به گزارش ایسنا، آیین «صبحخوانی» یا سوگواری بامداد عاشورا در بسیاری از نقاط ایران رواج دارد و در استانهایی همچون مازندران، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، سمنان و یزد با نامها و شیوههای گوناگون برگزار میشود. هر منطقه متناسب با فرهنگ و سنتهای محلی خود، عنوانی ویژه برای این مراسم برگزیده است؛ از «صبح تیرهدل» و «صبح صادق» گرفته تا «صبح روسیاه». در محله تاریخی سوهانک تهران نیز این آیین با نام «صبح تیرهرو» شناخته میشود.
سوهانک، یکی از آبادیهای کهن شمال شرق تهران، پیشینهای چندصدساله دارد. وجود تکیههای قدیمی، حسینیههای تاریخی، چنارهای کهنسال و سنتهای ریشهدار مذهبی، نشان میدهد که فرهنگ عزاداری در این روستا سابقهای طولانی دارد. برخی روایتهای محلی، قدمت تکیه قدیمی سوهانک را به دوره قاجار نسبت میدهند و تعزیهخوانی و آیینهای محرم در این منطقه از گذشتههای دور رواج داشته است.
آیین «صبح تیرهرو» در نخستین ساعات روز عاشورا و پیش از آنکه خورشید بهطور کامل طلوع کند، برگزار میشود. نام این مراسم خود بیانگر حال و هوای آن است؛ صبحی که به یاد مصائب خاندان امام حسین(ع) و شهادت یاران ایشان، «تیره» و اندوهبار تلقی میشود. عزاداران گرد هم میآیند و با حرکت دستههای عزاداری و اجرای مرثیههای سنتی، واقعه عاشورا را بازآفرینی میکنند.
فضای مراسم آکنده از سکوت، اندوه و سوگواری است. دستههای عزاداری در کوچههای قدیمی سوهانک به حرکت درمیآیند و نوحههای سنتی که نسل به نسل در میان اهالی منتقل شدهاند، طنینانداز میشود.
در باور مردم سوهانک، صبح عاشورا صبحی «تیرهرو» است؛ صبحی که با یاد مصائب اهل بیت(ع) و آغاز سختترین ساعات واقعه کربلا همراه شده و از همین رو این نام بر آن نهاده شده است.
شعری که در این مراسم خوانده میشود:
ای صبح تیرهرو به چه رو میشوی سپید/ فردا حسین تشنه جگر میشود شهید
این دم همان دم است که پیش از اذان صبح/ تیغ ستم به فرق شه اولیا رسید
باد آن غبار، چون به مزار نبی رساند/ گرد از مدینه بر فلک هفتمین رسید
پر شد فلک ز غلغله، چون نوبت خروش/ از انبیا به حضرت روح الامین رسید
صغری در انتظار پدر در مدینه بود/ ناگاه مرغی با خبر از کربلا رسید
صبح دهم به ماه محرم چو رخ نمود/ زهرا به باغ خلد، به تن پیرهن درید
ای تشنه لب به لعل لبت چوب خیزران/ای پاره پاره پیکرت از ظلم کوفیان
ویژگی مهم این آیین، سادگی و اصالت آن است. برخلاف بسیاری از مراسم بزرگ و پرجمعیت شهری، «صبح تیرهرو» بیش از هر چیز بر مشارکت جمعی مردم محله، حفظ سنتهای نیاکان و انتقال فرهنگ عاشورایی به نسلهای جوان استوار است. همین ویژگی سبب شده است این مراسم به عنوان بخشی از میراث ناملموس و هویت فرهنگی سوهانک شناخته شود.
پس از پایان مراسم صبحگاهی، عزاداران در برنامههای اصلی روز عاشورا از جمله دستهگردانی، نخلگردانی و دیگر آیینهای سوگواری محله شرکت میکنند و به این ترتیب «صبح تیرهرو» به عنوان آغازگر عزاداری روز عاشورا در سوهانک شناخته میشود.
شعری که در پایان مراسم خوانده میشود:
ای صبح تیره برگو، از چه شدی هویدا/ گویا خبرنداری از ماجرای فردا
فردا شاه شهیدان، تنها رود به میدان/ گوید به خیل عدوان، من سبط مصطفایم
فرداست وعده جنگ، اصحاب و شاه یکرنگ/ بستند بر کمر تنگ، بهر قتال اعدا
ای صبح تیره برگو، از چه شدی هویدا/ گویا خبرنداری از ماجرای فردا
یا مرتضی دوباره، در کربلا نظاره، اصحاب پاره پاره، بین شور ماجرا را
اهمیت این آیین تنها در جنبه مذهبی آن خلاصه نمیشود. «صبح تیرهرو» بخشی از میراث ناملموس سوهانک به شمار میرود؛ میراثی که هویت تاریخی و فرهنگی اهالی را حفظ کرده و پیوند نسلهای مختلف را با گذشته خود استوار ساخته است.
این مراسم همچنین نمونهای از تنوع آیینهای عاشورایی در ایران است؛ آیینهایی که هر منطقه متناسب با تاریخ، فرهنگ و باورهای محلی خود شکل داده و تا امروز حفظ کرده است.
در روزگاری که توسعه شهری بسیاری از سنتهای محلی را تحت تاثیر قرار داده، استمرار برگزاری «صبح تیرهرو» نشاندهنده پایبندی مردم سوهانک به میراث فرهنگی و مذهبی خود است. این آیین نه تنها نمادی از عشق و ارادت به امام حسین(ع) محسوب میشود، بلکه سندی زنده از تاریخ اجتماعی و فرهنگی یکی از کهنترین روستاهای تهران نیز به شمار میآید.
امروزه «صبح تیرهرو» در کنار تعزیهخوانیها و دیگر مراسم عزاداری سوهانک، از شاخصترین جلوههای فرهنگ عاشورایی این منطقه محسوب میشود و توانسته به عنوان بخشی از میراث معنوی تهران مورد توجه پژوهشگران و دوستداران فرهنگ عامه قرار گیرد.
آیین «صبح تیرهرو» در بهمن ماه سال ١۴٠۴ با شماره ثبت ٣٣۵٢ در فهرست آثار ناملموس کشور ثبت شده است.
انتهای پیام
