مژگان محمدی در گفتوگو با ایسنا، در پاسخ به پرسشی درباره تبیین اندیشههای رهبر معظم انقلاب، اظهار کرد: از آنجا که سخن از اندیشه است، لازم میدانم ابتدا مقدمهای درباره تفکر و اندیشیدن بیان کنم. تفکر و اندیشیدن بهعنوان نماد عقلانیت فرد تلقی میشود و از ادراک، تخیل و عاطفه متمایز است. عقلانیت در تاریخ علم مفهومی گسترده دارد و سه معنای رایج برای آن مطرح شده است؛ نخست، توانایی استدلال منطقی؛ دوم، انسجام میان تصمیمها و اعمال فرد با اهداف و منافع او؛ و سوم، معنایی فراتر از استانداردهای منطقی و منافع شخصی. در این معنا، آنچه مطابق با استانداردهای اخلاقی، اهداف اجتماعی و بقای زیستی باشد، عقلانی تلقی میشود. برای مثال، به خطر انداختن جان خود برای نجات دیگران. به همین دلیل، مفاهیمی چون ایثار و شهادت در بافت دینی، مفاهیمی کاملاً عقلانی هستند.
وی ادامه داد: تفکر دو ویژگی تعیینکننده دارد؛ نخست آنکه پنهان است و بهطور مستقیم قابل مشاهده نیست و باید از اعمال و گزارشهای افراد استنتاج شود. دوم آنکه نمادین است و شامل بازنماییهای ذهنی میشود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی تصریح کرد: تفکر به دو نوع نظری و عملی تقسیم میشود. در تفکر نظری با شناخت و فهم جهان سروکار داریم، اما در تفکر عملی، موضوع عمل و دگرگونسازی جهان مطرح است. کمال قوه عقلانی در هر دو حوزه، دستیابی به حکمت است. حکمت نظری، اتحاد عقل و شناخت علمی است و حکمت عملی عبارت است از عمل مستمر بر پایه تفکر صحیح در حوزه امور نیک و بد انسانی.
وی خاطرنشان کرد: دستیابی به چنین مرتبهای، حکمت، جز با تلاش مجاهدانه، ریاضت در کسب علم و فضایل ذهنی و اخلاقی، بیاعتنایی به امور دنیوی، قناعت و زندگی ساده و به دور از زرقوبرقهای دستوپاگیر ممکن نیست. این امور همه در شخصیت و زندگی رهبر شهید انقلاب چشمگیر هستند.
تبیین اندیشه هر کس نیازمند شناخت شخصیت و آثار اوست
محمدی اظهار کرد: با این مقدمه کوتاه میخواستم بگویم که تبیین اندیشههای یک فرد، موضوعی گسترده و پیچیده است. از آنجا که اندیشه ماهیتی پنهان دارد، در اینجا ما سخنی از ماهیت عمیق و کنه اندیشه های رهبر انقلاب نمی گوییم و تنها به چند توصیه و رهنمود رهبر معظم انقلاب اشاره میکنم که بیانگر عمق تفکر ایشان در حوزه نظری و عملی است و آنها را در سخنرانیهای عمومی ایشان شنیدهام.
وی افزود: فهم دقیقتر اندیشههای ایشان مستلزم شناخت بهتر ویژگیهای شخصیتی، مطالعه آثار مکتوب، سخنرانیها و بهویژه مباحثی است که در محافل خصوصیتر و غیررسمی مطرح کردهاند.
تحول در علوم انسانی؛ توصیهای که جدی گرفته نشد
این عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی با اشاره به یکی از مهمترین تأکیدات رهبر معظم انقلاب گفت: ایشان در طول سالهای رهبری، هم در عرصه فکری و هم در حوزه عمل، به نکات مهم و تحولآفرینی اشاره کردهاند، اما متأسفانه در بسیاری موارد، به جای توجه به عمق مطالب ایشان و فراهم کردن زمینههای اجرایی شدن آنها، این رهنمودها در هیاهوی تبلیغاتی، بهرهبرداریهای شعاری و منافع حزبی، گروهی و سازمانی کماثر شده است.
وی ادامه داد: در اینجا، متناسب با حوزه تخصصی خود، به یکی از مهمترین توصیهها و بلکه احکام ایشان درباره تحول در علوم انسانی اشاره میکنم؛ موضوعی که به اعتقاد من هیچگاه بهطور جدی، عمیق و همراه با خلوص نیت و معرفت کافی دنبال نشد و در طول سالها، جز فعالیتهای شعاری و پرهزینه از نظر مادی، اخلاقی و انسانی، دستاورد قابل توجهی به همراه نداشت.
علوم انسانی روح همه علوم است
محمدی با بیان دیدگاه رهبر معظم انقلاب درباره علوم انسانی اظهار کرد: از نگاه ایشان، علوم انسانی روح همه علوم است و سایر علوم همه در حکم کالبد هستند. علوم انسانی جهتدهنده حرکت جوامع است و اگر بر پایههای نادرست و جهانبینی غلط استوار شود، تمامی تحرکات جامعه به سمت انحراف سوق پیدا خواهد کرد.
وی افزود: به همین دلیل، رهبر انقلاب معتقد بودند که دانش غربی، با وجود همه عظمت و پیشرفتهایش، در موارد بسیاری در خدمت استعمار و ظلم قرار گرفته و همچنان نیز در همین مسیر حرکت میکند.
استفاده از علوم غربی همراه با استقلال فکری
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی تصریح کرد: از نظر رهبر معظم انقلاب، راهحل این مسئله کنار گذاشتن کامل علوم انسانی غربی نیست. ایشان هرگز معتقد نبودند که باید این علوم را بهطور کامل کنار نهاد و از نو علوم انسانی را بازسازی کرد.
وی ادامه داد: برعکس، ایشان بر بهرهگیری از دانش و دستاوردهای علمی جهان تأکید داشتند و در این زمینه به آموزه پیامبر اکرم(ص) استناد میکردند که فرمودند: «اطلبوا العلم ولو بالصین». اما این بهرهگیری یک شرط اساسی دارد و آن اینکه یادگیری علوم غربی نباید موجب سرسپردگی فکری، تضعیف قدرت تفکر مستقل و در نتیجه، وابستگی کامل به این دانشها شود.
محمدی گفت: تاریخ تمدن ایرانی- اسلامی نمونه روشنی از این رویکرد است. ایرانیان در دوره اسلامی نهضت عظیمی در ترجمه آثار ارزشمند علمی و فلسفی دیگر تمدنها به راه انداختند، اما این امر نهتنها مانع ظهور دانشمندان، هنرمندان و شاعران بزرگ ایرانی نشد، بلکه زمینه شکوفایی بیشتر علم و فرهنگ را فراهم کرد و دستاوردهای تمدنی ایران اسلامی را گسترش داد.
تحول علوم انسانی بدون شناخت مبانی فکری غرب و اسلام ممکن نیست
محمدی ادامه داد: رهبر معظم انقلاب در بحث تحول علوم انسانی به این نکته مهم توجه داشتند که علوم انسانی در غرب بر پایه جهانبینی و انسانشناسی خاص خود شکل گرفته است: از این منظر، تحول در علوم انسانی مستلزم آن است که از یک سو جهانبینی و انسانشناسی غربی بهدرستی شناخته و فهم شود و از سوی دیگر، شناختی عمیق و دقیق از جهانبینی و انسانشناسی اسلامی، بهویژه آموزههای قرآنی، به دست آید.
غفلت از مبانی تحول، بزرگترین آسیب سالهای گذشته بود
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی اظهار کرد: به اعتقاد من، در سالهای گذشته هم به علوم انسانی و هم به اهداف متعالی رهبر معظم انقلاب در زمینه تحول این علوم، ظلم فراوانی شد. ما بیش از آنکه به مبانی، الزامات و مقتضیات تحول در علوم انسانی بیاندیشیم، درگیر فعالیتهای روبنایی، پرهزینه و در مواردی خسارتبار از نظر مادی، انسانی و اخلاقی شدیم.
وی تصریح کرد: از نگاه رهبر معظم انقلاب، پژوهشهای قرآنی در حوزه انسانشناسی، جهانشناسی و مسائل مبتلابه انسان معاصر باید در رأس برنامههای تحول علوم انسانی قرار میگرفت.
محمدی با اشاره به بخشی از سخنان رهبر معظم انقلاب گفت: ایشان تأکید داشتند که باید در زمینههای گوناگون به نکات و دقایق قرآن توجه کرد و مبانی علوم انسانی را در قرآن کریم جستوجو و استخراج کرد. بر این اساس، متفکران و پژوهشگران علوم انسانی میتوانند بر پایه مبانی قرآنی، نظریهها و ساختارهای علمی مستحکمی بنا کنند و در عین حال از دستاوردهای دیگران و پیشرفتهای غرب در علوم انسانی نیز بهره ببرند.
برای ساختن قصر علوم انسانی اسلامی، نباید کلبه موجود را ویران کرد
وی خاطرنشان کرد: یکی از خطاهای ما در سالهای گذشته این بود که در آرزوی ساختن بنای عظیم علوم انسانی اسلامی، گاه درصدد تخریب داشتههای موجود برآمدیم؛ در حالی که تا زمان دستیابی به آن افق مطلوب، باید ظرفیتها و دستاوردهای موجود را حفظ و تقویت کرد. به بیان دیگر، برای ساختن آن قصر باشکوه، نباید کلبه کوچک خود را ویران کرد.
پیشبینی درست رهبر انقلاب در اهمیت علوم راهبردی
محمدی در ادامه با اشاره به برخی حوزههای علمی کشور اظهار کرد: جدا از موضوع تحول در علوم انسانی و الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت که به دلیل وابستگی به مباحث علوم انسانی، پیشرفتهای آن با کندی قابل تأملی همراه بوده است، در حوزههایی مانند پیشرفت صنایع نظامی، فناوری هستهای، سلولهای بنیادی و فناوری نانو دستاوردهای قابل توجهی حاصل شده است.
وی افزود: فراست، دقت نظر و آیندهنگری رهبر معظم انقلاب در مسائل نظری و عملی سبب شده بود که نسبت به اهمیت علوم و فناوریهای راهبردی، نگاه دقیق و پیشبینانه ای داشته باشند و در زمان مناسب بر ضرورت توجه به آنها تأکید و از آنها حمایت کنند. خوشبختانه این حوزهها با حمایتهای رهبری و همچنین استقبال، همت و پشتکار دانشمندان و پژوهشگران در این حوزه ها مواجه شد و اکنون کشور به پیشرفتهای قابل توجهی در این عرصهها دست یافته است؛ حوزههایی که امروز بیش از گذشته اهمیت راهبردی آنها برای کشور آشکار شده است.
انتهای پیام
