حمیدرضا گلمحمدی تواندشتی، پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران، در گفتوگو با ایسنا به پیشینه، شیوه اجرا و جایگاه تعزیه در این استان پرداخته و آن را یکی از ماندگارترین جلوههای فرهنگ عاشورایی در ایران معرفی کرده است.
وی اظهار کرد: تعزیه یا شبیهخوانی که روایتگر واقعه کربلا و نبرد امام حسین(ع) با سپاه یزید است، از دوران آلبویه در ایران رواج یافته و در مازندران با دو شیوهٔ «مکان ثابت» (در تکیههای ویژه با معماری شبیه تکیه دولت تهران) و «سیار» (همراه با دستههای عزاداری) اجرا میشود.
گلمحمدی با بیان اینکه در این آیین، مدیریت مجلس بر عهدهٔ «تعزیهگردان» یا «معینالبکاء» است گفت: در مازندران با عناوین «اوستا»، «استاد» یا «میرزا» شناخته میشود. بازیگران به دو گروه «اولیاخوان» (موافق) و «اشقیاخوان» (مخالف) تقسیم میشوند و پوشش هر یک، از قبای سفید و عمامه سبز برای شبیه امام تا جبههای فاخر برای شخصیتهایی چون یزید و ابنزیاد، به دقت برگزیده میشود تا تمایز حق و باطل را به تصویر بکشد.
گلمحمدی با اشاره به جزئیات اجرایی این آیین افزود: شبیه حضرت عباس(ع) باید تنومند و بلندقامت، شبیه حضرت قاسم(ع) جواننما و تمامی شبیهخوانان باید از صدایی خوش و تسلط بر دستگاههای موسیقی ایرانی برخوردار باشند. برای نمونه، شبیه حضرت عباس(ع) در دستگاه چهارگاه و شبیه حر در آواز عراق میخواند، در حالی که مخالفخوانان با لحنی خشن و رجزگونه، نقش خود را اجرا میکنند.
این پژوهشگر آیینها فرهنگ مازندران، از جلوههای شاخص تعزیه در مازندران را استفاده از اسب سفید به عنوان نماد «ذوالجناح» دانست و گفت: پارچهای سبز بر پشت آن میاندازند و مردم برای تبرک و شفای بیماران، تکههایی از آن را جدا میکنند. همچنین تکیههای تاریخی همچون «لاریجان» در آمل، «آباسک» در جاده هراز و «رستمرود» در نور، از مهمترین مراکز برگزاری این آیین به شمار میروند.
به گفته این پژوهشگر، با وجود محدودیتهای دوره پهلوی اول، مردم مازندران به دلیل باورهای عمیق مذهبی، این سنت را زنده نگه داشتند و بزرگان محله یا نذرداران، گروههای تعزیه را دعوت میکردند. همچنین مشهورترین تعزیهخوانان استان، از جمله مرحوم حسن مصفا (حاج سقا)، حاج اکبر عابدپور، حسن مهدوی، مرتضی عظیمی، حجتالاسلام احمد رجبی و حجت قبادی اسکی، سالها در اعتلای این هنر آیینی کوشیدهاند.
به گفته گلمحمدی، تعزیه در مازندران، امروز نیز در ایام محرم، در تکیهها، حسینیهها، امامزادگان و حتی فضاهای باز، با شور و ارادت مردم برگزار میشود و پیوندی ناگسستنی میان باورهای مذهبی و فرهنگ بومی این دیار برقرار کرده است.
انتهای پیام
