مهدی نعیمیانراد، مدیر اجرایی سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با بیان اینکه بیستم خردادماه بهعنوان روز ملی فرش ثبت شده است، اظهار کرد: اگر بخواهیم ایران را به شخصی بشناسانیم که با فرهنگ و هویت ما آشنایی ندارد، بدون شک فرش یکی از موثرترین راهکارها است چراکه تا به امروز توانسته تاریخ، فرهنگ، هویت و تمدن کشور را در خود جای دهد و حفظ کند.
وی افزود: در هنر فرشبافی، هر رنگ بیانگر یک حس و هر گره دارای یک داستان است. مسألهای که در حال حاضر از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار است، چگونگی ارتباط نسل جدید با این داستانهای برگرفته از دل فرهنگ است. فرش نهتنها بهعنوان یک اثر هنری بلکه به عنوان یک روایت و رسانه، سالیان سال فرهنگ ایران را درون خود حفظ و نگهداری کرده است.
در ادامه داوود شادلو، پژوهشگر فرش و عضو کمیته فرش فرهنگستان هنر با تأکید بر اینکه فرششناسی دانشی میانرشتهای است که به هنر، تاریخ، فن، جغرافیا، فرهنگ و جامعه تولید میپردازد، گفت: در بحث موانع فرششناسی، چالشهای بزرگی وجود دارد و اصلیترین دلیل این است که فرش اساسا از الیاف پروتئینی مانند پشم و ابریشم یا الیاف سلولزی مانند پنبه تولید میشود که ساختار همگی اینها در طول زمان از بین میروند.
وی افزود: در دوره مادها که به سده هشتم و نهم پیش از میلاد باز میگردند، ما شاهد یک نمونه فرش دستباف هستیم که آن هم بهطور قطع نمیتوان گفت که به دوره مذکور تعلق دارد و متاسفانه از دوران اشکانیان نیز هیچ فرشی برجای نمانده است. این درحالی است که از زمان صفویه چیزی حدود ۲۰۰۰ فرش یا قطعه فرش به دست ما رسیده است.
ضعف اطلاعات مستند؛ یکی از چالشهای حوزه فرش
این پژوهشگر ادامه داد: نخستین مطالعات حوزه فرش که بر خاورمیانه تمرکز دارد، از قرن نوزدهم آغاز شد، اما باید گفت که ما به طور کلی به علت مسائل فنی از مستندهای بومی در این زمینه برخوردار نیستیم. هرچند که این احتمال وجود دارد که منابعی وجود داشته باشند که هنوز به دست ما نرسیده و یا در جریان حملات پیاپی به ایران اسنادی که به حوزه فرش مرتبط هستند از بین رفته باشد.
شادلو با اشاره به اینکه بسیاری از امورات فنی مرتبط به فرشبافی، به شکل شفاهی و سینه به سینه به نسلهای بعدی منتقل شده است، توضیح داد: در زمان صفویان در این زنجیره به خاطر یورشهای مداوم، اختلالی جدی به وجود آمد که موجب شد اطلاعاتی از فرشبافی و فنونی که آنها استفاده میکردند، به دست ما نرسد.
او با تأکید به اینکه در بحث منابع، هر اثر یا خبری که به درک تاریخ انسان و جوامع یاری برساند، از اهمیت بالایی برخوردار است، خاطرنشان کرد: برای نمونه در آثار باستانشناسی، مردمشناسی، معماری و رشتههای علوم انسانی میتوان به اطلاعات مهمی دست پیدا کرد. مثلا پرورش گوسفند تنها برای مصرف گوشت آن نبوده بلکه از پشم آن برای تولید فرش و پوشاک استفاده میشده است. در فلزکاری براساس یافتهها میتوان قلابهای گره اندازی مفرغی را مشاهده کرد که کاربردی به جز برش نخ و گرهزدن نداشتهاند. با بررسی سنگنگارهها هم میتوان به قدمت بالای فرشبافی و نخریسی در ایران رسید که زنان در آن نقش بسیار مهم و پررنگی را ایفا میکردند. همچنین در منابع تاریخی مانند تاریخ بیهقی، تاریخ طبری و تاریخ مسعودی میتوان شاهد اشاره نویسنده به هنر فرشبافی بود.
ویژگیهای کمنظیر فرش ایرانی جهت تلفیق با سایر هنرها
حمید کارگر، مدیر عامل شرکت فرش آستان قدس رضوی در ادامه این مراسم با بیان اینکه یکی از ویژگیهای خاص فرش ایرانی قدمت دیرینه آن است، گفت: فرش ایرانی مختص به یک قوم یا منطقه خاصی نبوده و براساس نمونههای درخشانی مانند فرش پازیریک و بهارستان میتوان گفت که حتی پیش از ۲۵۰۰ سال پیش هنر فرشبافی در ایران به شکلی محدودتر و ضعیفتر وجود داشته است.
این عضو انجمن علمی فرش ایران با تاکید بر اینکه فرش از این قابلیت برخوردار است که با سایر هنرها از جمله موسیقی و سینما آمیخته شود، اظهار کرد: در آثار فیلمسازانی همچون بهرام بیضایی، عباس کیارستمی و جعفر پناهی شاهد این موضوع هستیم. البته که در آثار سینمایی خارجی همچون هری پاتر، چاله پول، بتمن و لبوفسکی بزرگ نیز فرش ایرانی را در صحنههای مختلف نظارهگر هستیم.
کارگر با اشاره به اینکه فرش دستباف یک هنر بومی و درونی است و به راحتی میتوان به مواد اولیه و طرحهای بیشمار آن دست پیدا کرد، افزود: در هر استان کشور یک آرشیو قوی و غنی از طرح و نقش در طول اعصار گذشته وجود دارد. در چنین بستری ما شاهد تنوع نقش، الیاف، سبک بافت، نوع گره و مرمت هستیم که ارزش و اهمیت فراوانی دارد.
وی ادامه داد: فرش دستباف ایرانی از ویژگی سازگاری با محیط زیست برخوردار است. بنابراین این موضوع برخلاف فرشهای ماشینی ایجاد آلرژیهای پوستی و تنفسی در انسان نمیکند، چراکه تمام مراحل آن به صورت طبیعی شکل میگیرد. همچنین بهعنوان یک از راهکارهای مهم و مفید اشتغالزایی نیز به شمار میرود، چراکه هنری ارزان و دسترس است و با حداقل سرمایه برخلاف سایر مشاغل میتوان آن را به دیگران آموزش داد و از ظرفیتهای اقتصادی آن هم بهرهمند شد.
انتهای پیام
