حجت رضازاده در گفتوگو با ایسنا با اشاره به تأثیر هوش مصنوعی بر فرآیند یادگیری نوجوانان، اظهار کرد: در تحلیل آثار هوش مصنوعی نباید به صورت صفر و صدی به موضوع نگاه کرد، زیرا چنین نگاهی ما را دچار خطا میکند. واقعیت این است که ورود هوش مصنوعی موجب تغییر ماهیت یادگیری شده است. در گذشته دانشآموزان برای یافتن پاسخ به جستوجو میپرداختند، اما امروز پاسخها بهراحتی در دسترس هستند و آنچه اهمیت بیشتری پیدا کرده، توانایی طرح پرسشهای دقیق و ارزیابی صحت پاسخهاست.
وی افزود: نوجوان امروز بیش از هر چیز باید مهارت پرسشگری و صحتسنجی اطلاعات را بیاموزد. اگر دانشآموز بتواند پاسخهای ارائه شده توسط هوش مصنوعی را تحلیل و ارزیابی کند، از سطحی شدن یادگیری عبور خواهد کرد. در واقع، صحتسنجی اطلاعات خود یک مهارت تخصصی و ارزشمند محسوب میشود که میتواند کیفیت یادگیری را ارتقا دهد.
این پژوهشگر و فعال حوزه تعلیم و تربیت ادامه داد: هوش مصنوعی علاوه بر تغییر ماهیت یادگیری، امکانات جدیدی را نیز فراهم کرده است که پیش از این وجود نداشت. یکی از مهمترین این ظرفیتها، آموزش شخصیسازیشده است. در نظام آموزشی سنتی، حتی بهترین معلم نیز نمیتوانست سرعت یادگیری را متناسب با ویژگیهای تکتک دانشآموزان تنظیم کند، اما اکنون هوش مصنوعی این امکان را فراهم کرده است که هر فرد متناسب با توانایی و سرعت یادگیری خود آموزش ببیند.
هوش مصنوعی نقش یک دستیار آموزشی ۲۴ ساعته را ایفا میکند
وی خاطرنشان کرد: هوش مصنوعی همچنین نقش یک دستیار آموزشی ۲۴ ساعته را ایفا میکند. دانشآموز دیگر مجبور نیست تا جلسه بعدی کلاس منتظر بماند تا پاسخ سؤال خود را دریافت کند، بلکه در هر زمان میتواند به اطلاعات دسترسی داشته باشد. علاوه بر آن، این فناوری در آموزش مفاهیم پیچیده نیز بسیار مؤثر است و با بهرهگیری از تصاویر سهبعدی، شبیهسازیها و روشهای متنوع آموزشی، یادگیری را برای دانشآموزان آسانتر میکند.
رضازاده با اشاره به مزایای دیگر هوش مصنوعی اظهار کرد: یکی از قابلیتهای مهم این فناوری، توجه به سبکهای مختلف یادگیری است. برخی دانشآموزان یادگیرندگان بصری هستند، برخی از طریق شنیدن بهتر یاد میگیرند و برخی دیگر به روشهای متفاوتی نیاز دارند. هوش مصنوعی میتواند این تفاوتها را تشخیص داده و محتوای آموزشی را متناسب با نیاز هر فرد ارائه کند.
وی به آسیبهای احتمالی این فناوری اشاره و تاکید کرد: نخستین خطر، وابستگی ذهنی است. اگر نوجوان نتواند استفاده از هوش مصنوعی را مدیریت کند، ممکن است به مرور به آن وابسته شود. همچنین برخی پژوهشگران معتقدند که دسترسی سریع به پاسخهای آماده میتواند در مواردی موجب کاهش مهارتهای تفکر و تحلیل شود؛ زیرا دانشآموز به جای جستوجو و استدلال، مستقیماً پاسخ را دریافت میکند.
این پژوهشگر و فعال حوزه تعلیم و تربیت افزود: یکی دیگر از پیامدهای احتمالی، کاهش تمرین ذهنی است. هرچه میزان درگیری ذهنی دانشآموز با مسئله کمتر شود، احتمال شکلگیری یادگیری عمیق نیز کاهش مییابد؛ به همین دلیل برخی منتقدان معتقدند که استفاده نادرست از هوش مصنوعی میتواند به یادگیری سطحی منجر شود. همچنین در صورت نبود نظارت و آموزش کافی، احتمال افزایش پدیدههایی مانند کپیبرداری و تقلب نیز وجود دارد.
رضازاده تأکید کرد: برای مدیریت این چالشها باید سواد هوش مصنوعی در جامعه گسترش یابد. این مسئولیت تنها بر عهده آموزش و پرورش نیست، بلکه تمام افرادی که با نوجوانان در ارتباط هستند، از معلمان و مربیان گرفته تا فعالان فرهنگی و ورزشی، باید در این زمینه نقشآفرینی کنند. همچنین آموزش مهارت پرسشگری به نوجوانان از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا جوامع موفق، جوامعی هستند که شهروندان پرسشگر و تحلیلگر تربیت میکنند.
نه ممنوعیت کامل هوش مصنوعی و نه رها کردن آن بدون نظارت
وی با تأکید بر ضرورت استفاده هدایتشده از هوش مصنوعی اظهار کرد: رویکرد درست، نه ممنوعیت کامل این فناوری است و نه رها کردن آن بدون نظارت. معلمان باید با طراحی سؤالات تحلیلی و مسئلهمحور، دانشآموزان را به استفاده هدفمند از هوش مصنوعی سوق دهند. در چنین شرایطی دانشآموز ناچار است پاسخها را تحلیل، مقایسه و ارزیابی کند و صرفاً به دریافت یک پاسخ آماده اکتفا نکند.
این پژوهشگر و فعال حوزه تعلیم و تربیت درباره تأثیر هوش مصنوعی بر مهارتهای اجتماعی نوجوانان تاکید کرد: در این زمینه نیز نباید با نگاه صفر و صدی قضاوت کرد. اگر فعالیتهای آموزشی بهدرستی طراحی شوند، هوش مصنوعی لزوماً باعث تضعیف مهارتهای اجتماعی نخواهد شد. برای مثال، میتوان تکالیف و پروژههای گروهی تعریف کرد که دانشآموزان برای انجام آنها ناچار به گفتوگو، همکاری و تعامل با یکدیگر باشند.
وی افزود: در چنین شرایطی، اعضای گروه باید اطلاعات خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند، پاسخها را توضیح دهند و درباره آنها بحث کنند. این فرآیند نه تنها موجب تقویت مهارتهای اجتماعی میشود، بلکه توانایی کار تیمی را نیز افزایش میدهد. مشکل اصلی زمانی ایجاد میشود که آموزش به صورت فردمحور و بدون تعامل طراحی شود.
رضازاده خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده است که برخورد صفر و صدی با فناوریها نتیجه مطلوبی ندارد. همانگونه که در گذشته درباره بسیاری از فناوریهای نوین چنین نگرانیهایی وجود داشت، درباره هوش مصنوعی نیز باید رویکردی متعادل و مبتنی بر آموزش و هدایت اتخاذ شود. اگر این فناوری به درستی به کار گرفته شود، میتواند به ابزاری مؤثر برای ارتقای کیفیت یادگیری و رشد مهارتهای دانشآموزان تبدیل شود.
انتهای پیام
