قالیبافی در اردکان یکی از هنر ـ صنعتهای قدیمی استان یزد به شمار میرود که سالها در خانهها و کارگاههای این شهر جریان داشته و برای بسیاری از خانوادهها بهویژه بانوان منبع درآمد محسوب میشده است.
هرچند قالی اردکان در سال ۱۳۹۴ در کنار چند منطقه دیگر کشور در فهرست جهانی مناطق قالیبافی ثبت شد، اما فعالان این حوزه معتقدند این هنر در سالهای اخیر با مشکلات متعددی مواجه شده است.
احیای دارهای قالی در یک کارگاه محلی
فاطمه ثقفی، کارآفرین اردکانی که مدیریت یک کارگاه قالیبافی را بر عهده دارد، در گفتوگو با ایسنا میگوید: در این کارگاه حدود ۳۰ دار قالی فعال است و تعدادی از بانوانی که سالها پیش قالیباف بودند، دوباره به این حرفه بازگشتهاند.
به گفته وی، در گذشته قالیبافی در بسیاری از خانههای اردکان رواج داشت، اما در سالهای اخیر تعداد دارهای قالی کاهش یافته است.
او با اشاره به دغدغههای قالیبافان، بیان میکند: یکی از مهمترین مشکلات این قشر، مسائل مربوط به بیمه و نبود حمایتهای کافی است؛ موضوعی که میتواند بر تمایل نسل جوان برای ورود به این حرفه نیز تأثیرگذار باشد.
افزایش هزینهها و دشواری ادامه فعالیت
در کنار تولیدکنندگان، فعالان بازار فرش نیز از شرایط اقتصادی این حوزه گلایه دارند. محمد محمدی، از فعالان باسابقه خرید و فروش فرش دستباف در گفتوگو با ایسنا افزایش قیمت مواد اولیه را یکی از مهمترین چالشهای تولیدکنندگان عنوان میکند.
وی میگوید: قیمت نخ، تار و پود و رنگهای مورد استفاده در قالیبافی طی سالهای اخیر افزایش قابل توجهی داشته و همین مسئله هزینه تولید را بالا برده است.
محمدی معتقد است در چنین شرایطی ادامه فعالیت برای برخی تولیدکنندگان و فعالان بازار دشوار شده و بدون حمایتهای مؤثر، رونق این هنر با چالشهای بیشتری مواجه خواهد شد.
وی همچنین با اشاره به جایگاه تاریخی فرش ایرانی در اقتصاد کشور، یادآور میشود: در گذشته فرش دستباف یکی از مهمترین کالاهای صادراتی ایران محسوب میشد، اما در سالهای اخیر میزان صادرات آن کاهش یافته است.
روایتی از پیشینه قالیبافی در ایران و اردکان
علاوه بر فعالان بازار، کارشناسان نیز بر اهمیت تاریخی این هنر تأکید دارند. مصطفی هاتفی اردکانی، مدیر موزه مفاخر اردکان و پژوهشگر حوزه فرش نیز در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره به کشف قالی معروف در منطقه سیبری با قدمتی حدود ۲۶۰۰ سال، میگوید: این کشف نشاندهنده پیشینه کهن هنر قالیبافی در ایران است.
وی همچنین به قالی معروف «بهارستان» در دوره ساسانی اشاره میکند که به دستور خسروپرویز بافته شده بود و پس از فتح ایران به دست اعراب از میان رفت.
به گفته هاتفی، قالیبافی در اردکان از حدود سال ۱۲۹۵ خورشیدی و با حضور استادکارانی از کرمان و یزد شکل گرفت و در ابتدا طرحهای کرمانی در این منطقه بافته میشد.
وی توضیح میدهد که در سالهای بعد نقشههای کاشان و نایین نیز وارد قالیبافی اردکان شد و به تدریج سبک خاص قالی اردکانی شکل گرفت.
به گفته این پژوهشگر، در اوایل دهه ۷۰ کیفیت قالی اردکان به حدی رسید که در برخی موارد با قالی کاشان رقابت میکرد.
قالی اردکان در ۱۰ دی ۱۳۹۴ در کنار چند منطقه دیگر کشور در فهرست جهانی مناطق قالیبافی ثبت شد.
لزوم حمایت برای حفظ یک هنر ـ صنعت
محمدرضا بهجتی اردکانی، رئیس اداره صنعت، معدن و تجارت اردکان نیز در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره به ظرفیتهای این هنر ـ صنعت، میگوید: قالیبافی میتواند نقش مهمی در ایجاد اشتغال، بهویژه برای بانوان، داشته باشد.
وی افزایش قیمت مواد اولیه، مشکلات بازار فروش، مسائل بیمهای قالیبافان و کاهش تمایل نسل جوان به این حرفه را از مهمترین چالشهای این حوزه عنوان میکند.
به گفته بهجتی، حفظ و تقویت قالیبافی در اردکان نیازمند برنامهریزی و همکاری دستگاههای مختلف و همچنین حمایت از تولیدکنندگان و قالیبافان است.
به گزارش ایسنا، فعالان این حوزه معتقدند قالی اردکان علاوه بر ارزش اقتصادی، بخشی از هویت فرهنگی منطقه محسوب میشود و تداوم آن نیازمند توجه جدی به مشکلات فعالان این عرصه است.
با وجود چالشهایی که فعالان حوزه فرش دستباف از آن سخن میگویند، قالی اردکان همچنان یکی از ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی این منطقه به شمار میرود؛ هنری که علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی برای بسیاری از خانوادهها، بخشی از هویت تاریخی و هنری استان یزد را نیز نمایندگی میکند.
کارشناسان معتقدند استمرار این هنر نیازمند توجه جدی به مسائل معیشتی قالیبافان، تأمین مواد اولیه و تقویت بازارهای عرضه و فروش است.
در عین حال، تجربه کارگاههای فعال و تلاش برخی کارآفرینان محلی نشان میدهد که با برنامهریزی و حمایتهای هدفمند میتوان زمینه تداوم و حتی احیای این هنر را فراهم کرد. فعالان این حوزه بر این باورند که حفظ قالی اردکان تنها به معنای حمایت از یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه اقدامی در راستای صیانت از بخشی از میراث فرهنگی و هنری کشور محسوب میشود.
انتهای پیام
