محمد میرزایی در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه فهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی بدون درک ماهیت گفتمانی آن ممکن نیست، اظهار کرد: آنچه در سیاست خارجی ایران مشاهده میشود، برخلاف بسیاری از کشورها که تصمیمات خود را بر اساس منافع مقطعی یا فشارهای لحظهای تنظیم میکنند، یک منظومه فکری ریشهدار، پویا و دارای قابلیت تکامل است.
وی ادامه داد: این گفتمان طی چهار دهه گذشته بر پایه سه بستر اصلی شکل گرفته و تکامل یافته است؛ نخست، ویژگیهای شخصی رهبری که نگاهی فراجناحی و عمیقاً انقلابی به جهان دارند؛ دوم، الزامات حفظ و تداوم نظام در منطقهای پرتنش که نیازمند انعطاف هوشمندانه است و سوم، تحولات بنیادین نظام بینالملل از جمله فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ظهور نظم چندقطبی و افول هژمونی آمریکا.
وی افزود: مجموعه این عوامل موجب شده است که سیاست خارجی جمهوری اسلامی از مقاومت حداکثری در سالهای نخست انقلاب تا تعامل نقادانه در قالب دیپلماسی هستهای و برجام، یک پیوستار منسجم را طی کند.
اصول ثابت؛ تاکتیکهای متغیر
این عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین (ع) درباره پویایی این گفتمان گفت: رمز ماندگاری و پویایی آن در تفکیک میان اصول و تاکتیکهاست. اصول همانند کوه، ثابت و استوار هستند اما تاکتیکها متناسب با شرایط زمان تغییر میکنند.
وی ادامه داد: مفاهیمی مانند بلوک ضدنظام سلطه، اقتصاد مقاومتی، دیپلماسی همسایگی و سیاست نگاه به شرق، نمونههایی از همین انعطاف هوشمندانه هستند که هر یک در پاسخ به نیازها و تهدیدهای مقاطع مختلف شکل گرفتهاند.
میرزایی خاطرنشان کرد: برخی رسانهها و تحلیلگران غربی این تغییرات را تناقض یا سیاستزدگی تعبیر میکنند، در حالی که این روند، ساختارسازی از درون گفتمان است؛ یعنی خود گفتمان ابزارهای لازم برای مواجهه با شرایط جدید را تولید میکند، بدون آنکه اصول بنیادین آن دستخوش تغییر شود.
عزت، حکمت و مصلحت؛ سه معیار تصمیمگیری در سیاست خارجی
وی درباره سهگانه عزت، حکمت و مصلحت اظهار کرد: این سه اصل در واقع سه معیار برای ارزیابی هر تصمیم در سیاست خارجی هستند.
میرزایی گفت: عزت به این معناست که منافع ملی جمهوری اسلامی هرگز ذیل منافع قدرتهای بزرگ تعریف نمیشود و اصل نفی سلطه، بخشی از هویت انقلاب اسلامی است. نمونه این رویکرد را میتوان در مواضع ایران درباره تحولات غزه و لبنان مشاهده کرد؛ جایی که جمهوری اسلامی تحت فشارهای بینالمللی نیز تصمیم مستقل خود را حفظ کرد.
وی ادامه داد: حکمت به معنای محاسبه دقیق منافع و هزینههاست. در پرونده هستهای نیز با وجود بدبینی نسبت به غرب، در مقطعی تشخیص داده شد که مذاکره با گروه ۱+۵ و کاهش تحریمها به سود کشور است، اما همزمان با تأکید بر اقتصاد مقاومتی، زمینه کاهش آسیبپذیری کشور در صورت بدعهدی طرف مقابل نیز فراهم شد.
این استاد دانشگاه درباره اصل مصلحت نیز گفت: مصلحت به معنای اولویتبندی میان منافع گوناگون است. گاهی لازم است یک منفعت کوتاهمدت یا موضع تند، برای دستیابی به منفعتی پایدارتر کنار گذاشته شود. به گفته وی، صبر راهبردی در برابر برخی اقدامات و خرابکاریهای رژیم صهیونیستی، نمونهای از چنین مصلحتاندیشی است که بر پایه زمانبندی مناسب برای پاسخ متقابل شکل میگیرد.
تعامل فعال در چارچوب مقابله با نظام سلطه
میرزایی با اشاره به جایگاه جمهوری اسلامی در نظام بینالملل اظهار کرد: ایران بهعنوان یک ضدگفتمان در برابر نظام سلطه تعریف میشود، اما این به معنای انزوا نیست.
وی تأکید کرد: نشانه مرکزی این گفتمان، تعاملگرایی ضدنظام سلطه است؛ به این معنا که جمهوری اسلامی اصل تعامل را رد نمیکند، بلکه تعامل را با بازیگرانی دنبال میکند که در مسیر مقابله با سلطه قرار دارند. بر همین اساس، هویت سیاست خارجی ایران نه بر پایه انفعال و کنارهگیری، بلکه بر مبنای تعاملی فعال، نقادانه و مستقل شکل گرفته است.
دیپلماسی همسایگی؛ «نه» به سلطه و «بله» به همکاری
میرزایی با اشاره به رویکرد جمهوری اسلامی در قبال کشورهای منطقه اظهار کرد: در دیپلماسی همسایگی، جمهوری اسلامی تعامل سازنده با کشورهای حاشیه خلیج فارس را دنبال میکند، اما همزمان سیاستهای مداخلهجویانه آمریکا و رژیم صهیونیستی را مورد نقد قرار میدهد.
وی ادامه داد: این رویکرد به معنای «نه» گفتن به سلطه و «بله» گفتن به همکاری بر پایه احترام متقابل است؛ به همین دلیل، تعامل منطقهای با حفظ استقلال و اصول سیاست خارجی دنبال میشود.
بازدارندگی ترکیبی تنها به توان نظامی محدود نیست
این عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین (ع) درباره مفهوم «بازدارندگی ترکیبی» گفت: تقلیل این مفهوم به توان موشکی و نظامی، یک برداشت نادرست است. بازدارندگی ترکیبی، منظومهای چندلایه است که از قدرت سخت آغاز میشود و ابعاد اقتصادی، علمی، فناورانه، رسانهای و شناختی را نیز دربر میگیرد.
وی افزود: در بُعد نظامی، جمهوری اسلامی بر راهبرد دفاع در عمق تکیه دارد؛ راهبردی که از یمن و لبنان تا سوریه و عراق امتداد یافته و توان موشکی و پهپادی نیز آن را تکمیل کرده است.
میرزایی ادامه داد: در حوزه اقتصادی، اقتصاد مقاومتی و کاهش وابستگی به خارج، بخشی از بازدارندگی محسوب میشود تا دشمن نتواند از طریق تحریم، کشور را با بحران مواجه کند.
وی همچنین تأکید کرد: در حوزه علمی نیز حرکت به سمت فناوریهای پیشرفته، از جمله هوش مصنوعی و زیستفناوری، از مؤلفههای مهم بازدارندگی به شمار میرود و میتواند قدرت ملی را در برابر تهدیدهای آینده افزایش دهد.
جنگ روایتها؛ یکی از مهمترین ابعاد بازدارندگی
میرزایی با تأکید بر اهمیت عرصه رسانه و افکار عمومی اظهار کرد: مهمترین لایه بازدارندگی، حوزه گفتمانی و رسانهای است، زیرا جنگ امروز تنها در میدانهای نظامی جریان ندارد، بلکه روایتسازی و تصویرسازی نیز به یکی از میدانهای اصلی رقابت تبدیل شده است.
وی افزود: بارها بر اهمیت دیپلماسی عمومی و برقراری ارتباط با ملتها تأکید شده است و جمهوری اسلامی باید بتواند روایت خود را بدون تحریف رسانههای غربی به افکار عمومی جهان منتقل کند.
این استاد دانشگاه، بازنمایی گسترده مظلومیت مردم فلسطین در فضای مجازی را نمونهای از موفقیت جبهه مقاومت در عرصه جنگ روایتها دانست و گفت: این روند توانسته معادلات رسانهای را تا حدی به چالش بکشد.
نگاه به شرق و عدم تعهد فعال در نظم جدید جهانی
میرزایی درباره تحولات نظام بینالملل نیز اظهار کرد: نظم جدید جهانی در حال شکلگیری است و آمریکا دیگر از جایگاه هژمون بلامنازع گذشته برخوردار نیست.
وی افزود: در چنین شرایطی، سیاست نگاه به شرق و عدم تعهد فعال، یک راهبرد هوشمندانه محسوب میشود؛ به این معنا که جمهوری اسلامی نه وابسته به شرق است و نه غرب، بلکه با بهرهگیری از ظرفیت قدرتهای نوظهور مانند چین، روسیه، هند و کشورهای منطقه، سیاست موازنهگری هوشمندانه را دنبال میکند.
وی ادامه داد: آینده متعلق به جریانی است که بتواند از شرایط پیچیده و عدم قطعیتهای موجود، فرصت بسازد و گفتمان رهبری نیز در همین چارچوب، مسیر حرکت جمهوری اسلامی را ترسیم میکند.
امت واحده اسلامی؛ چارچوب هویتی فراتر از دولت ـ ملت
این عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین (ع) گفت: در این نگاه، امت واحده اسلامی بهعنوان یک چارچوب هویتی فراتر از دولت ـ ملتها مطرح میشود و این ایده، پشتوانه بسیاری از سیاستهای جمهوری اسلامی از جمله حمایت از بیداری اسلامی و نقد ساختارهای ناعادلانه نهادهای بینالمللی مانند شورای امنیت و سازمان ملل است.
گفتمان رهبری؛ تلفیق اصولگرایی انقلابی و واقعبینی دیپلماتیک
میرزایی اظهار کرد: آنچه در این گفتمان ارائه شده، یک هندسه استراتژیک منحصربهفرد است که اصولگرایی انقلابی را با واقعبینی دیپلماتیک پیوند میدهد.
وی افزود: این گفتمان نشان میدهد که میتوان بدون عقبنشینی از آرمانها، متناسب با تحولات و پیچیدگیهای محیط بینالمللی، تصمیمهایی اتخاذ کرد که عزت، استقلال و منافع ملی کشور را تأمین کند.
وی در پایان تأکید کرد: جمهوری اسلامی امروز با جنگی ترکیبی و چندبعدی مواجه است و به همین دلیل، بیش از هر زمان دیگری به یک گفتمان جامع، منسجم و کارآمد نیاز دارد؛ گفتمانی که بتواند هم در میدان و هم در عرصه دیپلماسی، از استقلال کشور صیانت کرده و با سلطهجویی مقابله کند. این میراث فکری میتواند مسیر آینده ایران را در جهان پرتحول امروز روشن سازد.
انتهای پیام
