محمد زرگران در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش تعیین کننده فعالیتهای انسانی در فرآیند بیابانزایی، تأکید کرد: در بسیاری از مناطق استان، مداخلات نادرست انسانی عامل اصلی بروز پدیده بیابانزایی است و برای مقابله با این بحران، باید از مدیریت متمرکز دولتی به سمت حکمرانی مردمی در حفاظت از عرصههای طبیعی حرکت کرد.
وی درباره وضعیت اقلیمی شهرهای خراسان رضوی و پایداری آنها در برابر گسترش بیابانها، اظهار کرد: در برخی نقاط استان به دلیل ویژگیهای ذاتی اقلیم، کمبود نزولات جوی و شرایط خاص جغرافیایی نظیر ارتفاع از سطح دریا، به صورت طبیعی با کانونهای بیابانی مواجه هستیم.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی، خاطرنشان کرد: اگر این کانونها فراتر از محدوده اقلیمی خود توسعه یابند، مسئولیت مستقیم آن متوجه مداخلات غیرکارشناسی انسانی خواهد بود.
وی تصریح کرد: در بسیاری از سناریوهای بیابانزایی، سهم عوامل انسانی بسیار پررنگ بوده و گاه به ۹۰ تا ۹۵ درصد میرسد؛ بنابراین، مقابله با خشکسالی و بیابانزایی تنها با تکیهبر اقدامات صرف دولتی میسر نیست و نیازمند آموزش، ترویج و تغییر رویکردهای رفتاری در بهرهبرداری از منابع است.
زرگران با برشمردن نمونههای عینی از مدیریت نادرست اراضی، از عدم رعایت ظرفیت مراتع و نادیده گرفتن زمانهای قانونی ورود دام به چراگاهها بهعنوان عوامل اصلی تخریب پوشش گیاهی خبر داد.
وی گفت: رعایت نکردن تناسب بین تعداد دام و ظرفیت پروانه چرا، از جمله اشتباهات رایج مدیریتی است که به فشار مضاعف بر مراتع و در نهایت تبدیل عرصههای سبز به بیابان منجر میشود.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی، همچنین انجام عملیاتهای کشاورزی نظیر شخمزدن در خلاف جهت شیب زمین را از دیگر موارد مدیریتی آسیبزا دانست که با آموزش صحیح و اصلاح روشهای اجرایی، بهسادگی قابل پیشگیری و مدیریت است.
وی در ادامه به راهکارهای فنی کنترل بیابانزایی از جمله استفاده از بادشکنها اشاره و اظهار کرد: برای مهار حرکت شنهای روان و جلوگیری از تخریب اراضی، میتوان از دو رویکرد مکمل بهره گرفت. بادشکنهای زنده که شامل کاشت نهالهای مقاوم و ایجاد کمربندهای سبز است، در کنار بادشکنهای غیرزنده که با استفاده از شاخههای خشک، تخته، موانع فیزیکی و تلههای رسوبگیر در سطح زمین اجرا میشوند، ابزارهای کارآمدی هستند که میتوانند اثرات مخرب بادهای فرساینده را به حداقل برسانند.
زرگران در ادامه با تبیین راهکارهایی برای مدیریت پایدار عرصههای طبیعی، بر مفهوم بهرهوری تأکید کرد و گفت: هدف ما ایجاد سازوکاری است که بهرهبرداری از منابع طبیعی به گونهای انجام شود که ضمن تأمین حداقل نیازها برای بقای دامداران و تقویت اقتصاد محلی، کمترین فشار ممکن بر اکوسیستم وارد شود.
وی پیوند میان اقتصاد پایدار و حفاظت از محیطزیست را ناگسستنی دانست و خاطرنشان کرد: با بهبود وضعیت اقتصادی جوامع محلی، میتوان به مرحله حکمرانی مردم دست یافت. در این الگوی مدیریتی، مردم به جای آنکه صرفاً بهرهبردار باشند، خود را صاحب و مسئول اصلی حفاظت از منطقه میدانند.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی، افزود: وقتی جامعه محلی نسبت به ثروتهای طبیعی خود احساس تعلق داشته باشد، مدیریت عرصه به شکلی خودجوش و پایدارتر انجام میشود و نیاز به مداخلات مداوم و هزینهبرِ دولتی کاهش مییابد.
وی بر ضرورت اولویتبخشی به احیا و اصلاح اراضی در کنار بهرهبرداریهای اصولی تأکید و افخاطرنشان کرد: ما باید همزمان با توجه به معیشت بهرهبرداران، نظارت دقیقی بر احیاء عرصهها داشته باشیم تا با اتخاذ سیاستهای درست، شاهد بهبود وضعیت اقتصادی مناطق در کنار حفظ پایداری زیستمحیطی باشیم.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی در خصوص وضعیت شهرهای سبز استان و احتمال آسیبپذیری آنها در برابر پدیده بیابانزایی، تصریح کرد: در بررسی وضعیت این مناطق، باید میان واقعیتهای اقلیمی و مداخلات انسانی تفکیک قائل شد؛ چرا که در برخی نقاط استان، ماهیت اقلیم به خودی خود بیابانی است و عواملی نظیر کاهش نزولات جوی و شرایط خاص جغرافیایی از جمله ارتفاع از سطح دریا، به طور طبیعی منجر به ایجاد کانونهای بیابانی شدهاند، با این حال، چنانچه وسعت این کانونها فراتر از محدوده طبیعی خود گسترش یابد، مسئولیت مستقیم آن متوجه مداخلات انسانی خواهد بود.
انتهای پیام
