دکتر فاطمه صحتی در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: کم تحرکی، افزایش اضافه وزن و چاقی، مصرف غذاهای آماده و فرآوری شده، دریافت زیاد نمک، مصرف دخانیات و الکل و همچنین استرسهای طولانی مدت، همگی میتوانند زمینه افزایش فشار خون را از سنین پایینتر فراهم کنند.
وی افزود: در میان این عوامل، اضافه وزن و چاقی، کم تحرکی و تغذیه نامناسب اهمیت ویژهای دارد. افزایش وزن میتواند از طریق فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک، اختلالات متابولیک و افزایش فعالیت سیستمهای هورمونی تنظیم کننده فشار خون، باعث بالا رفتن فشار خون شود.
صحتی ادامه داد: از سوی دیگر، مصرف زیاد نمک، به ویژه از طریق فست فودها، غذاهای کنسروی، تنقلات شور و بسیاری از مواد غذایی صنعتی، میتواند با افزایش احتباس آب و سدیم و تغییر عملکرد عروق، فشار خون را افزایش دهد.
وی اظهار کرد: عامل دیگری که در جوانان باید به آن توجه کرد، استرس مزمن و خواب ناکافی یا نامنظم است. زندگی پرتنش، ساعات طولانی کار یا تحصیل، استفاده طولانی از تلفن همراه و فضای مجازی و به هم خوردن الگوی طبیعی خواب میتوانند فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و هورمونهای مرتبط با استرس را افزایش دهند و در طولانی مدت در بروز یا تشدید فشار خون بالا نقش داشته باشند.
این متخصص قلب و عروق افزود: مصرف سیگار و سایر فرآوردههای دخانی نیز مسئله مهمی است. نیکوتین باعث افزایش ضربان قلب، انقباض عروق و افزایش موقت فشار خون میشود و مصرف مداوم دخانیات در کنار سایر عوامل خطر، آسیب عروقی و خطر بیماریهای قلبی عروقی را افزایش میدهد.
وی با تأکید بر اینکه در یک فرد جوان مبتلا به فشار خون بالا نباید همه چیز را صرفاً به سبک زندگی نسبت داد، گفت: سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی بسیار مهم هستند و فردی که پدر، مادر یا بستگان نزدیک او سابقه فشار خون بالا دارند، ممکن است استعداد بیشتری برای ابتلا داشته باشد.
صحتی بیان کرد: همچنین به ویژه در افراد جوان، باید به علل ثانویه فشار خون بالا مانند برخی بیماریهای کلیوی، اختلالات هورمونی، آپنه انسدادی خواب و مصرف بعضی داروها یا مواد محرک نیز توجه کرد و در صورت وجود شواهد بالینی، این موارد بررسی شود.
وی مطرح کرد: بنابراین افزایش فشار خون در جوانان معمولاً حاصل تعامل استعداد ژنتیکی با عوامل محیطی و سبک زندگی است. نکته مهم این است که جوان بودن نباید باعث ایجاد احساس مصونیت در برابر فشار خون بالا شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز گفت: این بیماری در بسیاری از افراد هیچ علامت مشخصی ندارد و ممکن است سالها بدون تشخیص باقی بماند. در حالی که در همین مدت میتواند به تدریج به قلب، عروق، کلیهها و مغز آسیب وارد کند.
وی خاطر نشان کرد: به همین دلیل، یکی از مهمترین پیامهای ما به جوانان این است که فشار خون خود را بشناسند و آن را به طور صحیح و دورهای اندازهگیری کنند، به ویژه اگر اضافه وزن، سابقه خانوادگی فشار خون، دیابت، بیماری کلیوی یا سایر عوامل خطر قلبیعروقی دارند.
فشار خون بالا در بسیاری از جوانان بدون علامت است
صحتی با بیان اینکه یکی از مشکلات مهم فشار خون بالا این است که در بسیاری از افراد، از جمله جوانان، هیچ علامت مشخصی ایجاد نمیکند، گفت: به همین دلیل به آن قاتل خاموش گفته میشود.
وی افزود: فرد ممکن است سالها فشار خون بالا داشته باشد، بدون اینکه سردرد، سرگیجه یا علامت خاصی احساس کند. بنابراین نمیتوان برای تشخیص فشار خون بالا منتظر بروز علائم ماند.
این متخصص قلب و عروق ادامه داد: به طور کلی، اندازهگیری فشار خون باید از دوران بزرگسالی و از حدود ۱۸ سالگی آغاز شود. در افراد ۱۸ تا ۳۹ سالهای که فشار خون طبیعی دارند و هیچ عامل خطر مهمی ندارند، بررسی فشار خون حداقل هر سه تا پنج سال قابل قبول است.
وی گفت: با این حال، در افرادی که اضافه وزن یا چاقی، سابقه خانوادگی فشار خون بالا، دیابت، بیماری کلیوی، مصرف دخانیات یا سایر عوامل خطر قلبی عروقی دارند، بهتر است فشار خون حداقل سالانه و در صورت توصیه پزشک با فواصل کوتاهتر بررسی شود.
صحتی عنوان کرد: البته در عمل، اندازهگیری فشار خون کار ساده و کم هزینهای است و اگر فرد امکان بررسی آن را در معاینات دورهای داشته باشد، کنترل سالانه فشار خون حتی در جوانان اقدام بسیار مناسبی است.
وی در مورد اعداد فشار خون نیز گفت: باید توجه داشت که در راهنماهای مختلف، طبقهبندیها تا حدودی متفاوت است. به طور کلی فشار خون کمتر از ۱۲۰ روی ۸۰ میلیمتر جیوه، فشار مطلوب محسوب میشود.
این پزشک تصریح کرد: اگر فشار خون فرد در اندازهگیریهای مکرر از این محدوده بالاتر باشد، به خصوص اگر فشار سیستولیک، یعنی عدد بالا، به ۱۳۰ یا بیشتر یا فشار دیاستولیک، یعنی عدد پایین، به ۸۰ یا بیشتر برسد، بهتر است موضوع جدی گرفته شود و فرد از نظر عوامل خطر و نیاز به پیگیری ارزیابی شود.
صحتی ادامه داد: اگر فشار خون در اندازهگیریهای صحیح و تکرارشونده به ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر برسد، مراجعه به پزشک و ارزیابی دقیق ضروری است.
وی تأکید کرد: یک عدد بالا در یک نوبت، به تنهایی برای تشخیص قطعی فشار خون بالا کافی نیست؛ زیرا اضطراب، فعالیت بدنی، مصرف قهوه و مواد محرک، درد، سیگار و حتی روش نادرست اندازهگیری میتوانند فشار خون را به طور موقت افزایش دهند.
این متخصص قلب و عروق گفت: به همین دلیل، معمولاً برای تأیید تشخیص از اندازهگیریهای مکرر و در موارد لازم از فشار خون خانگی یا هولتر ۲۴ ساعته فشار خون استفاده میشود.
وی در ادامه اظهار کرد: اگر فشار خون به طور ناگهانی بالاتر از ۱۸۰ روی ۱۲۰ میلیمتر جیوه باشد، فرد باید پس از مدت کوتاهی در شرایط آرام فشار را مجدداً اندازهگیری کند. اگر همچنان در همین محدوده باقی بماند، نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد.
صحتی ادامه داد: اگر این فشار بسیار بالا با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بیحسی ناگهانی، اختلال تکلم یا تغییر بینایی همراه باشد، میتواند نشانه یک اورژانس فشار خون باشد و مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
این پزشک گفت: بنابراین پیام مهم برای جوانان این است که نبود علامت به معنای طبیعی بودن فشار خون نیست. همان طور که افراد وزن یا قند و چربی خون خود را پیگیری میکنند، بهتر است از سنین جوانی عدد فشار خون خود را نیز بدانند.
وی افزود: تشخیص فشار خون بالا در مراحل اولیه بسیار سادهتر و کمهزینهتر از درمان عوارض قلبی، مغزی و کلیوی آن در سالهای بعد است.
فشار خون بالا در جوانان میتواند نشانه بیماری زمینهای باشد
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز در ادامه با اشاره به ضرورت بررسی علل ثانویه فشار خون بالا در افراد جوان گفت: یکی از نکات بسیار مهم در برخورد با فشار خون بالا در افراد جوان این است که نباید از همان ابتدا تصور کنیم فرد صرفاً به فشار خون شایع یا اصطلاحاً فشار خون اولیه مبتلا شده است.
وی خاطرنشان کرد: در بعضی از بیماران، بالا بودن فشار خون میتواند نشانه یک بیماری یا عامل زمینهای دیگر باشد که به آن فشار خون ثانویه میگوییم. این موضوع در افراد جوان اهمیت بیشتری دارد و بر اساس راهنماهای جدید، در یک فرد ۱۸ تا ۴۰ ساله که فشار خون بالا در او تأیید شده است، بررسی احتمال علل ثانویه باید مورد توجه قرار گیرد.
صحتی گفت: یکی از مهمترین علل فشار خون ثانویه، بیماریهای کلیوی است. کلیه نقش اساسی در تنظیم آب، نمک و فشار خون دارد و بیماری بافت کلیه یا تنگی عروق خونرسان به کلیه میتواند موجب افزایش فشار خون شود.
وی یادآور شد: در برخی زنان جوان نیز بیماری خاصی در عروق کلیه به نام دیسپلازی فیبروماسکولار میتواند از علل فشار خون ثانویه باشد.
این متخصص ادامه داد: گروه مهم دیگر، اختلالات هورمونی هستند. برای مثال، افزایش ترشح هورمون آلدوسترون از غدد فوقکلیوی که به آن آلدوسترونیسم اولیه گفته میشود، یکی از علل مهم و قابل درمان فشار خون ثانویه است.
صحتی بیان کرد: اختلالات تیروئید، افزایش هورمون کورتیزول و در موارد نادرتر، تومورهای ترشح کننده هورمونهای خاص از غده فوق کلیه نیز میتوانند باعث افزایش فشار خون شود.
وی عنوان کرد: آپنه انسدادی خواب نیز علت مهم دیگری است، یعنی فرد هنگام خواب بهطور مکرر دچار انسداد راه هوایی و وقفه تنفسی میشود. بنابراین در فردی که فشار خون بالا دارد و همزمان دچار خروپف شدید، خواب آلودگی روزانه یا وقفههای تنفسی هنگام خواب است، باید به این مسئله توجه کرد.
این متخصص قلب و عروق ادامه داد: گاهی هم علت بیماری داخلی نیست، بلکه دارو یا مادهای است که فرد مصرف میکند. برخی داروها مانند بعضی قرصهای ضدبارداری، داروهای ضداحتقان مورد استفاده در سرماخوردگی، برخی داروهای ضدالتهاب و کورتونها میتوانند فشار خون را افزایش دهند.
وی گفت: همچنین مصرف مواد محرک، برخی مکملهای ورزشی، نوشیدنیهای انرژیزا و مواد مخدر یا محرک باید در جوانان به طور مشخص مورد سؤال قرار گیرد.
صحتی افزود: برخی بیماریهای قلبی و عروقی مادرزادی نیز میتوانند با فشار خون بالا همراه باشند. برای مثال، تنگی مادرزادی آئورت یا کوآرکتاسیون آئورت ممکن است در فرد جوان با فشار خون بالاتر در دستها نسبت به پاها، نبض ضعیفتر اندامهای تحتانی یا سایر یافتههای معاینه مطرح شود.
وی در پاسخ به اینکه چه زمانی پزشک باید بیشتر به فشار خون ثانویه شک کند، گفت: شروع فشار خون در سنین پایین، فشار خون بسیار بالا یا شروع ناگهانی آن، بدتر شدن ناگهانی فشار خونی که قبلاً کنترل بوده، فشار خونی که با وجود مصرف مناسب چند دارو همچنان کنترل نمیشود، وجود اختلال عملکرد کلیه، کاهش پتاسیم خون بدون علت مشخص یا وجود علائم و یافتههای بالینی به نفع بیماریهای کلیوی، هورمونی یا آپنه خواب از مهمترین زنگهای هشدار هستند.
وی افزود: نکته بسیار مهم این است که پیدا کردن علت ثانویه فقط یک تشخیص علمی نیست، بلکه میتواند مستقیماً درمان بیمار را تغییر دهد. در برخی موارد، با درمان بیماری زمینهای، فشار خون به میزان قابل توجهی کنترل میشود و حتی ممکن است نیاز بیمار به داروهای فشار خون کاهش پیدا کند.
صحتی تأکید کرد: بنابراین، به ویژه در یک فرد جوان، فشار خون بالا را نباید فقط یک عدد دانست؛ گاهی این عدد پیام بدن درباره وجود یک بیماری زمینهای است. تشخیص به موقع علت میتواند هم از عوارض فشار خون جلوگیری کند و هم امکان درمان مؤثرتر بیماری اصلی را فراهم سازد.
انتهای پیام
