رامین شایانمهر در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش والدین در ایام امتحانات، اظهار کرد: مهمترین نقش والدین در این روزها مدیریت فضای روانی خانه است، نه تدریس کردن یا کنترل مداوم درس خواندن فرزندان. بسیاری از والدین تصور میکنند هرچه بیشتر درباره درس، نمره و امتحان صحبت کنند، فرزندشان موفقتر خواهد شد، در حالی که تحقیقات روانشناسی نشان میدهد آرامش روانی و احساس امنیت از مهمترین عوامل یادگیری و موفقیت تحصیلی هستند. دانشآموزی که احساس کند خانواده در هر شرایطی پشت او هستند، انرژی ذهنی بیشتری برای یادگیری خواهد داشت. در مقابل، دانشآموزی که مدام نگران واکنش والدین باشد، بخش مهمی از توان ذهنی خود را صرف نگرانی میکند. به همین دلیل والدین در روزهای امتحان باید بیش از آنکه نقش بازرس و بازخواستکننده داشته باشند، نقش حامی و همراه را ایفا کنند.
وی درباره دلایل افزایش اضطراب دانشآموزان در محیط خانواده ادامه داد: اغلب والدین از روی دلسوزی و نگرانی چنین رفتاری دارند، نه از روی سختگیری. جملاتی مانند «نمرت کم نشود»، «امسال آیندهات مشخص میشود» یا مقایسه دانشآموز با فرزندان دیگران، در ظاهر انگیزهبخش به نظر میرسند اما در عمل سطح اضطراب را افزایش میدهند. از نظر علمی، اضطراب شدید موجب کاهش تمرکز و حافظه میشود و در نتیجه فرآیند یادگیری دچار اختلال خواهد شد. به همین دلیل گاهی دانشآموزی که مطالب را به خوبی آموخته است، در جلسه امتحان به دلیل اضطراب دچار فراموشی میشود. خانوادهها باید به جای تأکید بر نمره، بر تلاش فرزندان تمرکز کنند، از مقایسه کردن بپرهیزند، درباره نقاط قوت فرزند خود صحبت کنند و نگرانیهای شخصی خود را به آنان منتقل نکنند. همچنین اگر نتیجه آزمونی مطلوب نبود، آن را یک تجربه آموزشی بدانند، نه یک فاجعه سرنوشتساز.
آرامش خانوادگی؛ اکسیژن ذهن دانشآموز
این مشاور تحصیلی و مسئول مرکز آموزشی درباره تأثیر فضای آرام خانه بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان، خاطرنشان کرد: آرامش خانوادگی برای مغز دانشآموز مانند اکسیژن است. زمانی که فضای خانه آرام باشد، تمرکز افزایش مییابد، حافظه عملکرد بهتری پیدا میکند، سرعت یادگیری بیشتر میشود و اضطراب امتحان کاهش مییابد. در مقابل، تنشهای خانوادگی، جر و بحثها، سرزنشها و فشارهای مداوم موجب درگیری ذهن دانشآموز با مسائل جانبی میشود و عملکرد تحصیلی او را تحت تأثیر قرار میدهد. گاهی مشکل اصلی دانشآموز ضعف درسی نیست، بلکه ذهن او از استرسهای محیطی خسته شده است. موفقیت تحصیلی تنها در اتاق مطالعه شکل نمیگیرد، بلکه فضای روانی کل خانه میتواند بر تمرکز و عملکرد تحصیلی دانشآموز اثرگذار باشد.
شایانمهر درباره میزان دخالت والدین در برنامهریزی درسی گفت: والدین باید همراه برنامه باشند، نه صاحب برنامه. در بسیاری از موارد مشاهده میشود که والدین خود را صاحب برنامه درسی فرزند میدانند، در حالی که نقش اصلی آنان همراهی و حمایت است. کمک کردن به معنای مشارکت در تنظیم ساعت مطالعه، فراهم کردن شرایط مناسب درس خواندن، پیگیری روند پیشرفت و ارائه راهنمایی در مواقع ضروری است. اما فشار زمانی آغاز میشود که والدین بخواهند هر ساعت میزان مطالعه را کنترل کنند، مدام بازخواست کنند یا اختیار برنامه را به طور کامل از دانشآموز بگیرند. دانشآموز باید احساس کند مسئولیت درس متعلق به خودش است. هرچه مسئولیتپذیری بیشتر شود، انگیزه درونی نیز افزایش مییابد. والدین بهتر است به جای پرسیدن چرا الان درس نمیخوانی؟ بپرسند چطور میتوانم کمکت کنم؟
وی درباره اهمیت حمایت عاطفی والدین و تفاوت آن با دلداریهای کلیشهای، بیان کرد: حمایت واقعی با جملات کلیشهای تفاوت دارد. گاهی والدین میگویند نگران نباش، استرس نداشته باش یا همه چیز درست میشود، اما این جملات معمولاً اضطراب را کاهش نمیدهند. حمایت مؤثر به معنای پذیرش احساسات فرزند، شنیدن نگرانیهای او بدون قضاوت و یادآوری تواناییهایش است. به جای اینکه به دانشآموز گفته شود «استرس نداشته باش»، بهتر است به او گفته شود «میدانم نگران امتحان هستی و این موضوع طبیعی است؛ تو تلاش خودت را کردهای و من به تلاشت افتخار میکنم». چنین رویکردی موجب افزایش احساس امنیت روانی و اعتماد به نفس دانشآموز میشود.
این مشاور تحصیلی درباره تأثیر وسایل دیجیتال بر تمرکز دانشآموزان تصریح کرد: امروزه تلفن همراه از یک سو یکی از مهمترین عوامل حواسپرتی و از سوی دیگر یکی از ابزارهای مهم آموزشی است. هر بار که پیام، اعلان یا ویدیوی جدیدی دریافت میشود، ذهن از مسیر مطالعه خارج شده و بازگشت به تمرکز زمانبر خواهد بود. ممنوعیت کامل استفاده از تلفن همراه معمولاً نتیجه مطلوبی ندارد. بهتر است زمانهای مشخصی برای استفاده از موبایل تعیین شود و هنگام مطالعه، گوشی در دسترس دانشآموز نباشد. پدر و مادر باید خود نیز استفاده صحیح از فضای مجازی را رعایت کنند. زمانی که والدین مدام در حال استفاده از تلفن همراه باشند، نمیتوان از فرزندان انتظار مدیریت درست این ابزارها را داشت. بهتر است توافقی خانوادگی درباره استفاده از وسایل دیجیتال شکل گیرد تا همه اعضای خانواده در زمانهای مشخص از تلویزیون، تلفن همراه و سایر ابزارهای دیجیتال استفاده کنند.
امتحان همه آینده فرزند را تعیین نمیکند
شایانمهر درباره توصیههای کلی به خانوادهها در شرایط کنونی، مطرح کرد: بخشی از مسائل در اختیار ماست و بخشی دیگر خارج از کنترل ما قرار دارد. باید انرژی خود را بر موضوعاتی متمرکز کنیم که امکان مدیریت آنها وجود دارد و از نگرانی درباره موارد خارج از اختیار خودداری کنیم. والدین باید آرامش را به خانه بیاورند و فضای منزل را به محیطی شبیه جلسه امتحان تبدیل نکنند. خواب دانشآموزان نیز اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا کمخوابی حافظه و تمرکز را به شدت کاهش میدهد. به طور معمول خواب بین ساعت ۱۰:۳۰ یا ۱۱ شب تا هفت یا هشت صبح برای دانشآموزان مناسب است و بازه زمانی حدود ساعت ۱۱ شب تا دو بامداد از مهمترین زمانهای استراحت مغز محسوب میشود. تغذیه مناسب نیز نباید نادیده گرفته شود. مصرف آب کافی، صبحانه منظم، وعدههای غذایی مناسب و استفاده از خشکبار میتواند به عملکرد بهتر مغز کمک کند.
وی با تأکید بر پرهیز از مقایسه دانشآموزان، اضافه کرد: مقایسه کردن نهتنها انگیزه ایجاد نمیکند، بلکه اضطراب را افزایش داده و اعتماد به نفس را کاهش میدهد. همچنین والدین نباید نتیجه یک امتحان را بیش از اندازه بزرگنمایی کنند، زیرا هیچ آزمونی به تنهایی تعیینکننده تمام آینده یک فرد نیست. گاهی دانشآموزان بیش از آنکه به نصیحت نیاز داشته باشند، به یک شنونده خوب احتیاج دارند. والدین باید بیشتر شنونده باشند تا سخنران و تلاش کنند نیازها و دغدغههای فرزند خود را درک کنند. عشق و حمایت والدین نباید به نمره مشروط شود. فرزندان باید بدانند ارزش آنها بسیار فراتر از نمرهای است که در کارنامه ثبت میشود. مهمترین پیامی که هر دانشآموز در روزهای امتحان باید از خانواده دریافت کند این است که ما به تلاش تو افتخار میکنیم. موفقیت واقعی در یاد گرفتن، رشد کردن و ادامه دادن مسیر است، نه صرفاً نتیجهای که در پایان یک آزمون به دست میآید.
انتهای پیام
