سیدسعید موسوی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به مفهوم «تعلیق» در داستان اظهار کرد: داستان از عناصر مختلفی همچون شخصیت‌پردازی، توصیف، گره‌افکنی و حادثه تشکیل شده است، اما تعلیق عنصری است که جذابیت داستان را دوچندان کرده و مخاطب را در واقع «به دام» می‌اندازد. در ادبیات داستانی، تعلیق به معنای فهم مخاطب و ایجاد حالت انتظار در مخاطب است؛ به‌طوری‌که خواننده مدام از خود بپرسد «بعد چه خواهد شد؟».

وی افزود: نویسنده با طرح سوالاتی در ذهن خواننده، او را در وضعیت انتظار نگه می‌دارد. در حالی که مخاطب به سهم خود به این سوالات پاسخ می‌دهد، نویسنده با شیوه خاص خود به آن‌ها پاسخ داده و نوعی غافلگیری یا «رو دست زدن» به مخاطب را رقم می‌زند. در اصطلاح عامیانه، تعلیق حالتی است که نویسنده باید خواننده را «روی آتش» نگه دارد و اجازه ندهد کتاب را ببندد.

این مدرس ادبیات داستانی درباره ویژگی‌های تعلیق و اهمیت تأخیر در افشای اطلاعات، به تفاوت‌های رویکرد کلاسیک و مدرن اشاره کرد و گفت: در آثار کلاسیک و قدیمی، تعلیق اغلب بر پایه سوالات ساده و فیزیکی بنا می‌شد؛ برای مثال، شخصی از طبقه چهارم آویزان بود و سوال این بود که «آیا سقوط می‌کند یا خیر؟». یا در فیلم‌های قدیمی، قهرمان به ریل قطار بسته می‌شد و دلهره مخاطب از برخورد قطار بود که در لحظه آخر با ترفندی حل می‌شد.

موسوی ادامه داد: در روش‌های مدرن، دیگر صرفِ افتادن یا نافتادن شخصیت اهمیت محوری ندارد، بلکه داستان‌ها تحلیلی‌تر شده‌اند. امروز اگر شخصیتی بر لبه پشت‌بام یک ساختمان ۲۰ طبقه ایستاده است، سوال اصلی مخاطب این نیست که «سقوط می‌کند یا نه»، بلکه سوال این است که «چرا به این نقطه رسیده و چرا می‌خواهد به زندگی خود خاتمه دهد؟». در واقع می‌توان گفت، تعلیق از سطح حادثه به سطوح روان‌شناختی و جامعه‌شناختی منتقل شده است.

وی با اشاره به ابزار تعلیق خاطرنشان کرد: ایجاد معما و رها کردن نیمه‌کاره برخی جریان‌ها  از ابزارهای ایجاد تعلیق بشمار می‌آید. نویسنده آگاهانه موضوعی را رها می‌کند تا ذهن مخاطب درگیر شود و در ادامه داستان به دنبال حل آن معما باشد.

این نویسنده در ادامه درباره نسبت «غافلگیری» و «تعلیق» تصریح کرد: ما گونه‌ای از داستان‌ها را داریم که اساساً بر پایه غافلگیری بنا شده‌اند و پایان‌بندی آن‌ها به‌گونه‌ای است که مخاطب هرگز انتظار آن را نداشته است. با این حال، باید توجه داشت که ایجاد معما در داستان، خود یکی از ابزارهای کلیدی برای به وجود آوردن تعلیق است و غافلگیری می‌تواند در خدمت این فرایند باشد.

موسوی با اشاره به چالش تعلیق‌سازی در عصر حاضر و مواجهه با مخاطبی که به سرعتِ شبکه‌های اجتماعی عادت کرده است، پرداخت و گفت: در عصر سرعت، عناصر و تکنیک‌های داستان‌نویسی تغییر نکرده‌اند، اما داستان‌ها کوتاه تر شده و کار نویسنده به مراتب سخت‌تر شده است.

وی تاکید کرد: نویسنده امروز باید در کمترین زمان ممکن به علایق و نیازهای خواننده توجه کند تا بتواند با جذابیت‌های فضای مجازی رقابت نماید. این ضرورت باعث شده است که داستان‌ها کوتاه‌تر و موجزتر شوند، اما جوهره تعلیق همچنان به عنوان رکن اصلی حفظ مخاطب باقی مانده است.

انتهای پیام