به گزارش ایسنا، زالوها از دیرباز در طول تاریخ به عنوان ابزاری برای درمان بیماریها شناخته میشدند. این جانداران که در زیستگاههای مختلف آبی و خشکی مرطوب در سراسر جهان یافت میشوند، به دلیل مکانیسم خاص تغذیه از خون، همواره مورد توجه بودهاند. زالوها با ترشح مواد ضدانعقاد در بزاق خود، از لخته شدن خون جلوگیری میکنند. در متون تاریخی، پزشکان یونانی و عرب از زالو برای درمان طیف گستردهای از بیماریها مانند نقرس، درد مفاصل، مشکلات گوارشی و حتی بیماریهای پوستی استفاده میکردند. این باور وجود داشت که زالو با تصفیه خون، بدن را از عوامل بیماریزا پاکسازی میکند. در قرنهای ۱۷ و ۱۸، استفاده از این جاندار در اروپا به اوج خود رسید و تقریباً برای هر بیماری تجویز میشد، تا حدی که به یکی از پرسودترین تجارتهای آن زمان تبدیل گشت.
با این حال، با پیشرفت علم پزشکی در قرن بیستم، رویکرد به زالو درمانی تغییر کرد و به دلیل عدم انطباق با استانداردهای نوین درمانی، استفاده از آن به حاشیه رفت. اما با کشف دکتر «جان اچ هایکرافت» در اواخر قرن نوزدهم، دیدگاهها نسبت به زالو دگرگون شد. او ثابت کرد که مزایای زالو درمانی تنها به خونگیری ساده محدود نمیشود، بلکه به دلیل وجود ترکیبات شیمیایی و پروتئینهای خاصی است که زالو به بدن بیمار تزریق میکند. این کشف باعث شد نگاه دانشمندان از «زالو انداختن» به سمت استخراج و مطالعه عصارههای بیولوژیکی تغییر کند. امروزه ضرورت تحقیق در این زمینه به دلیل نیاز به یافتن درمانهای کمخطر و جایگزین برای داروهای شیمیایی که ممکن است عوارض جانبی شدیدی داشته باشند، دوچندان شده است.
معظمه کردجزی، دانشیار گروه عملآوری فرآوردههای شیلاتی در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، به همراه یکی از همکاران خود، با انجام یک مطالعه مروری جامع، به بررسی نقش عصاره زالو در زمینههای بهبود زخم، پیشگیری یا درمان سرطان و کنترل دردهای ناشی از آرتروز پرداختهاند. این محققان در پژوهش خود تلاش کردند تا نقش پروتئینهای فعال موجود در عصاره این جاندار را با استفاده از دانش علمی نوین تحلیل کنند تا مشخص شود چگونه میتوان از این ترکیبات در داروسازی بهره برد.
پژوهش مورد اشاره به صورت مطالعه مروری انجام شده است. در این روش، محققان با جمعآوری و تحلیل دقیق مقالات و مستندات علمی معتبر در سراسر جهان، به بررسی توسعه عصاره زالو بهعنوان یک عامل درمانی پرداختهاند. آنها در این تحقیق، اثرات عصاره زالو را در سه محور اصلی شامل خواص تسکین درد برای بیماران مبتلا به آرتروز (بیماری تخریب مفاصل)، خواص ضد سرطانی و همچنین نقش پروتئینهای فعال موجود در آن در تسریع روند بهبود زخمهای پوستی و بافتی مورد بحث و بررسی قرار دادند.
یافتههای این مطالعه نشان میدهند که ترشحات بزاق زالو حاوی ترکیباتی شگفتانگیز و منحصربهفرد است که در بسیاری از شرایط پزشکی کاربرد دارند. برخلاف تصور قدیمی که کاهش حجم خون را عامل اصلی بهبود میدانست، امروزه مشخص شده است که این مواد فعال زیستی موجود در بزاق هستند که اثرات درمانی اصلی را ایجاد میکنند. عصاره زالو منبعی بسیار ارزشمند از پروتئینها و مواد بیولوژیکی است که میتواند در درمان اختلالات خفیف تا بیماریهای تهدیدکننده حیات مورد استفاده قرار گیرد.
بر اساس یافتههای این تحقیق، اگرچه در طول دههها برخی از محصولات دارویی مبتنی بر عصاره زالو کنار گذاشته شدهاند، اما دانش نوین داروسازی، راه را برای بازگشت این ترکیبات هموار کرده است. موفقیتهای علمی در زمینه استخراج و فرمولاسیونهای جدید، اعتماد جامعه پزشکی را نسبت به کارایی این عصاره افزایش داده است. با این وجود، پژوهشگران تأکید دارند که با وجود اثرات اثباتشده، هنوز به مطالعات بیشتری نیاز است تا مکانیسم دقیق اثر هر یک از ترکیبات موجود در بزاق زالو شناسایی شود و محصولاتی ایمن و استاندارد برای استفاده گسترده در جامعه پزشکی تولید گردد.
یکی از پیشرفتهای مهم در این حوزه، استفاده از فناوری «نانولیپوزوم» برای انتقال عصاره است. در این روش، ترکیبات پروتئینی زالو درون حبابهای میکروسکوپی قرار میگیرند که باعث میشود دارو سریعتر و دقیقتر در محل آسیبدیده جذب شود. این تحول بزرگ، توجه بسیاری از محققان داروسازی را به خود جلب کرده است. امروزه روشهای استخراج نیز بسیار مدرنتر شدهاند؛ بهطوری که اکنون میتوان بدون کشتن زالو، عصاره بزاق آن را استخراج کرد.
در حال حاضر، برخی کشورها مانند چین محصولات دارویی متعددی بر پایه عصاره زالو به بازار عرضه کردهاند، هرچند که هنوز این داروها در تمام نقاط جهان از جمله سازمان غذا و داروی آمریکا تأییدیه رسمی دریافت نکردهاند. با این حال، دادههای موجود نشان میدهند که فرآوردههای مبتنی بر عصاره زالو، در مقایسه با بسیاری از داروهای شیمیایی رایج، حاشیه ایمنی گستردهتری دارند و عوارض جانبی کمتری ایجاد میکنند. این ویژگیها، عصاره بزاق زالو را به یک کاندیدای جذاب برای درمان بیماریهای پیچیده در آیندهای نزدیک تبدیل کرده است.
مقاله علمی پژوهشی برگرفته از نتایج فوق در فصلنامه «بهرهبرداری و پرورش آبزیان» منتشر شدهاند که تحت نظر دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و با همکاری انجمن علمی ماهیان زینتی ایران فعالیت میکند.
انتهای پیام
