حمید صابرفرزام با حضور در تحریریه ایسنا، اظهار کرد: پژوهش زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که صرفاً در سطح تولید دانش باقی نماند و به حل مسائل واقعی جامعه منجر شود. به همین دلیل، تجاریسازی فناوریها و پژوهشهای انجامشده در واحدهای پژوهشی جهاددانشگاهی، ادامه طبیعی همین مسیر است. تلاش بر این است که این دستاوردها از فضای پژوهشی خارج شده و به حوزه کسبوکار، تولید و فعالیتهای اقتصادی وارد شوند.
وی با تاکید بر وصل شدن یک محصول به بازار، بیان کرد: یک محصول یا دستاورد آزمایشگاهی در چرخه ثبت و توسعه قرار میگیرد تا به مرحله محصول برسد و در نهایت لازم است به حوزه بازار و کسبوکار وصل شود. در این مرحله، نقش حوزه تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان آغاز میشود و حمایتها نیز رنگ سرمایهگذاری و عملیاتی پیدا میکند؛ یعنی کمکهایی که این مسیر را از ایده و فناوری به قابل استفاده بودن و قابل فروش بودن نزدیک میکند.
صابرفرزام ادامه داد: حمایتها فقط به معنای تزریق سرمایه نیست، بلکه مجموعهای از ابزارها و سازوکارها را دربرمیگیرد. از جمله این موارد، صندوقهای پژوهش و نوآوری کشور است که از طریق آنها میتوان بخشی از سرمایه مورد نیاز پژوهشها را تأمین کرد. علاوه بر آن، گاهی به دلیل ارتباطات سازمانی با صنعت، پروژههایی بهصورت مستقیم گرفته میشود.
رئیس سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی با تاکید بر اینکه نگاه اقتصادی صرف به پژوهش به آن آسیب میزند، گفت: در انتخاب و هدایت سوژههای پژوهشی، نباید بهگونهای نگاه شود که الزاماً هر پژوهش از ابتدا باید مستقیم به بازار برود. پژوهش باید نسبت به نیاز جامعه و بازار بیتفاوت نباشد و جهتگیری کلی آن به سمت حل مسئله باشد، اما این الزام که «همه پژوهشها باید حتماً فوری خلق ارزش اقتصادی داشته باشند» میتواند به خود پژوهش آسیب بزند.
وی افزود: رویکرد پیشنهادی این است که پژوهش، با حل مسئله و تولید دانش ارزشمند ادامه پیدا کند و در عین حال، حوزههای تخصصی بعدی بهصورت مکمل وارد شوند تا فناوریها و خروجیهای دارای ظرفیت بازار، از طریق شرکتهای صنعتی یا تیمهای تخصصیتر، به محصول قابل استفاده و قابل حل مسئله در بازار تبدیل شوند.
ضرورت تبدیل پژوهشگر به متخصص حل مسئله
وی با بیان اینکه پژوهش باید مأموریت اصلی خود را انجام دهد و ارزش دانشی را تولید کند، خاطرنشان کرد: اما این به معنای رها کردن ارتباط پژوهش با نیازهای جامعه نیست. در جهاد دانشگاهی، ما باید به تعداد پژوهشگران و گروههای علمی، «متخصص حل مسئله» داشته باشیم. وقتی صدها هیئت علمی و تعداد قابلتوجهی گروه پژوهشی داریم، طبیعتاً باید بتوانیم برای نیازهای مشخص کشور، روی ظرفیت همان متخصصان تکیه کنیم و مسیر حل مسئله را از درون شبکه پژوهشی جلو ببریم.
صابرفرزام با تاکید بر توانایی حل مسئله توسط پژوهشگر، تصریح کرد: پژوهشگر «متخصص حل مسئله» است نه کاسب درامد از راه پژوهش، این کار باید با اتکا به وجود توان حل مسئله انجام گیرد. به بیان دیگر، مسئله اصلی این نیست که پژوهشگر از ابتدا باید پول تولید کند، بلکه این است که آیا توانایی حل مسئله واقعی را دارد یا خیر. اگر توان حل مسئله وجود داشته باشد، زمینههای تأمین منابع و اتصال به بازار نیز قابل پیگیری خواهد بود.
رئیس سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی با اشاره به اینکه در ایران سهم دولت در پژوهش بسیار بالاتر است، ادامه داد: نقش بخش خصوصی و خیریه در تأمین مالی پژوهش کمتر از ظرفیت واقعی دیده میشود. این وضعیت میتواند ناشی از این باشد که بخش خصوصی و خیریه «پژوهش سفارشی مسئلهمحور» را به اندازه کافی در اختیار نمیبینند یا اطمینان لازم برای سرمایهگذاری روی آن شکل نمیگیرد. اگر پژوهش واقعاً مسئله را حل کند، هم بخش خصوصی و هم خیرین میتوانند برای حمایت از آن وارد شوند؛ اما اگر خروجی پژوهش از جنس حل مسئله نباشد، طبیعتاً سفارش هم شکل نمیگیرد.
وی افزود: بخشی از مشکل ما به ضعف مدیریت در هدایت پژوهش بازمیگردد. پژوهشگر بر اساس اصول علمی و روششناسی، توان انجام پژوهش را دارد، اما اگر مسئله درست تعریف نشود یا مسئول مربوطه پیگیری نکند که نتیجه پژوهش در عمل اثرگذار بوده یا خیر، طبیعی است که خروجی کاربردی به دست نمیآید. گاهی تنها یک قرارداد بسته، پژوهش انجام و در قالب مجله چاپ میشود و در نهایت نیز در قفسهها قرار میگیرد؛ بدون آنکه مسئله مشخصی حل شده باشد.
اگر پژوهش، مسئلهای را حل کند به ثروت تبدیل میشود
صابرفرزام با بیان اینکه اگر پژوهش واقعاً مسئلهای را حل کند، دیر یا زود به ثروت تبدیل میشود، تصریح کرد: باید بررسی شود که دقیقاً چه چیزهایی در ساختار پژوهشی ما کم است و چه اصلاحاتی لازم است تا پژوهشگران بتوانند مسئلهمحور عمل کنند. این پرسش مهمی است و پاسخ سادهای هم ندارد وگرنه وضعیت پژوهش امروز به اینجا نمیرسید. با این حال، بر اساس تجربه سالها مدیریت و فعالیت پژوهشی، میتوانم بگویم بخش قابلتوجهی از فشارها و کاستیها متوجه ساختارهای سیاستگذاری و مدیریتی، نه صرفاً پژوهشگر است.
وی تاکید کرد: در حوزه پژوهش، موضوع اخلاق حرفهای نیز اهمیت جدی دارد. پژوهشگر باید بداند چه کاری را نباید انجام دهد و تحت هر شرایطی وارد هر موضوعی نشود. بسیاری از پژوهشگران و حتی دانشجویان میدانند که پایاننامهای که روی آن کار میکنند، مسئلهای را حل نمیکند، اما به دلیل اجبارهای ساختاری ناچار به انجام آن هستند. این اجبارها از سوی مسئولان علمی و مدیران پژوهشی شکل میگیرد؛ زمانی که دانشجو مجبور میشود حتماً پایاننامه بنویسد، مقاله استخراج و آن را در نشریات علمی پژوهشی منتشر کند.
وی افزود: در کشورهایی مانند آلمان، اگر پژوهشی برای صنعت انجام شود، پژوهشگر اجازه انتشار نتایج را ندارد، زیرا خروجی متعلق به صنعت است و حتی ممکن است بنا بر مصلحت، اعلام عمومی نیز نشود، در ایران اما ساختار برعکس است.
احیای کارخانه راکد بعد از ۳۰ سال توسط جهاددانشگاهی
صابرفرزام با اشاره به اقدامات مهم جهاد دانشگاهی، یادآور شد: در طول دو سال گذشته، با استفاده از توانمندی فناوران داخلی، کارخانهای که در دهههای گذشته با خروج متخصصان خارجی تعطیل شده بود، توسط جهاد دانشگاهی پس از ۳۰ سال راکد ماندن احیا شد. این کارخانه اکنون به عنوان تنها واحد تولیدی مشابه در خاورمیانه، قادر به تأمین حدود ۵۰ درصد نیاز سوربیتول کشور است و با ظرفیت کامل به فعالیت خود ادامه میدهد.
رئیس سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی با بیان اینکه در حوزه صنایع مادر مانند پتروشیمی و پالایشگاهها، جهاد دانشگاهی در سال گذشته موفق به داخلیسازی قطعات کلیدی شده است، گفت: در حوزه پزشکی نیز دستاوردهای قابلتوجهی حاصل شده است؛ از جمله در مرکز اصلاح نژاد دام و تولید غذاهای ویژه دام و داروهای بیماریهای دامی فعالیت میشود و حتی فناوریهای آن صادر میشود. همچنین، راهاندازی آزمایشگاه ملی علوم و فناوریهای زیستی و مراکز نوآوری در کنار آن، گامی مهم در توسعه این حوزه محسوب میشود.
صابرفرزام با تاکید بر اینکه یکی از چالشهای همیشگی پژوهش، یافتن سرمایهگذار است، تصریح کرد: در این زمینه، جهاد دانشگاهی با صندوقهای حمایتی پژوهش و فناوری کشور تفاهمنامه همکاری دارد. این صندوقها از پژوهشهایی که قابلیت تجاریسازی دارند، حمایت مالی میکنند، هرچند گاهی نبود شناخت کافی از بازار یا تحلیلهای نادرست، این فرآیند را با چالش مواجه میسازد. حجم سرمایه مورد نیاز برای پژوهشهای کاربردی، در صورت داشتن نگاهی که منجر به سودآوری برای صنایع شود، به میزان کافی در دسترس است. بخش مهمی از این فرآیند، به بازاریابی و بازسازی بازار برای نتایج پژوهش برمیگردد؛ امری که گاهی نادیده گرفته میشود.
فاصله میان پژوهشگران و فضای بازار؛ یکی از چالشهای اصلی پژوهش
وی یکی از چالشهای اصلی پژوهش را فاصله میان پژوهشگران و فضای بازار دانست و تاکید کرد: یکی از چالشهای اصلی که ما در حوزه پژوهش با آن روبرو هستیم، فاصله میان پژوهشگران و فضای بازار است. ادبیات علمی و ادبیات بازار تفاوتهای ماهوی دارند و پژوهشگران ما اغلب در فضای علمی خود غرق هستند و کمتر با ادبیات و الزامات بازار آشنایی دارند. این شکاف، گاهی منجر به انتظارات نامتناسب از پژوهشگران میشود.
رئیس سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاد دانشگاهی با بیان اینکه توسعه و شکوفایی نیازمند صبر و سرمایهگذاری بلندمدت در پژوهش است، گفت: یکی از انتقادات رایج به بازار، گرایش به واردات لقمه آماده و عدم تمایل به ریسکپذیری و حمایت از تولید داخلی است. این در حالی است که توسعه و شکوفایی نیازمند صبر و سرمایهگذاری بلندمدت در پژوهش است. طبیعت بازار، جستجوی سود است و اگر رویکرد کنونی ادامه یابد، تمایل به واردات بر سرمایهگذاری در پژوهش ارجحیت خواهد داشت.
ضرورت تقویت ارتباطات میان بخشهای پژوهشی، فناورانه و نوآوری
وی با تاکید بر تقویت ارتباطات میان بخشهای پژوهشی و فناورانه، خاطرنشان کرد: در جهاد دانشگاهی نیز ظرفیتها و پتانسیلهای قابل توجهی وجود دارد، اما بخشی از این توانمندیها به دلیل نبود ارتباطات مؤثر یا عدم معرفی صحیح، مغفول مانده است. برخی پژوهشهای ارزشمند در خراسان رضوی بهدلیل نبود تعامل کافی بین مجموعههای پژوهشی و فناوری، کمتر شناخته شدهاند. این موضوع یکی از ضعفهای ماست و لازم است ارتباطات میان بخشهای پژوهشی، فناورانه و زیستبوم نوآوری تقویت شود.
صابرفرزام با تاکید بر اهمیت نوآوری اضافه کرد: سرعت تحول فناوری بسیار بالاست و اگر روندهای ایدهپردازی، توسعه و رساندن محصول به بازار بهموقع انجام نشود، نتیجه نهایی دیگر کارایی لازم را نخواهد داشت. بنابراین، ایجاد ارتباط مؤثر میان پژوهش، فناوری و بازار یک ضرورت است که باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
وی تاکید کرد: برای آنکه فناوری و نوآوری بتواند به خروجی مؤثر و ملموس برسد، لازم است مسیر آن تا رسیدن به شرکتها، کسبوکارها و فضای اجرایی کشور بهدرستی طراحی شود. خوشبختانه در این زمینه برنامهها و الگوهای مناسبی نیز تدوین شده و امید میرود با فراهم شدن شرایط لازم، نتایج مطلوبتری حاصل شود. اگر فضای دانشگاهها بازتر شود و وضعیت عمومی کشور نیز به شرایط عادی و باثباتتری بازگردد، بدون تردید میتوان شاهد اتفاقات مثبت و اثرگذاری بود.
انتهای پیام
