زیلو، این دستبافته ساده و ماندگار که از الیاف کاملاً گیاهی و پنبهای بافته میشود، به سبب خنکی، دوام و پاکیزگیاش به «فرش سلامت» شهرت یافته و از دیرباز زینتبخش مساجد، بقاع متبرکه و خانههای ایرانی بوده است.
انتخاب میبد به عنوان «شهر جهانی زیلو» توسط شورای جهانی صنایعدستی نیز گواهی روشن بر اهمیت و اصالت این هنر کهن و نقش آن در فرهنگ این سرزمین است.
در میان همه بخشهای تاریخی میبد، محله بشنیغان جایگاهی ویژه در تاریخ زیلوبافی دارد. این محله که در جوار حصار کهن شهر میبد و در دل بافت تاریخی قرار گرفته، در گذشته نهچندان دور قلب تپنده زیلوبافی شهر به شمار میرفت.
روایتهای محلی و اسناد موجود نشان میدهد که در دهههای ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰، حدود ۲۰۰ دستگاه زیلوبافی در کوچهها و کارگاههای این محله فعال بوده است.
در بسیاری از این کارگاهها، از یک تا چهار دستگاه زیلو برپا بوده و هر دستگاه، دستکم دو نفر را به کار میگرفتهه است؛ از این رو بشنیغان را میتوان «شهرک زیلوبافی» در دل بافت تاریخی میبد دانست؛ جایی که هر روز شمار زیادی از مردم محلههای دیگر برای یادگیری این هنر یا کار در کارگاهها به آنجا میآمدند.
در آن روزگار، از سپیدهدم تا غروب، صدای پنجهکوبی استادکاران در فضای کوچههای کاهگلی میپیچید و آهنگ منظم دستگاههای چوبی، نبض زندگی محله را شکل میداد. کودکان و نوجوانان در کنار استادان، رموز این هنر را میآموختند و زیلوهایی که در این کارگاهها بافته و راهی مسجدها، حسینیهها و خانههای بسیاری در سراسر کشور و فراتر از مرزهای ایران میشد.
اما امروز از آن رونق و هیاهوی پرشور، تنها گذر زیلوبافان بشنیغان بر جای مانده است؛ گذری قدیمی و دلنشین با دو سه کارگاه فعال و دهها کارگاه خاموش که هر یک یادگاری از سالهای شکوفایی این هنر هستند.
با این حال، همین کارگاههای باقیمانده و همین دیوارهای خشتی و کوچه های کاهگلی، گنجینهای ارزشمند برای شهر جهانی زیلو به شمار میروند.
این گذر نه تنها بخشی از بافت تاریخی میبد، بلکه سندی زنده از هویت هنری شهر میبد است؛ جایی که هنوز میتوان رد پای نسلهایی از استادکاران را در آن حس کرد.
محمدعلی غنیپور رئیس انجمن صنفی بافندگان زیلو در گفتوگو با ایسنا در این باره میگوید: گذر زیلوبافان در حقیقت موزهای زنده از هنر زیلوبافی است؛ فضایی که در آن پیوند میان هنر، زندگی و معماری سنتی کویر بهروشنی دیده میشود.
وی ادامه میدهد: گردشگران و علاقهمندان میتوانند در این گذر با فضای کارگاههای سنتی آشنا شوند، از نزدیک روند چلهکشی و بافت زیلو را ببینند و بخشی از فرهنگ و سبک زندگی مردم کویر را لمس کنند؛ به همین دلیل نیز این گذر میتواند نقشی مهم در تقویت گردشگری فرهنگی و معرفی بهتر هنر زیلوبافی ایفا کند.
غنیپور اظهار میکند: البته این مجموعه ارزشمند امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه و برنامهریزی است چرا که بسیاری از کارگاههای قدیمی در معرض فرسودگی و فراموشی قرار گرفتهاند و اگر برای مرمت، احیا و بازآفرینی این گذر اقدامی جدی صورت نگیرد، ممکن است بخشی مهم از حافظه تاریخی و هنری شهر جهانی زیلو برای همیشه از میان برود.
این فعال حوزه صنایع دستی در ادامه گذر زیلوبافان بشنیغان را نه تنها یک گذر تاریخی، بلکه شناسنامهای زنده برای شهر جهانی زیلو میخواند و عنوان میکند: حفظ و بازآفرینی این گذر میتواند این مکان را بار دیگر به کانونی پویا برای تولید، آموزش، فعالیتهای فرهنگی و گردشگری تبدیل کند و پیوند میان نسلهای گذشته و آینده را در تداوم این هنر کهن حفظ کند.
غنیپور تاکید میکند: از همین رو نیز ضروری است پیش از آن که دیر شود، با نگاهی مسئولانه و برنامهای منسجم برای حفاظت، مرمت و احیای این سرمایه ارزشمند اقدام شود تا بشنیغان همچنان روایتگر تاریخ و شکوه هنر زیلوبافی در میبد باقی بماند.
انتهای پیام
