۵۱ سال از شناسایی گونه نادر از «لیلیوم بوری» میگذرد. اما برای «لدر بوری»، گیاه شناس فرانسوی این گونه از لیلیوم تازگی داشت. مردم روستای ییلاقی «داماش»، قرنها بود که گل زیبای «سوسن چلچراغ» را میشناختند و بعضا در حیاط خانه خود پرورش میدادند. اما یک سال پس از کشف لدر بوری، سوسن چلچراغ به عنوان یک اثر طبیعی ثبت ملی شد و از سوی اداره محیط زیست، رستنگاه این گونه کمیاب در بالاترین سطح حفاظت قرار گرفت.
از وقتی نسل جدید گوشیهای همراه به معرفی جاذبههای تاریخی و طبیعی ایران پرداخت، بسیاری از مردم گیلان نیز برای اولین بار قامت بلند و افراشته گلهای لیلیوم بوری را در صفحات مجازی دیدند که در نیمه خرداد ماه گلهای سفید و واژگونش طبقه طبقه باز میشود. اکنون همه میدانند که پیک گلدهی این گونه کمیاب، بسته به شرایط جوی، از ۲۵ روز بیشتر تجاوز نمیکند.
این روزها، بسیاری در ارتفاعات شهرستان رودبار، دهستان جیرنده، در جستجوی روستای داماش هستند تا شکفته شدن سوسن چلچراغ را از نزدیک ببینند. در روستای ییلاقی داماش و در یک محوطه محصور و فنس کشی شده، گردشگران اجازه دارند سوسن چلچراغ را از پشت نوارهای زدررنگ ببیند. این محوطه اگر تا ۱۵ سال پیش، یک هکتار بیشتر نبود، امروز سه هکتار محوطه دربردارنده ۱۰ هزار بوته گل لیلیوم بوری است تا این گونه حفاظت شده همچنان تکثیر شود.
در آخرین روزهای خردادماه و در روزهایی که بیم آن میرود که گرمای شدید هوا آخرین گلها را نیز پژمرده کند، جاده پیچ در پیچ و بعضا خاکی و ناهموار «توتکابن» را به سمت ارتفاعات عمارلو طی میکنم. ازدحام خودروها و گردشگرانی که برای دیدن کشف لدربوری فرانسوی صف کشیدهاند، همه را شگفت زده کرده است.
من که قبلا نیز گل زیبا و کمیاب لیلیوم بوری را در محوطه محصور و تنها از یک قدمگاه باریک دیده بودم، از این همه ازدحام جمعیت متعجب شدم. جمعیتی که هشدارها و فریادهای مامور یگان حفاظت محیط زیست را نیز نادیده میانگاشتند و از محوطه تعیین شده برای بازدید که برخلاف سالهای پیش توسعه هم یافته بود، عبور می کردند. بازدیدکنندگان تلاش دارند دوربینهای عکاسی خود را هرچه نزدیک به پرچمهای سرخ این گونه سفید رنگ نزدیک کنند.
یکی از راهنمایان گردشگری نیز که گروهی را برای بازدید آورده، مرتب هشدار میدهد که در برابر وسوسه کندن این گل مقاومت نمایید و حتی اگر پیاز این گونه را هم با ریشه و خاک بردارید، در محیطی بهجز «داماش» رشد نخواهد کرد.
او یادآور میشود که کارشناسان محیط زیست سالها تلاش کردند تا این گونه را در اقلیم مشابه پرورش دهند اما این تیره سوسن در داماش با تیره پرورش یافته در کوههای لاهیجان و رحیمآباد نیز متفاوت است.
از محیط بان محوطه حفاظت سوسن چلچراغ، میپرسم چرا برخلاف سالهای گذشته، قدمگاه تردد بازدیدکنندگان در این محوطه سه هکتاری توسعه یافته است. پاسخ آن بود که تصمیم رئیس اداره محیط زیست استان است در برابر جمعیت مشتاقی که یک لاین رفت و برگشت برای بازدید از این گل برایشان ناکافی بود.
عزیز رهبر افزود: با آغاز گلدهی، همانند سال گذشته، یک ردیف به صورت قدمگاه در نظر گرفته و با طناب محدوده بازدید مشخص شد. اما تعداد زیاد بازدیدکنندگان بیش از حد انتظار بود و با نظر و تصمیم ریاست محیط زیست استان، محدوده بازدید افزایش یافت و به اندازه عبور حداکثر دو نفر قدمگاهی را باز کردیم تا بازدیدکنندگان از یک لاین ورودی گلها را بازدید و از لاین دیگر از محوطه خارج شوند.
وی ضمن تاکید بر حفاظت از این گونه از سوی بازدیدکنندگان توضیح داد: بسته به شرایط جوی، از زمان گلدهی تا پایان، بیشتر از ۲۵ روز طول نمیکشد و امسال بهخاطر سرمای پایدار در داماش، یک هفته با تاخیر (از هفتم خرداد) سوسن چلچراغ به گُل نشست و در نهایت تا پایان این هفته، آخرین گلها باز میشوند.
رهبر ادامه داد: گلهای طبقه طبقه لیلیوم بوری، قامت بلندی داشته و گلهای آن به صورت واژگون شکفته میشود، شکوفههای این گل با رنگ سفید و لکههای متعدد بنفش تیره و معطر، به صورت واژگون باز شده و انتهای گلبرگهای آن پوشیده از دانههای برجسته و پرچمهای بسیار بلند است. در بالاترین حالت، ۱۵غنچه بر روی یک پایه رشد میکند و به تدریج طبقه طبقه باز میشود، از ابتدای گل دهی تا خشک شدن گلها تقریبا ۱۵ روز طول میکشد.
مامور حفاظت، درباره دلیل نامگذاری این گونه به نام سوسن چلچراغ میگوید: به دلیل شکل قرار گیری گلها و واژگون بودن آن، اهالی داماش این گل را سوسن چلچراغ نامگذاری کردهاند.
او به انبوه گیاه سرخس در میانه رستنگاه محوطه حفاظت شده اشاره و اظهار کرد: گیاه سرخس یا به گیلکی «کَرَف»، نقش خنک کنندگی محوطه را دارد و کرف و سوسن چلچراغ گویی باهم همزیستی دارند و اگر کرف در این محوطه نباشد، گلهای شکفته شده از شدت گرما چند روز بیشتر دوام نمیآورند.
رهبر در پاسخ به این پرسش که آیا این تیره در محیطهای مشابه قابل تکثیر است، یادآور شد: مرکز تحقیقات برنج لاهیجان تلاشهایی برای تکثیر در محیطهای مشابه انجام داده و تاحدودی موفق شده به شکل گلخانهای این تیره را پرورش دهد. خود من چندسالی است پیاز این گل را در محوطه نزدیک به حصار فلزی تکثیر کردم تا گردشگران کمتر در محوطه به این گل آسیب بزنند. اما متاسفانه به هشدارهای محیط بانان کمتر توجه میشود.
او در حین گفتوگو، متوجه شد برخی از گردشگران از بخش تعیین شده عبور کرده و در دیگر بخشهای ممنوعه، مشغول تصویربرداری هستند و من به قامت افراشته و گلهای واژگون لیلیوم بوری مینگریستم و خواهش و تمنای برخی از گردشگران که تلاش داشتند از مقررات حفاظت عبور کنند.
در بیرون از محوطه محصور، انبوهی از خودروها بر روی گلهای بابونه کوکب و دیگر گونههای گیاهی ییلاق داماش پارک کردهاند. باوجود فقدان جاده مناسب، آفرود سواران در کوههای مشرف به دره زیبای داماش، جولان میدهند و من میاندیشم که نه تنها زیرساختهای توسعه گردشگری بلکه زیربنای فکری هم برای بازدید از جاذبههای طبیعی گیلان فراهم نیست.
انتهای پیام
