دکتر منصوره جوزای، مخترع و دارنده تندیس طلایی رشته باغبانی سال ۱۴۰۴ در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان از مسیر تحصیلی و پژوهشی خود، اظهار کرد: در حال حاضر بخش پایانی طرح «چمران» بنیاد ملی نخبگان را پشت سر گذاشته‌ام و از ترم نخست دوره دکتری با این طرح‌ها آشنا شدم و در طرح‌هایی که ثبت‌نام کردم، به عنوان برگزیده انتخاب شدم.
وی افزود: دوره دکتری را در هفت ترم به پایان رساندم و در طول این دوره که حدود سه سال و ۶ ماه به طول انجامید، تحت حمایت بنیاد ملی نخبگان بودم. در کنار آن، در طرح‌هایی مانند «احمدی روشن»، «بابایی»، «جهت» و « چمران » نیز شرکت کردم و به عنوان برگزیده انتخاب شدم. همچنین در جشنواره‌های انجمن‌های پژوهشی و علمی دانشگاه برگزار می‌شد، حضور داشتم و در طرح «حرکت دانشجویی» نیز که مربوط به انجمن‌های علمی و پژوهشی در سطح کشور است، به عنوان برگزیده و نفر اول انتخاب شدم. منصوره جوزای اشاره کرد: در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری نیز به‌عنوان دانشجوی نمونه انتخاب شدم و این موفقیت‌ها در کنار فعالیت‌های پژوهشی، علمی و فناورانه، زمینه تداوم مسیر حرفه‌ای و پژوهشی من را فراهم کرد.
جوزای درباره تأثیر حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان بر انجام رساله دکتری خود، گفت: رساله دکتری هزینه‌بر است و دانشگاه نیز حمایت مالی محدودی از این بخش داشت، اما به دلیل اینکه در طرح‌های بنیاد ملی نخبگان برگزیده شده بودم، هر سال از حمایت مالی برای انجام رساله دکتری برخوردار می‌شدم. این حمایت‌ها باعث شد بتوانم آزمایش‌های خود را فراتر از یک سال ادامه دهم. در سال دوم، استاد راهنمای من معتقد بود که کار به کفایت رسیده و بیش از آن امکان جمع‌آوری داده وجود ندارد، اما خودم مصمم بودم کار را ادامه دهم و رساله را به نتیجه کامل‌تری برسانم.
وی با اشاره به موضوع رساله دکتری خود، توضیح داد: در رساله دکتری روی دیوارهای سبز کار می‌کردم تا بتوانیم با استفاده از روش‌های مورد استفاده در این طرح، آب‌های بازیافتی و آب‌های خاکستری را تصفیه کنیم. حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان از یک سو و خدمات آزمایشگاهی که در اختیار ما قرار گرفت، باعث شد بتوانم آزمایش‌ها را ادامه دهم و دیگر به دنبال این نبودم که صرفاً رساله را جمع‌بندی کنم، بلکه هدفم این بود که با جدیت بیشتری بتوانم از دیوارهای سبز برای تصفیه فاضلاب استفاده کنم.
جوزای افزود: ادامه این کار باعث شد رساله دکتری من ۲۴ خروجی داشته باشد. تاکنون دو ثبت اختراع از این طرح به دست آمده که ثبت اختراع سوم مرتبط با رساله دکتری در مرحله نهایی قرار دارد و قرار است گواهی اختراع آن صادر شود. همچنین پنج مقاله JCR Q1، دو مقاله ISI و ۱۲ مقاله انگلیسی بین‌المللی، یک مقاله در کنگره بین‌المللی باغبانی اتحادیه اروپا به شکل سخنرانی در رومانی و دو مقاله علمی ـ پژوهشی داخلی رتبه A از رساله دکتری من استخراج شده است.
این پژوهشگر با بیان اینکه حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان در شکل‌گیری و تقویت این مسیر پژوهشی مؤثر بوده است، گفت: این حمایت‌ها واقعاً در پیشبرد کار من نقش داشت و شروع مسیر من بود؛ چراکه اگر امکان انجام و پوشش هزینه‌های آزمایش‌ها فراهم نمی‌شد، نمی‌توانستم این حجم از کار را انجام دهم. در ادامه و با پیشرفت کار، توانستیم طرح را به سمت یک نیاز واقعی و تقاضامحور ببریم و با آب و فاضلاب کشور همکاری کنیم.
جوزای اظهار کرد: سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری مشهد با اختصاص اعتباری حدود ۲۵ میلیون تومان، این طرح را به‌صورت «تقاضای محور» از دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان حمایت کرد تا بتوان از نتایج رساله دکتری در زمینه بازچرخانی آب‌های بازیافتی برای تولید محصولات سالم در محیط‌های شهری استفاده کرد.
جزئیات اختراعی در حوزه باغبانی
این استاد دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی گرگان از اختراع خود و چگونگی شکل‌گیری ایده استفاده از دیوارهای سبز، گفت: اگر بخواهم روند شکل‌گیری این ایده را توضیح دهم، باید به سال ۱۳۹۶ و آغاز دوره کارشناسی ارشد خود برگردم. در آن زمان حدود ۱۰ سال از دوره کارشناسی من گذشته بود و با وجود داشتن دو فرزند، در کنکور شرکت کردم و همان سال در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد پذیرفته شدم.
وی افزود: زمانی که دوباره تحصیل را آغاز کردم، یک هدف مشخص داشتم. در طول آن ۱۰ سالی که از درس خواندن فاصله گرفته بودم، همواره این سؤال را با خودم تکرار می‌کردم که چرا ازدواج کردم و چرا درس خواندن را ادامه ندادم. به همین دلیل تصمیم گرفتم مسیر متفاوتی را دنبال کنم و نشان دهم که یک زن می‌تواند در کنار نقش مادری و همسری، تحصیل و فعالیت علمی خود را نیز ادامه دهد.
جوزای ادامه داد: از ابتدا با خودم گفتم نباید صرفاً به شکل معمول درس بخوانم، بلکه باید کار متفاوتی انجام دهم و بتوانم در این مسیر برای زنان کشورمان نیز الگویی ایجاد کنم؛ به‌ویژه برای زنانی که به تحصیل در رشته کشاورزی علاقه‌مند هستند، اما به دلیل شرایط زندگی، محدودیت‌های خانوادگی یا نبود زمین و فضای مناسب، امکان فعالیت کشاورزی در خارج از شهر را ندارند. از دوره کارشناسی ارشد، کار روی دیوارهای سبز را آغاز کردم و ایده من این بود که به جای استفاده از سطح افقی زمین، از سطوح عمودی ساختمان‌ها، تراس‌ها و بام‌ها برای کشت گیاه استفاده شود.
این پژوهشگر با اشاره به مشاهده برخی المان‌های عمودی گیاهی در شهر مشهد، گفت: زمانی که در دانشگاه فردوسی مشهد تحصیل می‌کردم، در سطح شهر مشهد شاهد دیوارها و المان‌های گیاهی بودم که در ایام نوروز نصب می‌شدند. این المان‌ها معمولاً در اواخر اسفند رونمایی و حدود ۲۵ فروردین جمع‌آوری می‌شدند. همیشه این سؤال برای من وجود داشت که چرا این سازه‌های عمودی پس از مدت کوتاهی جمع‌آوری می‌شوند و مورد استفاده قرار نمی‌گیرند.
وی افزود: پس از پیگیری متوجه شدم که هزینه نیروی کار برای نگهداری آنها بالا است و به دلیل نیاز به تعویض دوره‌ای گلدان‌ها و هزینه آبیاری گیاهان، نگهداری آنها دشوار است. از طرف دیگر، مشهد در ایام نوروز میزبان مسافران زیادی از شهرهای مختلف است و این المان‌ها بیشتر با هدف زیباسازی شهر برای این دوره مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
جوزای ادامه داد: همین موضوع باعث شد به این فکر کنم که این المان‌های عمودی را از حالت صرفاً لوکس و تزئینی خارج کنم و به سازه‌هایی برای تولید محصول تبدیل کنم. از آنجا که خودم در رشته کشاورزی تحصیل می‌کردم و به عنوان یک زن با محدودیت دسترسی به زمین کشاورزی مواجه بودم، تلاش کردم این محدودیت را از طریق استفاده از فضاهای کوچک شهری برطرف کنم. کار را از تراس خانه خودم آغاز کردم و تلاش کردم سازه‌های عمودی را به سمت تولید محصول هدایت کنم. با ادامه این مسیر، به تدریج با مشکلات و چالش‌های مختلف مواجه شدیم که یکی از مهم‌ترین آنها موضوع مصرف آب بود.
وی افزود: یکی از مشکلاتی که درباره این سازه‌ها مطرح شد، مصرف بالای آب شهری بود. در دوره دکتری، توانستم این مشکل را نیز با استفاده از ظرفیت دیوارهای سبز مورد بررسی قرار داده و حل کنم و مسیر پژوهش به سمت استفاده از آب‌های بازیافتی و آب‌های خاکستری برای این منظور پیش رفت.
جوزای با اشاره به یکی دیگر از چالش‌های دیوارهای سبز، گفت: یکی دیگر از مشکلاتی که در دوره کارشناسی ارشد روی آن کار کردیم، مسئله تعویض گلدان‌ها بود. برای حل این مشکل، از بسترهای کشت مخصوص استفاده کردیم و توانستیم نخستین دیوار سبز خارجی پایدار کشور را طراحی کنیم که این طرح در سال ۱۳۹۸ با همکاری دانشگاه فردوسی مشهد به ثبت اختراع رسید.
وی ادامه داد: این موضوع در سال ۱۳۹۷ نیز در مشهد مورد توجه قرار گرفت. در آن سال، در شرایطی که دمای مشهد در مردادماه به حدود ۵۲ درجه سانتی‌گراد و در زمستان به منفی ۱۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسید، بسیاری از گیاهانی که در سطح شهر یا حتی در خارج از گلخانه‌های دانشگاه فردوسی قرار داشتند، از بین رفتند، اما این دیوار سبز در فضای بیرونی همچنان پابرجا ماند.
این مخترع تاکید کرد: پایداری این دیوار سبز در هر دو شرایط گرمای تابستان و سرمای زمستان برای کارکنان جالب بود و همین موضوع موجب شد درباره روش طراحی و عملکرد آن کنجکاو شوند. در ادامه، روی این موضوع کار کردیم و توانستیم ثبت اختراع آن را دریافت کنیم. این اتفاق شروع مسیر پژوهشی من در حوزه دیوارهای سبز بود و در ادامه تلاش کردم با رفع مشکلاتی مانند مصرف آب و هزینه‌های نگهداری، این سازه‌ها را از یک عنصر صرفاً تزئینی به سازه‌هایی کاربردی برای تولید محصول و استفاده از ظرفیت‌های موجود در فضاهای شهری تبدیل کنم.
وی با اشاره به استفاده از ضایعات کشاورزی در طراحی بستر کشت مورد استفاده در دیوارهای سبز، گفت: در این طرح تلاش کردم تا حد امکان از مواد بازیافتی استفاده کنم و بستر کشت را با استفاده از ضایعات بخش کشاورزی تولید کنم.
جوزای با بیان اینکه حدود دو سال روی انواع ضایعات کشاورزی کار کردیم، خاطر نشان کرد: برای این منظور حتی الیاف خرما را از خوزستان تهیه کردیم، اما برخی از این مواد نتیجه مورد انتظار را نداشتند. همچنین از ضایعات کشتارگاه و روش‌هایی مانند استفاده از پودر استخوان نیز استفاده کردیم، اما هیچ‌کدام به نتیجه مطلوب نرسید. در نهایت به ترکیبی از مواد و روشی رسیدیم که امروز امکان تولید تجاری آن فراهم شده است. در حال حاضر شرکتی دانش‌بنیان دارم و این بستر کشت را برای استفاده در کشاورزی و تولید محصول سالم در بازار عرضه می‌کنم. در کنار آن موفق به ثبت دو محصول رشد فناور با ثبت کودی و ثبت برند شده و نهاده‌های تولیدی شرکت به شکل تجاری در کشور استفاده و صادر می‌شوند.
وی با اشاره به اهمیت مساله آب در ادامه روند تحقیقات زنجیره‌ای دیوارهای سبز در طی یک دوره ۹ساله توضیح داد: با حمایت بنیاد ملی نخبگان، موضوع مهم آب را نیز در پژوهش دنبال کردیم. با توجه به اینکه ایران با محدودیت منابع آب و چالش‌های آبیاری مواجه است، استفاده از آب‌های بازیافتی و آب خاکستری را مورد توجه قرار دادیم. در این طرح، استفاده از آب‌های بازیافتی و آب خاکستری را بررسی کردیم و در کنار آن، امکان استفاده از پساب تصفیه‌شده شهری برای آبیاری فضای سبز را نیز مورد توجه قرار دادیم. هدف این بود که با طراحی یک سامانه عمودی بازچرخانی آب، پساب تصفیه‌شده را به سطح استاندارد مورد نیاز برای آبیاری فضای سبز برسانیم.
این محقق حوزه باغبانی ادامه داد: با همکاری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، توانستیم کیفیت پساب را از نظر شاخص‌هایی مانند BOD و COD به حدی برسانیم که امکان دستیابی به استاندارد مجاز برای آبیاری فضای سبز فراهم شود. در این طرح از گیاهان و سویه‌های زیستی استفاده شد و در بخش رساله دکتری نیز از باکتری‌های محرک رشد و جذب‌کننده آلودگی استفاده کردم. در واقع برخی سویه‌های زیستی را جایگزین کود کردیم که علاوه بر کمک به حذف آلودگی از آب، نقش تأمین‌کننده مواد مورد نیاز گیاه را نیز داشتند و به این ترتیب نیاز به استفاده جداگانه از کود کاهش پیدا می‌کرد.
وی افزود: این فرآیند در نهایت به طراحی و اجرای یک دیوار سبز شفابخش و دارویی منجر شد که در این بخش نیز با همکاری دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، گیاهان دارویی مورد استفاده قرار گرفتند و از آنها اسانس‌گیری شد. مجموعه این اقدامات در قالب طرح رساله دکتری دنبال شد و هدف نهایی این بود که بتوانیم به تولید محصول سالم برسیم.
این دانش آموخته دانشگاه گرگان درباره خروجی‌های پژوهشی این مسیر اظهار کرد: از بخش مربوط به دوره کارشناسی ارشد در دانشگاه فردوسی مشهد چهار مقاله JCRQ1 و ۷ مقاله علمی پژوهشی داخلی رتبه A و یک ثبت اختراع داشتم و در دوره دکتری نیز تاکنون سه ثبت اختراع مستقل داشته‌ام. همچنین پنج مقاله با نمایه JCRQ1، دو مقاله ISI، دو مقاله علمی ـ پژوهشی داخلی و ۱۲ مقاله و ارائه انگلیسی در همایش‌ها و کنگره‌های بین‌المللی از این فعالیت‌ها به دست آمده است. یکی از ارائه‌های انگلیسی من مربوط به یک کنگره در رومانی بود و مقاله‌ای نیز که از رساله استخراج شده، به عنوان مقاله برتر سال ۲۰۲۴ در مجله AGRICULTURE WATER MANAGEMENT شناخته شده است.
نقش حمایتی بنیاد برای بهره گیری از ظرفیت‌های نخبگانی کشور
جوزای درباره نقش حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان در هدایت مسیر پژوهشی خود به سمت رفع نیازهای کشور، گفت: حمایت بنیاد ملی نخبگان به طور کامل به من کمک کرد تا رساله دکتری خود را به یک رساله کاربردی تبدیل کنم. رساله من در دو فاز تعریف شده بود که تاکنون انتشارات بخش نخست آن انجام شده و هنوز انتشارات فاز دوم آن باقی مانده است. اقدامات مربوط به انتشار نتایج، ثبت اختراعات و انجام کارهای تکمیلی آن باقی مانده است. اجرای این رساله بسیار هزینه‌بر بود و حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان در این مسیر نقش مهمی داشت.
جوزای ادامه داد: حدود ۹۰ درصد هزینه‌هایی که برای انجام آزمایش‌ها و فعالیت‌های پژوهشی رساله نیاز داشتم، پس از ارائه درخواست و نامه‌نگاری با بنیاد پرداخت می‌شد. علاوه بر این، هر سال نیز گرنتی برای انجام رساله در نظر گرفته می‌شد. حمایت بنیاد تنها به هزینه‌های اجرای رساله محدود نبود و هزینه تهیه کتاب‌های مورد نیاز دوره دکتری و هزینه انتشار مقالات بین‌المللی، به‌ویژه مقالات سطح بالا نیز مورد حمایت قرار می‌گرفت.
رؤیای شیرین شبکه‌سازی نخبگانی
این پژوهشگر درباره شبکه‌سازی میان نخبگان نیز اظهار کرد: در حوزه شبکه‌سازی هنوز جای کار وجود دارد تا نخبگان استان‌های مختلف با یکدیگر ارتباط بیشتری برقرار کنند، تجربیات و مشکلات خود را به اشتراک بگذارند و بتوانند برای حل مسائل مشترک با یکدیگر همکاری کنند. هنوز ارتباط میان نخبگان استان‌های مختلف به اندازه‌ای که باید شکل نگرفته است، اما من با توجه به اینکه دوره دکتری را در استان گلستان گذراندم و اکنون در استان خراسان رضوی فعالیت می‌کنم، در هر دو استان شاهد تلاش مسئولان برای حمایت از نخبگان بوده‌ام.
وی اضافه کرد: به‌نظر می‌رسد می‌توان برای بنیادهای نخبگان استانی در برخی حوزه‌ها جایگاه و اختیارات مستقل‌تری در نظر گرفت تا متناسب با ظرفیت‌ها، نیازها و اولویت‌های هر استان، امکان برنامه‌ریزی و حمایت هدفمندتر از نخبگان فراهم شود. همچنین تقویت ارتباط و همکاری میان بنیادهای استانی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری شبکه‌ای منسجم‌تر از نخبگان در سطح کشور و انتقال تجربیات و ظرفیت‌های علمی و فناورانه میان استان‌ها شود.
جوزای با اشاره به تجربه خود پس از فارغ‌التحصیلی، گفت: به دلیل اینکه دوره دکتری را در مدت نسبتاً کوتاهی به پایان رساندم و خروجی‌های پژوهشی قابل توجهی داشتم، همان سال در فراخوان طرح «جهت» شرکت کردم و پذیرفته شدم. از سوی دیگر، در فراخوان جذب هیأت علمی وزارت علوم نیز شرکت کردم. با این حال، یکی از مشکلاتی که با آن مواجه شدم، این بود که به نظر من، دانشگاه‌ها گاهی برگزیدگان طرح‌های نخبگی را نیز در فرآیند جذب نمی‌پذیرند. به اعتقاد من، باید سازوکار مشخص و محکم‌تری برای جذب برگزیدگان طرح «جهت» وجود داشته باشد؛ چراکه افرادی که در این طرح پذیرفته می‌شوند، از مراحل مختلف غربالگری عبور کرده‌اند.
وی ادامه داد: این افراد برای پذیرش در این طرح، فرآیند طولانی را طی می‌کنند و معمولاً داشتن خروجی‌های پژوهشی متعدد از جمله مقالات منتشرشده نیز از جمله مواردی است که مورد توجه قرار می‌گیرد، اما پس از آن ممکن است در فرآیند جذب دانشگاهی با موانعی مواجه شوند.
سراب جذب هیات علمی در لابه‌لای سیاستگذاریها
این دانش‌آموخته دوره دکتری رشته باغبانی با اشاره به تجربه شخصی خود در فرآیند جذب هیأت علمی، گفت: من در فرآیند جذب واقعاً با سختی و مشکلات زیادی مواجه شدم. از سال ۱۴۰۲ که دوره دکتری خود را در هفت ترم و حدود سه سال و نیم با ۲۴ خروجی به پایان رساندم و تندیس طلایی رشته باغبانی را نیز دریافت کردم، موضوع جذب هیأت علمی برای من به یک چالش جدی تبدیل شد. در حالی که از سال ۱۴۰۲ تا سال ۱۴۰۵ به عنوان برگزیده طرح «جهت» و نفر اول کشور در این مسیر مطرح بودم، در یک فراخوان هشت‌نفره نیز من را در رتبه پنجم قرار دادند.
جوزای ادامه داد: در ابتدا به من گفته شد که فقط سه نفر اول امکان اعتراض دارند، اما بر اساس آنچه از مقررات وزارت علوم برداشت کردم، نخبگان نیز امکان اعتراض دارند. چون عضو جامعه نخبگان بودم، توانستم از این امکان استفاده کنم و پرونده من برای حدود سه سال در فرآیند داوری مجدد قرار گرفت. در نهایت با وجود اینکه در فراخوان جذب رتبه پنجم را برای من لحاظ کرده بودند، توانستم با ۳۳ امتیاز بیشتر از نفر اول آن فراخوان، رتبه نخست را با رای وزارت علوم و دانشگاه ثالث به‌دست آورم.
این پژوهشگر با اشاره به اهمیت عضویت در جامعه نخبگان در این مسیر، یادآور شد: اگر عضو جامعه نخبگان نبودم، به گفته مسئولان، امکان استفاده از این مسیر برای اعتراض و رسیدگی مجدد به پرونده‌ام را نداشتم.
وی افزود: امروز که سه سال از آن زمان گذشته و من در فراخوان وزارت علوم رتبه نخست را به دست آورده‌ام، همان دانشگاه اعلام کرده است که به دو نفر نیاز دارد. یکی از مسائل بسیار سنگینی که طی سال‌های اخیر با آن مواجه شدم، نحوه برخورد دانشگاه با موضوع جذب من به‌عنوان «استاد نخبه» بود. حدود سه سال پیش، دانشگاه به من اعلام کرد که تمایلی به جذب من در قالب استاد نخبه ندارد و در نتیجه، این مسیر برای من متوقف شد.
وی افزود: از آن‌جایی‌که در فرآیند رسمی جذب هیأت علمی وزارت علوم در همان دانشگاه شرکت کردم و در این فرآیند به‌عنوان نفر اول انتخاب شدم. با این حال، پس از مشخص شدن نتیجه، مجدداً از سوی دانشگاه اعلام شد که قصد دارند من را در قالب «استاد نخبه» جذب کنند. این در حالی بود که ردیف وزارت علوم مربوط به من برای جذب فرد دیگری مورد استفاده قرار گرفت.
جوزای ادامه داد: برای من بسیار سنگین بود که پس از حدود سه سال انتظار و پیگیری و در شرایطی که در فرآیند رسمی جذب وزارت علوم به‌عنوان نفر اول انتخاب شده بودم، بار دیگر مسیر جذب من تغییر کند و هم‌زمان ردیف مربوط به من برای جذب فرد دیگری در نظر گرفته شود. این فرآیند در مجموع حدود سه سال از زمان و مسیر حرفه‌ای و پژوهشی من را تحت تأثیر قرار داد و فشار زیادی به من وارد کرد.
وی با بیان اینکه در حالی که همچنان منتظر صدور حکم خود هستم، در این سه سال تلاش کردم خودم را با فعالیت‌های پژوهشی و طرح‌های بنیاد درگیر نگه دارم، یادآور شد: در طرح «چمران» نیز پذیرفته شدم، هرچند روند اجرای این طرح برای مدتی با وقفه مواجه شد و اعلام کردند که سامانه و سیستم اجرای طرح در حال تغییر است. طولانی شدن این روند برای من استرس ایجاد کرده بود؛ چراکه نگران بودم اگر در میانه اجرای طرح چمران حکم من صادر شود، چه اتفاقی برای ادامه حضورم در طرح خواهد افتاد.
جوزای ادامه داد: اکنون در مراحل پایانی طرح «چمران» هستم و مرحله سوم آن را نیز بارگذاری کرده‌ام. روند اجرای این طرح برای من بسیار خوب بود و خوشحالم که توانستم آن را طی کنم. به همین دلیل به افرادی که مانند من در طرح «جهت» پذیرفته شده‌اند، توصیه می‌کنم در صورت فراهم بودن شرایط، در طرح «چمران» نیز شرکت کنند.
وی گفت: بسیاری از افرادی که در طرح «جهت» پذیرفته می‌شوند، شرایطی مشابه من دارند و ممکن است پس از فارغ‌التحصیلی در دانشگاه جذب نشوند. به همین دلیل به آنها پیشنهاد می‌شود در طرح «چمران» نیز شرکت کنند؛ چراکه این طرح می‌تواند فرصت دیگری برای ادامه فعالیت علمی و پژوهشی آنها فراهم کند.
این پژوهشگر افزود: در ابتدای ورود به طرح چمران به من اعلام شد که باید دو مقاله JCRQ1 به عنوان خروجی داشته باشم. با توجه به اینکه شرایط داوری تا حدودی بر اساس رزومه قبلی نیز انجام می‌شود، تعداد خروجی‌های مورد نیاز برای افراد ممکن است متفاوت باشد، اما برای من دو مقاله JCRQ1 به عنوان شرط خروجی تعیین شده بود.
وی ادامه داد: در دوره‌ای که شرایط بسیار دشواری وجود داشت، از جمله مشکلات ناشی از جنگ و قطع اینترنت، برای دریافت پذیرش مقالات با دشواری مواجه بودم و حتی در مقاطعی به اینترنت دسترسی نداشتم، اما در نهایت توانستم با لطف خداوند پذیرش دو مقاله JCRQ1 را دریافت کنم. علاوه بر این، از فعالیت‌های طرح پست‌دکتری من یک ثبت اختراع نیز به دست آمد که مربوط به تصفیه ریزآلودگی‌ها در دیوارهای سبز هوشمند بود. همچنین توانستیم این طرح را به مرحله تولید انبوه برسانیم و محصول «Eco clean wall» را عرضه کنیم. معتقدم این کار نباید صرفاً در سطح یک اختراع داخلی باقی بماند و ظرفیت آن را دارد که در سطح بین‌المللی و در قالب پتنت نیز دنبال شود. حدود دو هفته پیش نیز در اداره محیط زیست، سلامت و ایمنی شهرداری مشهد از این پروژه رونمایی شد.
این پژوهشگر با اشاره به حمایت‌های انجام‌شده از این پروژه، گفت: معاونت علمی ریاست جمهوری و دانشگاه فردوسی مشهد از این طرح حمایت کردند و به نظر من، این فعالیت از یک کار صرفاً علمی و دانشگاهی فراتر رفته و می‌تواند به یک خدمت در سطح جهانی تبدیل شود. خوشحالم که این طرح انتخاب شد و توانستم از طریق آن به چنین دستاوردهایی برسم.
وی افزود: بنیاد نخبگان استان خراسان رضوی نیز در تمام مراحل اجرای این طرح، بسیار پیگیر، فعال و همراه بود و از هیچ کمکی برای پیشبرد آن دریغ نکرد. جا دارد از تمامی همکاران و مجموعه دلسوز بنیاد نخبگان استان خراسان رضوی که با حمایت و همراهی خود در این مسیر نقش مؤثری داشتند، صمیمانه قدردانی و تشکر کنم.
مشکل از بعد از سیاستگذاریها آغاز می‌شود
جوزای در پاسخ به پرسشی درباره قوانین و سیاست‌های بنیاد ملی نخبگان و ضرورت اصلاح آنها برای اثربخشی بیشتر حمایت از نخبگان، گفت: به نظر من بنیاد ملی نخبگان تاکنون عملکرد موفقی داشته است، اما اگر بخواهیم در کنار بیان نقاط قوت، به نقاط ضعف نیز توجه کنیم، یکی از موضوعاتی که می‌توان به آن اشاره کرد، ضرورت تسهیل و تسریع برخی فرآیندها برای افرادی است که در طرح‌های بنیاد حضور دارند.
وی افزود: اگر طرح «چمران» وجود نداشت و من درگیر این مسیر نبودم، شاید شرایط برای من متفاوت می‌شد. در دوره دکتری یک استاد مشاور از انگلستان داشتم و حتی برای ادامه فعالیت در دانشگاه آن کشور نیز شرایط برای من فراهم شده بود.
وی گفت: معتقدم اگر حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان نبود، شاید من نیز کشور را ترک کرده بودم. حتی شغلی که امروز دارم، تا حد زیادی مدیون حمایت‌های بنیاد است؛ چراکه اگر نخبه نبودم، نمی‌توانستم مسیر پرونده خود را در وزارت علوم تا این مرحله ادامه دهم.
این پژوهشگر پیشنهاد کرد: برای افرادی که در طرح پست‌دکتری قرار می‌گیرند، روندها تا حد امکان ساده‌تر و سریع‌تر شود؛ چراکه بسیاری از افرادی که وارد طرح «چمران» می‌شوند، شرایطی مشابه من دارند و در وضعیت بلاتکلیفی قرار گرفته‌اند و نمی‌دانند سرنوشت جذب آنها چه خواهد شد. این افراد زمان زیادی ندارند و وقتی فارغ‌التحصیل می‌شوند، ممکن است با یک دوره سرخوردگی مواجه شوند. به نظر من، بخش مهمی از مشکلات این افراد بعد از پایان حمایت‌های بنیاد و در فرآیند جذب دانشگاهی آغاز می‌شود.
جوزای با تأکید بر ضرورت ایجاد سازوکار مشخص برای جذب برگزیدگان طرح «جهت»، گفت: به نظر من، درباره این افراد باید ابلاغیه و سازوکار مشخصی از سوی مراجع بالادستی وجود داشته باشد و جذب آنها صرفاً در اختیار دانشگاه‌ها نباشد؛ چراکه افرادی که در طرح «جهت» پذیرفته می‌شوند، مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته و شایستگی آنها مورد بررسی قرار گرفته است.
وی ادامه داد: حتی شاهد بوده‌ام افرادی که در برخی دیگر از طرح‌های بنیاد پذیرفته شده‌اند، در طرح «جهت» پذیرفته نشده‌اند؛ بنابراین فرآیند پذیرش در این طرح ساده نیست و باید برای آینده این افراد نیز سازوکار مشخصی وجود داشته باشد.
جوزای با اشاره به تجربه خود به عنوان مدرس دانشگاه، گفت: من حدود هفت سال است که به صورت حق‌التدریس در دانشگاه فعالیت می‌کنم و به دانشجویان نیز همواره تأکید می‌کنم که با وجود تمام سختی‌های موجود، باید برای ایجاد تغییر تلاش کنیم. نباید همه منتظر باشیم که دولت برای حل مشکلات اقدام کند؛ بلکه خودمان نیز باید از خودمان شروع کنیم. من همیشه می‌گویم «تو همانی که در اندیشه آنی» و هیچ ناممکنی بدون تلاش، ممکن نمی‌شود. در کلاس نیز به دانشجویان می‌گویم «کار نشد ندارد، مگر اینکه خدا نخواهد» و معتقدم نباید دست از تلاش برداشت.
وی تأکید کرد: باید با وجود تمام مشکلات، دست به دست هم بدهیم و حتی اگر شده برای نسل آینده تلاش کنیم. نباید فقط برای خودمان زندگی کنیم، بلکه باید مسیر را برای نسل‌های بعدی هموارتر کنیم تا آنها با چالش‌هایی که ما با آنها مواجه شدیم، کمتر روبه‌رو شوند و اتفاق خوبی برای کشورمان ایران رقم بخورد. ما باید میراث‌دار خوبی باشیم؛ همان‌طور که نسل‌های گذشته این کشور و این خاک را به ما تحویل داده‌اند، ما نیز باید بتوانیم در نهایت این سرزمین را سالم و آباد به نسل آینده تحویل دهیم و این وظیفه هر یک از ما است.
انتهای پیام
