در این نشست که چهارم خرداد در سالن اجتماعات جهاد دانشگاهی لرستان برگزار شد، امین آزادبخت معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی لرستان با اشاره به برگزاری دومین نشست از سلسلهنشستهای تخصصی «رخداد» با عنوان «نبض حماسه در شریانهای سه نسل»، گفت: هدف از این نشستها بررسی دقیق ظرفیتها و چالشهای کنشگری ملی در ایران امروز است.
نیازمند همان مدیریت جهادی برای مقابله با هجمههای دشمن هستیم
وی با بیان اینکه دومین جلسه از این سلسلهنشستها که به همت بخشهای مختلف معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی لرستان از جمله دفتر مطالعات فرهنگی، سازمان دانشجویان و خبرگزاری ایسنا برگزار شده اس، اظهار کرد: سلسلهنشستهای «رخداد» با هدف تبیین، آگاهیبخشی و انتقال تخصصی مفاهیم طراحی شده است.
این معاون جهاد دانشگاهی لرستان با بیان اینکه تقارن این نشست با ایام آزادسازی خرمشهر و روز ملی لرستان (اول خرداد، سالروز عملیات حاج عمران) فرصت مغتنمی برای بررسی زوایای مختلف این رخدادهای تاریخی است، افزود: برگزاری این نشستها با توجه به ضرورت حفظ روحیه جهادی و ایثار که در دهههای گذشته منجر به پیروزیهای بزرگ شد، اهمیت مضاعفی یافته است. تاریخ تکرار میشود و ما امروز در شرایطی مشابه دوران دفاع مقدس، نیازمند همان مدیریت جهادی برای مقابله با هجمههای دشمن هستیم تا از «خرمشهرها» محافظت کنیم.
آزادبخت با اشاره به اهمیت این نشستها از ابعاد ملی، دینی، سیاسی و اجتماعی، تصریح کرد: جهاد دانشگاهی بر اساس رسالتهای ذاتی خود و با همکاری نهادهایی نظیر «بنیاد ایرانشناسی» که بهطور جدی مباحث ملی و تخصصی حوزه دفاع مقدس و فرهنگ دینی را پیگیری میکند، این فضا را ایجاد کرده است.
وی ضمن تقدیر از حضور پرشور دانشجویان، دانشآموزان و نمایندگان تشکلهای دانشجویی در این نشست، تأکید کرد: امیدواریم این سلسلهنشستها فتح بابی باشد تا دانشجویان با دیدگاههای مختلف و از زوایای متفاوت در کنار هم بنشینند و به گفتوگو و بررسی مسائل کلان کشور بپردازند.
معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی لرستان در پایان خاطرنشان کرد: این مباحث تخصصی با همکاری رسانهها بازتاب گستردهتری پیدا خواهد کرد و در جلسات آینده، تشکلهای مختلف با رویکردهای تخصصی خود به تبیین دقیقتر این مفاهیم خواهند پرداخت.
آغاز سلسلهنشستهای «رخداد» با هدف واکاوی چالشها و ظرفیتهای کنشگری ملی در ایران
پروانه نژادسبزی، دبیر سلسلهنشستهای تخصصی «رخداد» نیز از آغاز یک حرکت منسجم و استراتژیک با شعار «واکاوی چالشها، ظرفیتها و کنشگری ملی ایران» خبر داد و تأکید کرد: هدف نهایی این سلسلهنشستها، دستیابی به پاسخهای علمی برای مقتضیات زمانه است.
وی اظهار کرد: سلسلهنشستهای «رخداد» در پنج فصل طراحی شده که هر فصل دارای تم و رخداد ویژهای است. فصل نخست با عنوان «رخداد اجتماعی» و با تم «همبستگی در آوردگاه» آغاز شده است که هدف آن تحلیل عمیق نقش پیوستگی و انسجام ملی در میدانهای نبرد ایران است.
نژادسبزی با اشاره به برگزاری اولین نشست از این فصل با عنوان «خرمشهر؛ از غبار خون تا طلوع همبستگی»، تصریح کرد: در این نشست به دنبال استخراج الگوی «همبستگی در بحران» هستیم؛ اینکه چگونه معجزه آزادسازی خرمشهر توانست چنین پیروزی عظیمی را رقم بزند و چگونه میتوان آن کنش جمعی را در برابر تهاجمات امروز دشمن در عرصههای نظامی، رسانهای و اقتصادی بازتولید کرد.
دبیر نشستهای «رخداد» با بیان اینکه چهار محور اصلی در نشست امروز مورد بحث قرار میگیرد، افزود: بررسی ابعاد انسانی و اجتماعی مقاومت، تحلیل انسجام فرماندهی در عملیات بیتالمقدس، واکاوی بازتاب فرهنگی و روانی این پیروزی در بازتولید امید ملی و تطبیق الگوی خرمشهر با چالشهای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی امروز ایران، محورهای اساسی این گفتگوها هستند که در نهایت نتایج آن در قالب یک کتابچه تدوین و منتشر خواهد شد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این سلسلهنشستها با برگزاری پنل پرسش و پاسخ به پایان میرسد و امیدواریم این مسیر، آغازگر گفتگوهای علمی و کاربردی برای تحلیل مسائل کلان کشور باشد.
کریم زینیوند معاون اسبق سپاه لرستان نیز در این نشست با یادآوری رشادتها و دلاوری رزمندگان در فتح خرمشهر گفت: در ۳۱ شهریور سال ۵۹ عراق با حمایت استکبار جهانی با ۱۲ لشکر به پنج استان ما یورش برد.
زینیوند با تأکید بر اینکه دشمنان در سالهای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی با ترور و تحریم نتوانستند کاری از پیش ببرند، بنابراین سراغ صدام رفتند، افزود: صدام با حمایت استکبار جهانی تمام سیستم اجتماعی را مطالعه کرده بود، از طرفی انقلاب تازه پیروز شده بود و سپاه و نیروهای مسلح هنوز ساختار اصلی خود را شکل نداده بودند.
فرمانده اسبق سپاه شهرستان دورود با یادآوری اینکه صدام با باور قطعی به پیروزی به کشور حمله کرد و به خیال خود چند روزه ایران تسلیم میشود، اما یک وجب از خاک کشور هم جدا نشد، افزود: صدام در هنگام حمله به ایران دو سوم توان را روی خوزستان گذاشت، چراکه خوزستان به لحاظ جغرافیایی، ذخایر نفتی و جمعیت برای صدام مهم بود و در مجموعه شهرهای این استان بر روی خرمشهر و اهواز متمرکز شد.
رئیس ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات لرستان با اشاره به اینکه موقعیت جغرافیایی و نزدیک خرمشهر به عراق از یک طرف و داشتن راهآهن و فرودگاه از طرفی دیگر باعث شد دشمن به خاک این شهر طمع کند، افزود: پس از حمله عراق به خرمشهر ۳۵ روز مردم آن شهر با دست خالی در مقابل سپاه سوم عراق که مجهزترین سپاه رژیم بعث بود قرار گرفتند از طرفی سپاه خرمشهر با ۳۰۰ نیرو جانانه جنگید که در چهارم آبانماه ۵۹ که خرمشهر سقوط کرد تنها ۳۰ نفر از آنان باقی مانده بود.
وی گفت: خیانت بنیصدر در سقوط خرمشهر چیزی نیست که بتوان از آن چشمپوشی کرد، چراکه اگر زمینه حضور مردمی فراهم میشد خرمشهر سقوط نمیکرد، اما با خیانت بنیصدر عراق ۵۷۵ روز در خرمشهر ماند.
زینیوند با اشاره به اینکه استان لرستان در فتح خرمشهر ۱۶۲ شهید تقدیم آرمانهای انقلاب کرده است، اضافه کرد: عمده شهدای لرستان در قالب نیروهای سپاه در استانهای دیگر در عملیات بیتالمقدس حضور داشتند.
رئیس ستاد توسعه و بازسازی عتبات و عالیات لرستان با یادآوری اینکه بعد از رفتن بنیصدر و اتحاد ارتش و سپاه و ورود بسیج مردمی پیروزیهای رزمندگان اسلام در عملیاتهای مختلف رقم خورد، افزود: در عملیات ثامنالائمه، حصر آبادان شکسته شد و در عملیات طریقالقدس شهرستانهای بستان و سوسنگرد آزاد شدند. همچنین در عملیات فتحالمبین که از شوش آغاز شد، رزمندگان تا داخل خاک عراق رفتند و دشمن متجاوز را بیرون راندند.
معاون اسبق سپاه لرستان با اشاره به اینکه دشمن میدانست ایران بعد از عملیات فتحالمبین سراغ فتح خرمشهر میرود، بنابراین تمام تسلیحات خود را در این شهر متمرکز کرده بود، اظهار کرد: در تاریخ ۱۰ اردیبهشت سال ۶۱ عملیات بیتالمقدس با رمز یا علی بن ابیطالب(ع) آغاز و در سوم خردادماه، خرمشهر به دست نیروهای اسلام افتاد.
زینیوند با یادآوری اینکه در فتح خرمشهر با وجود آنکه صدام گفته بود اگر ایران خرمشهر را بگیرد من کلید بصره را به آنان خواهم داد بیش از ۱۰ هزار عراقی کشته و ۱۹ هزار نفر اسیر شدند، گفت: امروز عملیات فتح خرمشهر در دانشگاههای نظامی تدریس میشود، چراکه تمام معادلات نظامی را بر هم زد.
ضرورت گفتمانسازی و کاهش شکافهای اجتماعی برای تقویت فرهنگ مقاومت
مجتبی رومانی، مدیر بنیاد ایرانشناسی شعبه لرستان نیز در این نشست تخصصی با تقدیر از انتخاب موضوع «آزادسازی خرمشهر» برای نشست امروز، به چالشهای پیش روی نظام جمهوری اسلامی ایران از ابتدای انقلاب تاکنون اشاره کرد و گفت: حضرت امام خمینی (ره) با رهبری خردمندانه خود، معادلات آن دوران را برهم زدند و علیرغم وجود بحرانهای متعدد، توانستند انقلاب را به سرمنزل مقصود برسانند. دوران دفاع مقدس، یکی از درخشانترین صفحات تاریخ انقلاب است که رزمندگان ما با دست خالی و روحیه ایثار، در برابر دشمنان تا دندان مسلح ایستادگی کردند.
وی به رشادتهای مردم لرستان در دوران جنگ اشاره کرد و افزود: این خطه از میهن، در کنار سایر هممیهنان، جانانه در هشت سال دفاع مقدس جنگیدند و امنیت امروز ما مرهون مجاهدتهای آن دوران است.
رومانی با ابراز تأسف از اتفاقات سال گذشته و تبدیل اعتراضات به اغتشاش، بر لزوم هوشیاری در برابر فتنهها و شایعات تأکید کرد و با اشاره به نقش مخرب شبکههای ماهوارهای و تکنولوژیهای نوین در انتشار اخبار نادرست، عنوان کرد: متأسفانه این تکنولوژیها بدون هیچ ضابطه و قانونی وارد کشور شده و دسترسی کودکان و نوجوانان به محتوای نامناسب را تسهیل کرده است. این مسئله نیازمند توجه ویژه متولیان فرهنگ و رسانه برای تعیین حدود دسترسی و نظارت بر استفاده از این ابزارها است.
مدیر بنیاد ایرانشناسی لرستان بر ضرورت حفظ وحدت و انسجام ملی در برابر تمامی چالشها تأکید کرد و با اشاره به شهادت آیتالله سید ابراهیم رئیسی و تأثیر آن بر افکار عمومی کشور، گفت: شخصیتها و چهرههای اثرگذار ملی، سرمایههای فرهیختگی و مدیریتی ایران هستند که فقدان آنان برای جامعه ملموس و تأثیرگذار است.
رومانی در ادامه سخنان خود با بیان اینکه شهادت رئیسجمهور فقید و همراهان وی احساسات بسیاری از ایرانیان را جریحهدار کرد، اظهار کرد: در جایجای ایران، حتی افرادی با ذهنیتهای متفاوت نیز از این واقعه متأثر شدند، چراکه آیتالله رئیسی شخصیتی عالم، فرهیخته و مدیری کارآمد بود که سالها تجربه عملی در حوزههای مختلف داشت.
وی با اشاره به نقش رهبر شهید انقلاب در مدیریت بحرانهای کشور افزود: آیتالله العظمی خامنهای در بزنگاههای مختلف، با تدبیر و اشراف مدیریتی خود، توانستند کشور را از بحرانهای متعدد عبور دهند و چیدمان مدیریتی مؤثری را در عرصههای گوناگون رقم بزنند.
مدیر بنیاد ایرانشناسی لرستان با اشاره به حوادث اخیر و پیامدهای آن در استان، بهویژه در خرمآباد، تصریح کرد: مردم با مشاهده برخی اتفاقات، بیش از پیش اهمیت امنیت را درک کردند و دریافتند که نبود امنیت میتواند چه پیامدهایی به همراه داشته باشد.
رومانی با تأکید بر لزوم بهرهگیری بیشتر از ظرفیت دانشگاهیان و اساتید برای ارتباط با مردم گفت: نباید اجازه داد فاصله و شکاف میان برخی گروهها و مردم بیشتر شود. متأسفانه در کشور ما عدهای خود را جدا از مردم میدانند و اجازه ورود سایرین را به برخی عرصهها نمیدهند، در حالیکه همین شکافها میتواند مورد سوءاستفاده دشمن قرار گیرد.
وی با بیان اینکه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند گفتمانسازی در جامعه هستیم، خاطرنشان کرد: باید نسل جدید را با فرهنگ مقاومت و ارزشهای انقلاب اسلامی آشناتر کنیم تا این میراث فکری و فرهنگی بهدرستی به آینده منتقل شود.
«خرمشهر» الگویی راهبردی برای مدیریت بحرانهای اقتصادی و جنگ شناختی
غلامعباس حسنوند، عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور لرستان نیز در ادامه این نشست، با تأکید بر اینکه باید نگاهی فراتر از یک رویداد تاریخی صرف به آزادسازی خرمشهر داشت، گفت: خرمشهر برای ما تنها یک قطعه از تاریخ نیست، بلکه یک دکترین و الگوی راهبردی برای پیشرفت در حوزههای مختلف و مقابله با بحرانهای اقتصادی و جنگ شناختی است.
وی با اشاره به شرایط سخت دوران دفاع مقدس و مقاومت ۳۵ روزه رزمندگان با کمترین امکانات، اظهار کرد: در آن دوران، سلاح و تجهیزات عامل اصلی پیروزی نبود؛ بلکه اراده، ایمان، انسجام، شناخت میدان و خلاقیت در شرایط بحرانی، مؤلفههایی بودند که ملت ایران را در برابر ائتلاف بیش از ۵۰ کشور حامی صدام پیروز کرد.
این استاد دانشگاه افزود: سؤال کلیدی امروز ما این است که چگونه آن منطق که در سال ۱۳۶۱ یک شهر سقوطکرده را به نماد پیروزی تبدیل کرد، میتواند امروز به عنوان یک مدل برای پیشبرد اهداف نظام در برابر محاصره اقتصادی و تهاجم رسانهای دشمن در دانشگاهها مورد تحقیق و پژوهش قرار گیرد.
حسنوند در ادامه به تشریح مؤلفههای این دکترین پرداخت و با تأکید بر مردممحور بودن به عنوان اصلیترین ویژگی دفاع مقدس، خاطرنشان کرد: همانطور که پیشکسوتان عرصه جهاد و شهادت نیز اشاره کردند، حضور و مشارکت آگاهانه مردم در تمامی عرصهها، رمز موفقیت ما در تبدیل تهدیدها به فرصتها بوده است و امروز نیز برای عبور از چالشها باید به همین الگو بازگشت.
مقاومت، خلاقیت و انسجام؛ ارکان پیروزی در دفاع مقدس و الگوی پیشرفت امروز
حسنوند با اشاره به تحلیلهای کلاسیک نظامی که امکانات اندک نیروهای ایرانی در برابر تجهیزات گسترده ارتش عراق را نادیده میگرفت، گفت: در شرایط عادی، تطابق این دو جبهه از نظر ظاهری امکانپذیر نبود، اما بسیج همهجانبه نیروها اعم از ارتش، سپاه و بسیج، در کنار حضور مردم که سرنوشت خود را در گرو آن دفاع میدیدند، عامل تعیینکننده بود.
وی افزود: مردم در صورت شناخت درست و درک اهمیت موضوع، تا پای جان در صحنه حاضر خواهند بود.
حسنوند به موضوع خلاقیت در شرایط محدودیت اشاره کرد و گفت: در حالی که رزمندگان ما با کمترین سلاح در برابر موشکبارانهای مکرر دزفول و شهرهای دیگر، امکان مقابله را نداشتند، اما همین محدودیتها در خرمشهر به بستری برای ابتکار و خلاقیت تبدیل شد. گاهی سختیها و مشقتها، ذهن انسان را برای یافتن راهحلهای خلاقانه جرقه میزند.
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور لرستان، وحدت فرماندهی و انسجام را از دیگر ارکان پیروزی برشمرد و ادامه داد: پیروزی در خرمشهر تنها در میدان نبرد رقم نخورد، بلکه ابتدا اراده، افکار و ایمان جمعی مردم، خرمشهر را در ذهنشان تصرف کرد و سپس این پیروزی در عالم خارج محقق شد.
وی همچنین بر حضور عقلانیت در کنار عاطفه و ایمان تأکید کرد و گفت: تحلیل این حماسه عظیم نیازمند نگاهی صرفاً احساسی نیست، بلکه عقلانیت، شناخت میدان، درک موقعیت و تشخیص اولویتها، نقشی اساسی ایفا کرده است.
«خرمشهر»؛ نماد مقاومت در برابر تحریم و الگوی پیشرفت دانشبنیان
حسنوند با بیان اینکه روایت حقیقت یکی از ارکان پیروزی در دفاع مقدس بود، تأکید کرد: اگر رسانهها وقایع و دستاوردهای آن دوران را به درستی منعکس نمیکردند، ممکن بود خرمشهر به فراموشی سپرده شود.
وی افزود: همانگونه که در آن زمان با وجود محدودیتهای رسانهای، روایت صحیح و مستند از وقایع منتشر شد، امروز نیز در جنگهای نوین، روایتگری حقیقت در دانشگاهها و رسانهها از اهمیت حیاتی برخوردار است.
حسنوند در ادامه به تشریح چگونگی انطباق دکترین خرمشهر با جنگهای نوین پرداخت و گفت: ماهیت جنگها تغییر کرده، اما اصول آن همچنان پابرجاست.
وی با اشاره به تلاش آمریکا برای فلج کردن اقتصاد ایران از طریق تحریم، این موضوع را معادل جنگ اقتصادی و تابآوری در دوران دفاع مقدس دانست و افزود: در میدان نبرد، صرفاً نباید انتظار داشت که بزنیم و نخوریم؛ بلکه تابآوری در برابر سختیها، امری ضروری است.
این استاد دانشگاه با مقایسه تکنولوژیهای پیشرفته آمریکا و رژیم صهیونیستی، بیان کرد: این قدرتها از علم و فناوری روز بهره میبرند و مقابله با آنها نیازمند توانمندیهای مشابه است.
حسنوند تابآوری اقتصادی را در شرایط امروز، به تنگه هرمز و شرکتهای دانشبنیان تشبیه کرد و آماری از رشد درآمد شرکتهای دانشبنیان در سال ۱۴۰۳ ارائه داد که نشاندهنده تبدیل تهدید تحریم به فرصت بومیسازی و پیشرفت بود.
وی خاطرنشان کرد: ۸۱ درصد از فروش شرکتهای فناور مربوط به شرکتهای دانشبنیان است که این امر در شرایط تحریم اقتصادی و شناختی به دست آمده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور لرستان، جنگ شناختی» را تلاشی برای تحمیل تفکر دشمن دانست و تأکید کرد: در این جبهه، وظیفه ما روایتگری واقعیتها و تبدیل دانشگاه به سنگر روایت است.
وی با اشاره به پل «بی یک» کرج به عنوان نمادی از توانمندی مهندسان ایرانی، بیان کرد: این پروژه که حتی بسیاری از ایرانیان خارج از کشور از آن بیاطلاع بودند، باعث جوشش غرور ملی شد.
حسنوند در پایان به ارتقاء رتبه دانشگاههای ایران در سطح جهانی، از رتبه ۶۳ به ۸۵ در نشریات معتبر بینالمللی مانند تایمز در سال ۲۰۲۵ اشاره کرد و گفت: این موفقیتها نشاندهنده توانمندی جوانان و خلاقیت آنها در فتح قلههای دانش و فناوری است.
عامل کلیدی پیروزی؛ همبستگی مردمی در کنار ارتش
شایان خضرلو، فعال و پژوهشگر دانشآموزی لرستان نیز بیان کرد: عملیات بیتالمقدس با همبستگی، دلاوری و ابتکار رزمندگان به پیروزی رسید و در نامههایی که پس از عملیات از سوی مقامهای نظامی عراق به صدام حسین ارسال شد نیز به شدت این شکست و تأثیر آن بر ارتش عراق اعتراف شده بود.
خضرلو یکی از مهمترین عوامل شکست عملیاتهای عراق و در نهایت پیروزی در آزادسازی خرمشهر را، عدم توانایی ارتش عراق در حفظ این شهر دانست.
وی ادامه داد: در حالی که ما تنها بر توان نیروی نظامی رسمی و یگانهای زرهی خود تمرکز کرده بودیم، دشمن از عنصر همبستگی و نیروی مردمی غافل شد.
به گفته وی، این غفلت باعث شد که تعداد نیروهای مدافع و مهاجم، بسیار بیشتر از پیشبینیهای عراق باشد و در نهایت، خرمشهر با همبستگی و دلاوری رزمندگان آزاد شد.
خضرلو در انتها بر لزوم درسآموزی از این وقایع تأکید کرد و گفت: امروزه وظیفه ما این است که به سختیها و زحماتی که رزمندگان در آن دوران کشیدند، نگاه کنیم، از خون شهدا پاسداری کنیم و این خون را چراغ راه خود قرار دهیم.
سرمایه اجتماعی؛ موتور محرک پیروزیهای سال ۶۱
همچنین پریا حمزهای، مسئول خواهران بسیج دانشجویی دانشگاه لرستان، در ادامه این نشست به تشریح ریشههای عمیقتر پیروزیهای نظامی ایران در سال ۱۳۶۱ پرداخت و گفت: موضوعی که امروز قرار است درباره آن صحبت کنیم، صرفاً یک بحث تاریخی یا احساسی نیست، بلکه مسئلهای عمیق در حوزه جامعهشناسی سیاسی، مطالعات امنیت ملی و علوم استراتژیک است.
وی با طرح این سوال که چگونه همبستگی ملی در سال ۱۳۶۱ به پیروزی نظامی منجر شد؟ افزود: وقتی از پیروزیهای سال ۶۱ سخن میگوییم، معمولاً ذهنها به سمت عملیاتهای بزرگی مانند فتحالمبین، بیتالمقدس و آزادسازی خرمشهر میرود. اما سوال اینجاست که آیا صرفاً تجهیزات نظامی، تاکتیکهای رزمی و طراحی عملیات عامل این پیروزیها بود، یا پشت صحنه این موفقیتها، قدرت عمیقتر اجتماعی و فرهنگی وجود داشت؟
حمزهای تأکید کرد: پیروزیهای نظامی سال ۶۱، پیش از آنکه محصول برتری سختافزاری باشد، نتیجه شکلگیری و فعال شدن سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی در جامعه ایران بود.
وی در تشریح مفهوم سرمایه اجتماعی در ادبیات علوم اجتماعی، اظهار کرد: سرمایه اجتماعی به معنی اعتماد، مشارکت، شبکههای انسانی و احساس تعلق مشترک است. جامعهای که سرمایه اجتماعی بالایی دارد، در شرایط بحران سریعتر بسیج میشود، هزینههای همکاری در آن پایین میآید و افراد حاضرند منافع شخصی خود را برای منافع جمعی کنار بگذارند.
مسئول خواهران بسیج دانشجویی دانشگاه لرستان با اشاره به شرایط جنگ و موشکبارانها در آن دوران، به نمونهای از این سرمایه اجتماعی اشاره کرد و افزود: مردم خانههای خود را رها نکردند، در حالی که هر لحظه امکان داشت موشکی اصابت کند. این همان سرمایه اجتماعی است که منافع جمعی را در اولویت منافع فردی قرار میدهد و مردم را داوطلبانه به میدان میآورد.
حمزهای با بیان اینکه سرمایه اجتماعی، همان نیروی نامرئی است که مردم را داوطلبانه به میدان میآورد، تصریح کرد: نیاز نیست فراخوان بزنیم؛ مردم خودشان مقاومت را برافراشته میکنند. این سرمایه اجتماعی، اعتماد میان ملت و حاکمیت را تقویت کرده و روحیه مقاومت را حفظ میکند.
وی در توصیف سرمایه اجتماعی با ادبیات نظامی گفت: میتوان آن را همان عمق استراتژیک انسانی یک کشور دانست.
حمزهای خواستار مقایسه وضعیت قبل و بعد از سال ۶۱ شد و فضای آن دوره را اینگونه تداعی کرد که ایران تازه انقلاب را پشت سر گذاشته بود، کارهای اداری دچار آشفتگی بود، بخش مهمی از ارتش در حال بازسازی قرار داشت و کشور با ترورهای داخلی، تجزیهطلبی، تحریم و فشارهای بینالمللی مواجه بود.
وی افزود: در چنین شرایطی، رژیم صدام حسین تصور میکرد ایران ظرف چند هفته فرو میپاشد؛ قدرتهای غربی، رژیم اسرائیل و آمریکا نیز همین تصور را داشتند و با حمایت از عراق، به دنبال فشار نظامی بودند. اما اتفاقی که رخ داد، خلاف همه این محاسبات کلاسیک بود؛ «وَمَکَرُوا وَمَکَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَیْرُ الْمَاکِرِینَ.» (و آنان نیرنگ کردند و خدا نیز نیرنگ کرد، و خدا بهترینِ نیرنگکنندگان است.)»
حمزهای به دو عنصر کلیدی در شکلگیری این سرمایه انسانی اشاره کرد: یکی از مهمترین عوامل موفقیت در سال ۶۱، تبدیل جنگ از یک درگیری مرزی به یک مسئله هویت ملی بود.
همبستگی ملی؛ عامل اثرگذار در پیروزیهای سال ۶۱
حمزهای در ادامه سخنان خود گفت: ما در جنگ رمضان هم همین وضعیت را داشتیم؛ میدانها با شما و خیابانها با ما بود. مردم احساس کردند که تمامیت ارضی کشور تهدید شده، انقلاب و استقلال در خطر است و دفاع، مسئولیتی همگانی و یک واجب عینی به شمار میرود.
وی افزود: در نتیجه، جنگ فقط کار ارتش یا سپاه نبود، بلکه به مسئله همه مردم تبدیل شد. نمونه روشن آن، حضور داوطلبانه اقشار مختلف مردم در جبههها بود؛ از دانشجو و کشاورز و کارگر گرفته تا روحانی و معلم. حتی نوجوانان ۱۳ و ۱۴ ساله نیز مایل بودند برای کشورشان مبارزه کنند و از جان خود بگذرند. این سطح از مشارکت اجتماعی را نمیتوان فقط با انگیزههای مادی توضیح داد؛ اینجا با یک همبستگی واقعی مواجه هستیم.
این مسئول بسیج دانشجویی، عنصر دوم را اعتماد اجتماعی و اعتماد به رهبری عنوان کرد و افزود: هیچ جامعهای بدون اعتماد در بحران دوام نمیآورد. در سال ۶۱ رابطهای از اعتماد متقابل میان مردم و رهبری انقلاب شکل گرفت. مردم باور داشتند که هدف دفاع، حفظ کشور و عزت ملی است، نه منافع سودجویانه مسئولان.
وی با اشاره به نقش حضرت امام خمینی(ره) در این زمینه گفت: ایشان توانستند مفاهیمی مانند دفاع، ایثار، شهادت و مقاومت را از سطح شعار سیاسی به یک باور اجتماعی تبدیل کنند. وقتی امام میگفت خرمشهر را خدا آزاد کرد، در واقع پیروزی را به یک اراده جمعی مبتنی بر ایمان نسبت میداد، نه صرفاً یک قدرت نظامی.
حمزهای ادامه داد: اعتماد عمومی مردم باعث شد فرزندان خود را با اطمینان به جبهه بفرستند، کمکهای مالی انجام دهند، کمبودها را تحمل کنند و پشت جبهه را حفظ کنند؛ چیزی که امروز هم نمونههای آن را شاهد هستیم.
وی عنصر سوم را پیوند ارتش، سپاه و مردم دانست و تصریح کرد: یکی از مهمترین مصادیق سرمایه اجتماعی در سال ۶۱، همافزایی میان ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای مردمی بود. در بسیاری از انقلابها، شکاف میان نیروهای رسمی و نیروهای انقلابی، کشور را دچار بحران میکند؛ اما در ایران، بهتدریج نوعی همگرایی شکل گرفت که در عملیاتهای فتحالمبین و بیتالمقدس به اوج رسید.
حمزهای افزود: ارتش، تجربه کلاسیک نظامی داشت؛ سپاه، انعطاف و روحیه تهاجمی را به میدان آورد و نیروهای مردمی نیز حجم عظیمی از نیروی انسانی و انگیزه را تأمین کردند. این ترکیب، قدرتی کمنظیر ایجاد کرد.
وی در توضیح اهمیت آزادسازی خرمشهر گفت: خرمشهر فقط یک پیروزی نظامی نبود، بلکه یک نقطه عطف اجتماعی و روانی بود. خرمشهر برای مردم ایران نماد اشغال، مقاومت و تحقیر ملی بود. وقتی این شهر آزاد شد، اعتمادبهنفس ملی احیا شد. به همین دلیل، پس از فتح خرمشهر فضای عمومی کشور دگرگون شد، امید اجتماعی افزایش یافت، انسجام ملی تقویت شد و مردم احساس کردند که میتوانند بر یک ائتلاف جهانی غلبه کنند.
این سخنران دانشجویی همچنین با اشاره به نقش مشارکت عمومی در پشت جبهه گفت: سرمایه اجتماعی فقط در خط مقدم نبود. اگر به خاطرات جنگ نگاه کنیم، میبینیم که زنان در پشتیبانی نقشآفرینی میکردند، مساجد به مراکز سازماندهی اجتماعی تبدیل شده بودند، مردم کمکهای مردمی جمعآوری میکردند و شهرها احساس مشارکت در دفاع داشتند.
وی خاطرنشان کرد: در جنگهای فرسایشی، اگر پشت جبهه دچار فروپاشی روحی شود، خط مقدم نیز سقوط میکند؛ اما در ایران، جامعه خود را بخشی از میدان میدانست.
حمزهای با طرح این پرسش که چرا این همبستگی اثر نظامی داشت؟ گفت: درس امروز ما این است که این بحث فقط برای گذشته نیست. امروز هر کشوری که بخواهد امنیت پایدار، قدرت منطقهای یا تابآوری ملی داشته باشد، باید سرمایه اجتماعی خود را حفظ کند. هیچ کشوری صرفاً با موشک و تجهیزات قدرتمند نمیشود؛ قدرت واقعی زمانی شکل میگیرد که مردم به یکدیگر اعتماد داشته باشند، میان جامعه و حاکمیت ارتباط برقرار باشد و احساس تعلق ملی تقویت شود.
وی تأکید کرد: اگر سرمایه اجتماعی تضعیف شود، حتی قویترین تجهیزات هم کارآمدی خود را از دست میدهند. پیروزیهای سال ۶۱ را نمیتوان فقط با تحلیل نظامی فهمید؛ آنچه موازنه جنگ را تغییر داد، فعال شدن یک سرمایه عظیم اجتماعی بود. به تعبیر دقیقتر، خرمشهر پیش از آنکه در جغرافیا آزاد شود، در ذهن و اراده جمعی ملت ایران آزاد شده بود.
خرمشهر؛ میدان آزمون اراده ملت
مهتاب مویدی، دبیر خواهران جامعه اسلامی دانشجویان دانشگاه لرستان نیز، در ادامه این نشست با اشاره به مسئله خرمشهر گفت: مسئلهای که برای من اهمیت داشت، نگاه اصلی ما نسبت به جنگ است. شهیدان، جنگ را صرفاً یک درگیری نظامی نمیدیدند، بلکه آن را میدان آزمون اراده ملت میدانستند؛ میدانی که در سال ۶۱ به تحقق پیوست.
وی با بیان اینکه پیروزی سال ۶۱ نتیجه صرف تاکتیکهای نظامی نبود، افزود: این پیروزی عظیم، پشتوانهای فراتر از ابزار و تجهیزات داشت. حتی اگر در آن زمان از کمبودهایی مانند نداشتن سیم خاردار سخن گفته میشد و رژیم بعثی نیز از سوی کشورهای مختلف حمایت میشد، اما آنچه این پیروزی را رقم زد، عمق جان مردم و نبود شکاف میان مردم و دولت بود.
مویدی تأکید کرد: آنچه موجب تحقق این پیروزی شد، ایمان، اعتماد و همدلی بود. محور اصلی این پیروزی، ایمان بود. اگر بخواهیم یک مثال کلی بزنیم، سرمایه اجتماعی ما با مدلهای غربی متفاوت است؛ در انقلاب اسلامی، این ایمان دینی است که ما را به سمت قله حرکت میدهد.
وی با اشاره به تعبیر رهبر شهید انقلاب مبنی بر حرکت جمهوری اسلامی به سمت قله، تصریح کرد: موتور این حرکت، ایمان دینی ماست.
دبیر خواهران جامعه اسلامی دانشجویان دانشگاه لرستان در ادامه با طرح این پرسش که آیا آنچه ملت ایران را در سال ۶۱ به پیروزی رساند صرفاً وطندوستی بود، گفت: وطنپرستی در بسیاری از کشورها وجود دارد، اما در ایران آنچه ملت را سرپا نگه داشت، ایمان قلبی بود. این همان موضوعی است که به همبستگی ملی معنا میدهد.
وی ادامه داد: تحلیلگران آن زمان، کشور را با بنبستهایی روبهرو میدیدند؛ ایران تازه انقلاب کرده بود، با چالشهای متعدد داخلی و مدیریتی مواجه بود و برخی میگفتند این کشور نیروی انسانی کافی ندارد. اما آنچه معادله را تغییر داد، ایمان قلبی مردم بود؛ ایمانی که در خانهها، مدارس، کارگاهها و مساجد جریان داشت و هر کجا را به جبههای برای حمایت تبدیل میکرد.
مویدی با اشاره به نقش حمایتهای مردمی از جبههها افزود: چه از نظر تجهیزات نظامی و چه معنوی، مردم نقش بسیار مهمی داشتند. اصطلاحی که گفته میشود “سلاح دعا” را دستکم نگیرید، دقیقاً به همین معناست. اینها عواملی بودند که پلهپله آن پیروزی را رقم زدند.
وی در ادامه، به دستاوردهای امروز این تجربه اشاره کرد و گفت: اگر بخواهیم از آن جنگ برای امروز خروجی بگیریم، باید به توانمندیهای نیروی داخلی تکیه کنیم. در مسائل کلان و حتی خرد، از جمله در شهر خرمآباد، بسیاری از مشکلات با ظرفیت دانشجویان و نیروهای داخلی قابل حل است، اما گاهی این ظرفیتها بهدرستی به کار گرفته نمیشوند.
مویدی تأکید کرد: باوری که رهبران انقلاب اسلامی داشتند این بود که پیروزی، یک کار مردمی است. مردم بودند که جنگ را پیروز کردند. اتحادی که بین مردم و مسئولان وجود داشت، و برداشته شدن مرز میان آنها، همان مردمسالاری دینی را در عمل به وجود آورد.
وی در جمعبندی سخنان خود، چند درس اصلی از سال ۶۱ را برشمرد و اظهار کرد: اعتماد به توانمندیهای درونی، اتحاد و حرکت با هم، حفظ گنجینه دفاعی غیرنظامی مردمی، و ضرورت حفظ اعتماد و شفافیت میان دولت و ملت، از مهمترین درسهای آن دوران است.
مویدی گفت: همبستگی، بهمثابه قدرت نرم، یکی از روشنترین دستاوردهای نظام اسلامی بود؛ قدرتی که از ایمان، اعتماد، حضور فعال مردم و ترکیب دانش و ایمان شکل گرفت. پیروزی نظامی، میوه این سرمایه عمیق بود و ریشه آن در پیوند عمیق مردم با نظام قرار داشت.
دشمن مشترک و اقتدار دفاعی؛ درسهایی از ۴۰ سال مقاومت
شکیبا آزادیفر، نائبدبیر کانون هلال احمر پیام نور لرستان نیز در ادامه این نشست تخصصی با اشاره به نقاط مشترک جنگ تحمیلی ۸ ساله و شرایط کنونی، گفت: در این دو دوره، با فاصلهی ۴۰ سال، دو نقطه قوت مشترک را میتوانیم ببینیم. اول اینکه ما یک دشمن همیشگی برای ایران داریم که هیچگاه تغییر نکرده و ایران نیز هرگز در مقابل آن موضع خود را عوض نخواهد کرد؛ این دشمن، آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
وی افزود: تا زمانی که جمهوری اسلامی ایران پابرجاست، این دو جبهه هرگز خیر و صلاح ما را نخواهند خواست. در طول سالهای گذشته نیز حمایت بسیاری از کشورها را در مجامع بینالمللی نداشتهایم.
آزادیفر گفت: امروزه بسیاری از ابرقدرتها، از جمله روسیه، چین و حتی برخی کشورهای همسایه در منطقه خاورمیانه، حامی و خیرخواه ایران هستند. شاید برخی کشورها نیز از روی ترس، در جبهه سیاسی، پشت ایران باشند.
او تأکید کرد: اتکای اصلی ما، ایمان و وحدت مردمی است که در دوران ۸ ساله دفاع مقدس وجود داشت و امروز نیز در این جنگ مشاهده میکنیم. وحدت و انسجام مردم ایران، عاملی است که تاریخ اسلام و جهان هرگز آن را فراموش نخواهد کرد.
این فعال دانشجویی با اشاره به تاریخ باستان و حملات اسکندر مقدونی و مغولها، گفت: حتی در برابر این حملات نیز نگذاشتیم فرهنگ و تمدن پوچ مغولها بر ما غالب شود. در عرصه معاصر نیز زمانی که پهلوی خائن، سیاستهای آمریکایی-صهیونیستی را در ایران اجرا میکرد، باز هم با حمایت و تدبیر امام خمینی(ره)، این اجازه داده نشد.
آزادیفر خطاب به نسل جوان و دانشجو، خواستار توجه به دستاوردهای ۸ سال دفاع مقدس و پیوند دادن آن با جنگ کنونی شد و گفت: جنگ دفاع مقدس و آزادسازی خرمشهر، ابعاد مختلفی داشت؛ اجتماعی، نظامی و حمایتهای بینالمللی. اما در بعد اجتماعی، این پیام به کل جامعه و جهان منتقل شد که ملت ایران هیچگاه از مواضع خود عقبنشینی نخواهد کرد و تا پای جان از آرمانهای ملی خود حمایت میکند.
وی به شباهتهای بسیار زیاد جنگهای گذشته و جنگ کنونی اشاره کرد و گفت: «تقریباً هیچ چیز تغییر نکرده است، به جز یک مورد که آن هم به سمت خوبی تغییر کرده است، دفاع نظامی ما قویتر شده است. جامعه بینالملل امروز واقعاً روی ایران حساب میکند و ملت ایران را قبول دارد.
از سربازان گمنام تا فرماندهان جوان؛ درسهایی از مقاومت در دو جبهه
در این نشست ضرغام علی مدد، مسئول امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد لرستان نیز با اشاره به عکس فرماندهان جنگ و ردههای سنی آنان، گفت: امروز گردهم آمدهایم به مناسبت سالگرد آزادسازی خرمشهر. اگر به این عکس بنگرید(عکس نمایه شده در نشست)، رنج سنی فرماندهان جنگ ما در دوران دفاع مقدس را مشاهده میکنید. بسیاری از آنان، به خصوص در سپاه، بسیج و نیروهای مردمی، آموزش نظامی تخصصی ندیده بودند.
وی به شهید حسن باقری اشاره کرد و گفت: شهید باقری، طراح عملیاتهای بزرگ بود. او تشکیلات را شکل داد و کارهای عملیاتی انجام داد، بدون هیچ سابقهای. با همان سن کم، طراح عملیات شد. سردار رضایی، دانشجو بود و دانشگاه را رها کرد و به جبهه آمد. شهید علمالهدی نیز دانشجوی پزشکی بود که دانشگاه را رها کرد و به جبهه پیوست.
او با اشاره به فضای کنونی دانشگاهی و مطالبهگری جوانان، به مقایسه شرایط پرداخت و گفت: امروز فرماندهان ما، بحمدالله، زبده، آموزشدیده و سربلند هستند. آمادگی نظامی ما قطعاً بهتر از آن زمان است و آموزشها بسیار بیشتر و بهتر شده است.
مدد در ادامه گفت: ۱۲ نفر از دانشجویان ما در پادگان امام علی (ع) در جنگ ۱۲ روزه به شهادت رسیدند. همچنین در جنگ رمضان، ۱۷ نفر از دانشجویان دانشگاه آزاد لرستان به شهادت رسیدند.
او با اشاره به درک نسل جوان از جنگ کنونی (سال ۱۴۰۴) و مقایسه آن با دوران دفاع مقدس، ادامه داد: آن زمان، جنگ در مقابل نه تنها عراق، بلکه کشورهای پشتیبان آن بود. اما الحمدالله، جنگ به نفع ایران خاتمه یافت و ما پیروز شدیم.
مسئول امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد لرستان اضافه کرد: زمان جنگ تحمیلی هماهنگی کامل میان دولت، ملت، مجلس و مردم وجود نداشت. بنیصدر به دلیل عدم حمایت از جنگ، از سمت خود برکنار شد. واقعاً کمبود سیم خاردار و تجهیزات وجود داشت.
وی همچنین به مقایسه وضعیت ترورها پرداخت و گفت: در دهه ۶۰، حجم و گستردگی ترورها بسیار بیشتر بود. دهه ۶۰ که در هر کوچه و خیابان، منافقین، تودهایها و کودتاگران حضور داشتند. ما در یک روز، هیئت دولت و رئیس جمهورمان را از دست دادیم. شهید بهشتی، شهید رجایی، شهید باهنر و بسیاری دیگر را از دست دادیم. علاوه بر اینها، بحث ترورها گسترده بود و پدیده ستون پنجم در خود جبهه نیز وجود داشت.
مدد با بیان اینکه امروز این مشکلات کمتر شده است، گفت: در زمان جنگ، ما با مشکلات اقتصادی نیز روبرو بودیم. مردم مشکلات بیشتری نسبت به امروز داشتند، اما تحملشان بیشتر بود، چرا که برای یک موضوع و آرمان بزرگتر میجنگیدند و آن هم حفظ اسلام و نظام.
در بخش دیگری از این نشست که به شکل پرسش و پاسخ برگزار شد، دانشجویان و فعالان تشکلهای دانشجویی بسیج و جامعه اسلامی سؤالات خود را مطرح کردند.
انتهای پیام
