شیوع بیماری کرونا و نیاز به حفظ سلامتی دانشآموزان و معلمان از یک سو و وقوع جنگها و تنشهای اجتماعی از سوی دیگر باعث تسریع در استفاده از فناوریهای آموزشی و ایجاد بسترهای مجازی برای ارائه تدریس و یادگیری شد. این تحولات فرصتی برای بهبود و توسعه شیوههای آموزشی فراهم آورد و چالشهایی نیز به همراه داشت.
ایسنا در این گزارش به بررسی وضعیت آموزش مجازی در مدارس همدان، مزایا و معایب آن و تجارب معلمان در این حوزه پرداخته است. هدف این گزارش ارائه یک تصویر جامع از روند توسعه آموزش مجازی و تأثیرات آن بر کیفیت آموزش در استان و آگاهی از تدابیر آموزش و پرورش استان همدان درباره نابرابریهای موجود است.
چالشهای آموزش مجازی از زبان یک معلم
نورالدین زارعی، معلم دبستان روستای «قطار قویی» در بخش گل تپه از تجربههای خود در خصوص آموزش مجازی سخن گفت و به مهمترین چالشی که با آن روبرو بوده اشاره کرده و افزود: مهمترین چالش ما ضعف شدید اینترنت در این منطقه است.
زارعی در ادامه به ارائه راهکارهایی برای افزایش مشارکت در کلاسهای مجازی پرداخت و گفت: داشتن برنامه آموزشی مشخص، ایجاد بحثهای موضوعی، ایجاد محیط جذاب درسی با استفاده از تصاویر و ویدئوهای آموزشی، دریافت بازخوردهای گروهی و فردی و ارتباط فعال بین معلم و دانشآموز بخشی از اقدامات من در راستای ارتقای کیفیت آموزش به دانش آموزان بوده است.
وی با اشاره به ناکافی بودن زیرساختهای لازم برای برگزاری کلاسهای مجازی, گفت: کلاسهای مجازی تاثیر مطلوبی در پیشرفت درسی دانشآموزان نداشته و به لحاظ روحی و روانی نیز تاثیرات منفی زیادی داشته است.
این معلم دبستان اظهار کرد: برخی دانشآموزان به دلیل اینکه در بستر مجازی خوب درس را یاد نمیگیرند اُفت درسی داشتهاند که این موضوع باعث تنشی شدن و پایین آمدن سطح اعتماد به نفس آنها شده است.
زارعی همچنین به کمبود آموزشهای تخصصی برای معلمان برای استفاده بهتر از ابزارهای دیجیتال و نحوه آموزش مجازی اشاره کرده و گفت: متاسفانه آموزشهای کافی برای شیوه تدریس نوین و دیجیتال به معلمان ارائه نمی شود.
وی در پاسخ به این سوال که آیا تفاوتی در نحوه برگزاری و کیفیت آموزش مجازی در مناطق شهری و روستایی وجود دارد، گفت: در مناطق روستایی به دلیل نبود امکانات آموزشی، اینترنت ضعیف، نداشتن گوشی هوشمند در بعضی از خانوادهها و پایین بودن سطح سواد اکثر اولیا ضعف یادگیری دراکثر دانش آموزان مشهود است که امیدواریم برای تدابیری اندیشیده شود.
برگزاری کلاس به صورت تصویری برای افزایش تمرکز دانش آموزان
یک معلم متوسطه دوم در منطقه گلتپه ابتدا به ارائه راهکار خود درباره افزایش مشارکت دانشآموزان برای حضور در کلاس درس مجازی پرداخت و به ایسنا گفت: برگزاری کلاس به صورت تصویر باز و تشویق دانش آموزان برای حضور تصویری در کلاس یکی از اقدامات من در این زمینه بوده است.
مریم فروزان با اشاره به اینکه دانش آموزان در کلاسهای مجازی تمرکز کافی روی موضوع را ندارند، افزود: در حالتی که کلاس به صورت تصویر باز برگزار میشود دانش آموز باید در یک محیط ساکت و آرام قرار بگیرد تا امکان حضور در کلاس را داشته باشد و میزان تمرکز و مشارکت وی ناخواسته افزایش پیدا میکند.
وی با بیان اینکه میزان استقبال دانش آموزان از این شیوه بالا بوده، تصریح کرد: با این وجود، به دلیل محدودیتهای برنامه شاد امکان حضور همه دانش آموزان به صورت هم زمان وجود ندارد که امیدواریم در آینده این مشکلات کمتر شود.
وی با بیان اینکه دانشآموزان در مناطق روستایی با مشکل عدم دسترسی کافی به اینترنت مواجه هستند، گفت: تعدادی از دانش آموزان با مشکلات جدی مواجه هستند که امیدواریم این مشکلات کاهش پیدا کند تا شاهد افزایش کیفیت آموزشی باشیم.
به آموزش مجازی نمره قبولی میدهم
یک مادر همدانی با بیان اینکه با همه سختیها به آموزش مجازی نمره قبولی میدهم، گفت: در این روش حداقل امنیت فرزندم در خانه تأمین است و رفتوآمدها حذف شده؛ در این خصوص نکته مثبت این بود که من هم با روش تدریس معلمها آشنا شدم و فهمیدم پسرم در کدام نقاط ضعف دارد.
وی افزود: اگر مدیریت زمان و استراحت بین کلاسها رعایت شود، آموزش مجازی میتواند فرصت خوبی برای یادگیری مهارتهای دیجیتال باشد.
نگران آینده تحصیلی پسرم هستم
مادر دیگری در همدان با ابراز نگرانی از افت تحصیلی فرزندش گفت: پسر من درسش خیلی افت کرده است و در مدرسه تمرکز بهتری داشت.
وی با اشاره به اینکه پسرم حالا پشت مانیتور مدام بازی میکند، اظهار کرد: نگرانم که آموزش مجازی، پایههای تحصیلیاش را برای همیشه ضعیف کند چون معلم هم هر چه میگوید "خودش بخواند"، در خانه خبری از آن شور و هیجان کلاس واقعی نیست.
آموزش مجازی یک ظرفیت پایدار در نظام آموزشی است
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش استان همدان با بیان اینکه با تجربهای که طی سالهای اخیر به ویژه ایام اپیدمی کرونا بهدست آمده، آموزش مجازی دیگر یک وضعیت موقت نیست، به ایسنا گفت: آموزش مجازی به یک ظرفیت پایدار در نظام آموزشی تبدیل شده است.
مجید پیری با اشاره به اینکه نگاه ما در استان همدان حرکت به سمت یک آموزش ترکیبی است، افزود: یعنی آموزش حضوری تقویتکننده یادگیری باشد و فناوری هم بهعنوان یک ابزار مؤثر در کنار آن قرار بگیرد؛ بنابراین این روند ادامه خواهد داشت و تلاش میکنیم این اتفاق با کیفیت بالاتر و استانداردتر انجام شود.
وی با تاکید بر اینکه بر اساس سیاستهای ملی و تجربیات سالهای اخیر، آموزش مجازی نهتنها ادامه خواهد داشت بلکه با توسعه زیرساختها، استانداردسازی محتوا و ارتقای مهارتهای آموزشی معلمان، به یک مکمل مؤثر برای آموزش حضوری تبدیل خواهد شد، گفت: چشمانداز استان، حرکت بهسوی یک الگوی «آموزش ترکیبی» است؛ الگویی که از فناوری برای تعمیق یادگیری، مدیریت زمان و حمایت از یادگیرندگان بهره میگیرد.
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش استان همدان با بیان اینکه آموزش مجازی در استان ما نقاط قوت قابل توجهی داشته، اظهار کرد: دسترسیپذیری بیشتر، استفاده از محتوای چندرسانهای و رشد مهارتهای یادگیری مستقل در دانشآموزان و کاهش محدودیتهای زمانی و مکانی برای برگزاری فعالیتهای تکمیلی آموزشی برخی از این نقاط قوت است.
پیری با اشاره به وجود نقاط ضعف در زمینه آموزش مجازی، بیان کرد: نابرابری در دسترسی به اینترنت و تجهیزات در برخی مناطق، نیاز به ارتقای سواد دیجیتال دانشآموزان و ضرورت آموزشهای بیشتر برای معلمان از موارد ضعف در این زمینه بوده که برنامهریزی جدی برای بهبود آنها در نظر گرفته شده است.
وی با تاکید بر اینکه یکی از اولویتهای ما، کاهش فاصله بین مناطق مختلف استان است، تصریح کرد: در این راستا تقویت زیرساخت اینترنت مدارس با همکاری دستگاههای مرتبط انجام شده و همچنان نیز ادامه دارد. همچنین تجهیز مناطق کم برخوردار با استفاده از اعتبارات دولتی و ظرفیت خیرین در دستور کار قرار گرفته است.
بارگذاری ۱۰۰۰ محتوای آموزشی در شبکه آموزشی معلمان و دانش آموزان
وی با بیان اینکه بیش از ۱۰۰۰محتوای آموزشی و درسنامه توسط گروه های آموزشی استان تهیه و در کانال رسانه تخصصی و شبکه آموزشی معلمان و دانش آموزان تهیه و بارگزاری شده، تصریح کرد: این محتواها توسط مدارس دانلود و بایگانی میشود و در صورت لزوم به صورت آفلاین برای مناطقی که اینترنت پایدار ندارند استفاده می شود.
این مقام مسئول با بیان اینکه اعتقاد ما بر این است که کیفیت آموزش مجازی بیش از هر چیز با توانمندی معلم ارتباط دادر، اظهار کرد: در همین راستا دورههای تخصصی تولید محتوای آموزش الکترونیک و مدیریت کلاسهای برخط را قبل از جنگ رمضان اجرا و معلمان را برای شرایط بحران آماده کردیم.
پیری ادامه داد: همکاری با دبیرخانههای راهبری کشوری دروس و برگزاری نشستهای تخصصی به صورت وب کنفرانس نیز بخشی از اقدامات ما در این خصوص بوده است.
بهرهگیری از ظرفیتهای بومی و فرهنگی همدان در آموزش مجازی
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش استان همدان بر اهمیت بهرهگیری از ظرفیتهای بومی و فرهنگی این استان در تولید محتواهای آموزشی مجازی تأکید و برنامههای این معاونت را در این زمینه تشریح کرد.
پیری در این خصوص گفت: همدان یک پیشینه فرهنگی بینظیر دارد و ما تلاش کردهایم این ظرفیت در تولید محتواهای آموزشی هم دیده شود.
وی افزود: از تاریخ و جغرافیای همدان تا صنایعدستی و آداب محلی، همه میتوانند به شکل محتوای چندرسانهای در درسهای مختلف استفاده شوند و همکاری در اجرای پویشهای مختلف استانی و همکاری با مساجد و مراکز فرهنگی استان برای تولید مستندهای آموزشی، و طراحی پروژههای دانشآموزی مرتبط با هویت همدان از برنامههای جاری ماست.
ارزیابی اثربخشی کلاسهای مجازی در مقایسه با آموزش حضوری
وی در ادامه به ارزیابی اثربخشی کلاسهای مجازی پرداخت و اظهار کرد: برای ارزیابی میزان اثربخشی آموزش مجازی، ما یک نگاه کاملاً تخصصی و مبتنی بر دادههای میدانی داریم.
این مقام مسئول ادامه داد: در همین راستا باید اشاره کرد که اداره تکنولوژی، گروههای آموزشی و بررسی محتوا که یکی از ادارات مهم و راهبردی زیرمجموعه معاونت آموزش متوسطه استان است، بهصورت ذاتی مأموریت نظارت، پایش و کیفیتبخشی به روند آموزش و یادگیری را بر عهده دارد.
پیری افزود: این اداره با استفاده از ظرفیت کارشناسان خود و همکاری بسیار نزدیک گروههای آموزشی، پویش «دیدهبان آموزش» را اجرا میکند؛ پویشی که بر جریان آموزش در فضای مجازی نظارت مستمر دارد و تلاش میکند آموزش برخط با همان دقت، انسجام و اثربخشی مورد انتظار پیش برود و هدف اصلی ما این است که آموزش، در هر شرایطی بدون وقفه و با کیفیت کافی ارائه شود.
وی با تأکید بر اولویت آموزش حضوری، بیان کرد: آموزش حضوری همچنان اولویت اصلی ماست و آموزش مجازی بیشتر نقش تکمیلی و حمایتی دارد.
سیاستگذاری برای ایجاد تعادل بین آموزش حضوری و مجازی
این مقام مسئول در تشریح سیاستهای این اداره کل در راستای ایجاد تعادل بین آموزش حضوری و مجازی گفت: سیاست ما حرکت به سمت یک مدل پایدار و متعادل است؛ به این معنا که آموزش حضوری محور اصلی باشد و فعالیتهای آنلاین در کنار آن به تقویت یادگیری کمک کند.
پیری خاطرنشان کرد: همچنین هرگونه سیاست برای آموزش حضوری مبتنی بر دستورات وزارت آموزش و پرورش و شورای تأمین استان است.
وی در ادامه به تشریح راهکارها برای تحقق این تعادل پرداخت و بیان کرد: استانداردسازی محتوا، تعریف زمانبندی مشخص برای آموزش مجازی، استفاده از کلاسهای برخط برای جبران عقبماندگی تحصیلی، حرکت بهسوی مدل «آموزش ترکیبی» شامل ترکیب آموزش حضوری، سامانههای مدیریت یادگیری و تکالیف آنلاین، تدوین استانداردهای استانی برای زمانبندی، محتوا و نحوه ارزشیابی در آموزش مجازی، استفاده از کلاسهای مجازی برای جبران عقبماندگی تحصیلی، حمایت از دانشآموزان کمبرخوردار، ارائه دورههای تکمیلی و همچنین تقویت نقش مدارس بهعنوان پایگاههای یادگیری حضوری و مجازی، از جمله برنامههای ما در این راستا است.
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش استان همدان با تاکید بر اینکه ارتقای کیفیت آموزش مجازی بدون همکاری همه بخشها امکانپذیر نیست، خاطرنشان کرد: ما از همه بخشهای دولتی و خصوصی انتظار داریم در حوزههایی مانند توسعه اینترنت ارزانقیمت آموزشی، تولید محتواهای استاندارد و تجهیز مدارس ورود جدیتری داشته باشند تا بتوانیم مدلی پایدار و متعادل برای آموزش ترکیبی ایجاد کنیم که هم آموزش حضوری در اولویت باشد و هم آموزش مجازی نقش حمایتی و تقویتی خود را به خوبی ایفا کند.
آموزش مجازی در همدان؛ گامی به سوی عدالت آموزشی و شکوفایی استعدادها
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش استان همدان نیز ضمن تشریح وضعیت کنونی و چشمانداز آموزش مجازی در این استان، بر ضرورت توسعه فناوری آموزشی و بهرهگیری از هوش مصنوعی بومی به عنوان عاملی کلیدی در تحقق عدالت آموزشی و شکوفایی استعدادهای دانشآموزان پرداخت.
معصومه خدابندلو در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه اولویت همیشگی مجموعه آموزش و پرورش، حفظ آرامش و سلامت دانشآموزان است، اظهار کرد: تا پایان سال تحصیلی جاری، آموزشها در استان به صورت مجازی ادامه خواهد داشت و در تلاشیم با ارتقای کیفیت آموزش در فضای مجازی، عدالت آموزشی را در سراسر استان حفظ و ارتقا دهیم.
وی نابرابری در دسترسی به اینترنت و تجهیزات هوشمند به ویژه در مناطق محروم و صعبالعبور را به عنوان یکی از مهمترین چالشهای نظام آموزش مجازی در استان همدان دانست و افزود: با این حال میتوان به تجربه ارزشمند معلمان در بهکارگیری روشهای نوین آموزشی و استمرار ارتباط آموزشی حتی در دوران کرونا به عنوان نقاط قوت این روند اشاره کرد.
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش استان همدان در پاسخ به این سوال که برای رفع نابرابری در دسترسی دانش آموزان به اینترنت و ابزارهای آموزشی چه اقداماتی انجام شده، گفت: برای کاهش شکاف دسترسی در مناطق محروم استان، درسنامههای چاپی و فیلمهای آموزشی به صورت آفلاین در اختیار دانشآموزان قرار گرفته؛ همچنین با هدف تأمین تجهیزات مورد نیاز از خیرین و نهادهای مرتبط درخواست همکاری شده تا هیچ دانشآموزی به دلیل فقدان امکانات از چرخه آموزش باز نماند.
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش استان همدان از برگزاری مستمر برنامههای توانمندسازی معلمان در حوزه آموزش مجازی خبر داد و افزود: این برنامهها علاوه بر آموزش روشهای نوین، معلمان را با ابزارهای جایگزین نرمافزارهای بینالمللی، تولید محتوای داخلی و هوش مصنوعی آشنا میکند.
خدابندهلو همچنین بر اهمیت استفاده از ظرفیتهای بومی و فرهنگی غنی همدان در طراحی محتوای آموزشی تأکید کرد و همکاری نهادهای فرهنگی و اجتماعی را در این زمینه ارزشمند دانست.
وی ضمن تأیید کیفیت بالاتر آموزش حضوری در مقایسه با آموزش مجازی، بیان کرد: آموزش حضوری به لحاظ ایجاد تعامل دوسویه و عاطفی، به ویژه در مقطع ابتدایی که دانش اموزان هنوز مهارتهای مطالعه و یادگیری مستقل را ندارند بدون تردید در اولویت قرار دارد.
وی افزود: همکاران تلاش میکنند با آموزش خانوادهها و استفاده از روشهای متنوع مجازی، محدودیتهای موجود را جبران کنند.
برنامهریزی برای تعادل بین حضوری و مجازی
این مقام مسئول از برنامهریزی برای تقویت آموزش مجازی در کنار آموزش حضوری در صورت تداوم شرایط فعلی خبر داد و بر ارائه آموزش مهارتهای دیجیتال به معلمان، تولید محتوای استاندارد و آموزش مؤثر والدین به عنوان بخشهای کلیدی این برنامه تأکید کرد.
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش استان همدان، توسعه زیرساخت اینترنت پرسرعت در مناطق محروم، تأمین تجهیزات هوشمند برای دانش اموزان کم برخوردار و حمایت از تولید محتوای هوشمند بومی را از مهمترین نیازها در حوزه آموزش مجازی دانست و اظهار کرد: انتظار میرود شرکتها و نهادهای دانشبنیان با آموزش و پرورش در این زمینه همکاری نزدیکتری داشته باشند تا عدالت آموزشی در فضای مجازی محقق شود.
خدابندهلو تأکید کرد: توسعه فناوری آموزشی و استفاده از هوش مصنوعی بومی نهتنها یک ضرورت فناورانه، بلکه گامی در راستای عدالت آموزشی و شکوفایی استعدادهای دانشآموزان سراسر استان است.
به گزارش ایسنا، آموزش مجازی در مدارس همدان با وجود تمام تلاشهای معلمان و مسئولان، همچنان با چالشهای جدی مانند ضعف زیرساختهای اینترنتی و دسترسی نابرابر به تجهیزات هوشمند روبهرو است. معلمان خلاقانه کوشیدهاند با روشهای نوین، کیفیت کلاسهای آنلاین را بالا ببرند، اما واقعیت میدانی حاکی از آن است که نبود اینترنت پایدار و امکانات کافی برای بسیاری از دانشآموزان، به ویژه در مناطق روستایی و کمبرخوردار، شکاف آموزشی را عمیقتر کرده است.
در چنین شرایطی، صرف تأکید بر «آموزش ترکیبی» بدون سرمایهگذاری جدی دولتی و همراهی نهادهای مرتبط، پاسخگوی نیازها نخواهد بود. لازم است با برنامهریزی دقیق، تأمین اینترنت ارزان و پرسرعت برای مدارس، تجهیز مناطق محروم و توانمندسازی معلمان در استفاده از ابزارهای دیجیتال به صورت عادلانه دنبال شود. امید است با اجرای تدابیر اعلام شده توسط آموزش و پرورش استان همدان، کیفیت آموزش مجازی ارتقا یابد و مشارکت دانشآموزان در این کلاسها افزایش پیدا کند.
انتهای پیام
