به گزارش ایسنا، در گستره فرهنگ عاشورایی ایران، آیینهای عزاداری هر منطقه بازتابی از تاریخ، باورها و شیوه زیست مردمان آن سرزمین است. استان مازندران نیز با بهرهمندی از دهها آیین مذهبی و سنتی، یکی از غنیترین مناطق کشور در حوزه میراث فرهنگی ناملموس به شمار میرود. در میان این آیینها، «کرپزنی» یا «کربزنی» (Karb Zani) از کهنترین شیوههای عزاداری مردم مازندران است؛ آیینی که با صدای برخورد قطعات چوبی، روایتگر اندوه مردم این دیار در سوگ سومین امام شیعیان، حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و یارانش است.
«کرپزنی» از جمله آیینهای سنتی عزاداری است که پیشینه آن به چندین نسل پیش بازمیگردد و اگرچه در گذشته در بسیاری از شهرها و روستاهای مازندران رواج داشت، امروزه تنها در برخی مناطق، از جمله بخشهایی از شهرستان بهشهر، بندپی بابل، قائمشهر و تعدادی از روستاهای این استان با اصالت گذشته برگزار میشود. استمرار این آیین در میان جوامع محلی، سبب شده است کرپزنی به عنوان یکی از شاخصترین آیینهای عاشورایی مازندران شناخته شود.
مهمترین عنصر این آیین، ابزاری چوبی به نام «کرپ» است. کرپ، دو قطعه چوب تراشخورده است که به اندازه کف دست ساخته میشود و در پشت هر قطعه، بندی قرار دارد تا هنگام اجرا روی دست ثابت بماند. عزاداران با در دست گرفتن یک جفت کرپ، آنها را با نظمی خاص و هماهنگ با نوحه و مرثیه بر یکدیگر میکوبند و ریتمی منظم و تأثیرگذار ایجاد میکنند. این ضرباهنگ، هویت اصلی آیین کرپزنی را شکل میدهد و آن را از دیگر شیوههای عزاداری متمایز میکند.
اجرای کرپزنی نیازمند مهارت، هماهنگی و آشنایی با ضربآهنگهای سنتی است. کرپزنان معمولاً در قالب حلقه یا صفهای منظم کنار یکدیگر قرار میگیرند و همزمان با نوحهخوانی، حرکات دست و بدن را با ریتمی مشخص انجام میدهند. در بخشهایی از مازندران، اجرای کامل این آیین بر پایه مجموعهای از ضربهای متوالی است که از سادهترین ریتم آغاز شده است و به ضربآهنگهای پیچیدهتر میرسد. مهارت در اجرای این ضربها، از ویژگیهای کرپزنان باتجربه محسوب میشود و سالها تمرین و حضور در مراسم را میطلبد.
نوحهای که در مراسم کربزنی خوانده میشود ۲۱ ضرب دارد که از تک ضرب شروع شد و همین طور دو، سه و پنچ ضرب به بالا، تا اینکه ۲۱ ضرب کامل شود، همچنین گروه نخبه، وسط دایره کربزنی میایستد وقتی مداح در مراسم کربزنی شروع به خواندن کرده و به ضرب بیستویکم میرسید، گروه نخبه که در مرکز دایره قرار دارد با حرکتی هماهنگ و رو به بالا به طوری که گویی از زمین به سوی آسمان پرواز میکند و سپس از پشت سر و از زیر پاهای افراد، کرپ را میزدند.
در فرهنگ مردم مازندران، صدای برخورد کرپها تنها یک ریتم موسیقایی نیست، بلکه نمادی از اندوه و همدردی با واقعه عاشوراست. برخی پژوهشگران فرهنگ عامه، این صدا را بازتابی نمادین از ناله زمین و زمان در سوگ امام حسین(ع) دانستهاند؛ برداشتی که در باورهای شفاهی مردم منطقه نیز جایگاه ویژهای دارد.
کرپزنی افزون بر جنبه مذهبی، بخشی از دانش بومی مردم مازندران را نیز در خود جای داده است. ساخت ابزار کرپ، انتخاب چوب مناسب، تراش آن، آموزش شیوه صحیح نواختن و انتقال ریتمهای سنتی، همگی از مهارتهایی هستند که به صورت شفاهی و از نسلهای گذشته به نسل امروز منتقل شدهاند. همین انتقال میاننسلی، یکی از مهمترین دلایل ماندگاری این آیین در برخی مناطق استان است.
کارشناسان میراث فرهنگی، «کرپزنی» را نمونهای ارزشمند از میراث فرهنگی ناملموس میدانند که در آن عناصر مختلفی همچون هنرهای سنتی، موسیقی آیینی، آیینهای مذهبی و مشارکت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. این آیین تنها یک شیوه عزاداری نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی مردم مازندران را بازنمایی میکند و استمرار آن، وابسته به حضور و مشارکت جامعه محلی است.
امروز، هر بار که صدای برخورد کرپها در کوچهها و مساجد مازندران طنینانداز میشود، تنها یک آیین مذهبی اجرا نمیشود؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی و میراث فرهنگی این سرزمین زنده میشود. کرپزنی، آیین ماندگار مردمانی است که سوگ عاشورا را با زبان موسیقی آیینی، هنر چوب و مشارکت جمعی بیان کردهاند و این میراث ارزشمند را تا امروز زنده نگه داشتهاند.
آیین «کرپزنی» در مازندران در آذرماه سال ١٣٩١ در فهرست ملی آثار ناملموس ایران به ثبت رسیده است.
انتهای پیام
