نشست تخصصی «بررسی چالشهای تولید عناب خراسان جنوبی» با هدف شنیدن بیواسطه صدای بهرهبرداران و همافزایی برای برونرفت از بحرانهای پیشروی تولید برگزار شد. این نشست با مشارکت مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، سازمان جهاد کشاورزی استان، مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان خوسف و مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان صحنه گفتوگویی صریح میان کسانی بود که در خط مقدم تولید عناب حضور دارند و نهادهایی که وظیفه پشتیبانی علمی و اجرایی را بر عهده دارند.
عناب خراسان جنوبی در محاصره بحران آب، افزایش هزینهها و بازار بیرمق
کشاورزان پیشرو از چالشهای تولید محصولی راهبردی گفتند؛ از تغییر اقلیم تا نبود الگوی کشت و ضعف فرآوری عناب برای خراسان جنوبی تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ محصولی ریشهدار که سالهاست با زندگی و اقتصاد بسیاری از خانوادههای روستایی این استان گره خورده است. با این حال، تولیدکنندگان این محصول امروز با چالشهایی روبهرو هستند که ادامه مسیر تولید را برای آنان دشوار کرده است؛ از تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی گرفته تا افزایش هزینههای تولید، ضعف بازار، نبود صنایع فرآوری و نبود حمایتهای مؤثر.
در همین راستا نشست تخصصی «بررسی چالشهای تولید عناب خراسان جنوبی از دیدگاه کشاورزان پیشرو» با هدف شنیدن مستقیم دغدغههای تولیدکنندگان و شناسایی مهمترین موانع پیش روی این محصول برگزار شد.
این نشست به همت مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی و با همکاری خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان و مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان خوسف برگزار شد.
در این نشست، کشاورزان پیشرو شهرستان خوسف مهمترین مشکلات خود را از نزدیک با مدیران، پژوهشگران و کارشناسان در میان گذاشتند؛ مشکلاتی که شامل کاهش منابع آبی، تغییرات آبوهوایی، قطعی برق چاههای کشاورزی، افزایش قیمت نهادهها، نبود آموزشهای تخصصی، ضعف بازار فروش و مشکلات فرآوری بود.
عناب؛ محصولی با ظرفیت بالا که نیازمند حمایت عملی است
نشست تخصصی بررسی چالشهای تولید عناب خراسان جنوبی از دیدگاه کشاورزان پیشرو، فرصتی بود تا صدای تولیدکنندگان این محصول بدون واسطه شنیده شود؛ محصولی که با وجود ظرفیتهای اقتصادی، دارویی و اشتغالزایی، همچنان با موانعی در مسیر تولید، بازار و توسعه زنجیره ارزش مواجه است.
حاضران در این نشست بر ضرورت توجه همزمان به اصلاح الگوی تولید، مدیریت منابع آب، توسعه صنایع فرآوری، معرفی ظرفیتهای عناب، ساماندهی بازار و ایجاد ساختاری مشخص برای پیگیری مسائل این محصول تأکید کردند تا عناب خراسان جنوبی بتواند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد کشاورزی کشور پیدا کند.
صدای بی واسطه؛ از تغییر اقلیم تا کار گروه عناب
تولیدکنندگان پیشرو در این نشست، بدون واسطه با مدیران و کارشناسان گفتگو کردند. «تغییرات اقلیمی»، « بحران آب »، «قطعی برق چاههای کشاورزی»، «افزایش جهشی هزینههای نهاده» «چالشهای بازار فروش»، « ارقام تجاری عناب »، «آموزش تخصصی کشاورزان»، « توان مالی کشاورزان در اجرای روش های نوین تولید »، « توسعه مکانیزاسیون »، «لزوم هماهنگی بیشتر کشاورزان »،محورهای اصلی گلایههایی بود که از زبان بهرهبرداران بیان شد. کشاورزان تأکید داشتند که بدون حمایتهای زیرساختی و اصلاح سیاستهای حمایتی، حفظ باغات فعلی در سالهای آینده با دشواریهای جدی مواجه خواهد بود.
در ادامه، مسئولان و کارشناسان حاضر با نگاه به مباحث مطرحشده توسط تولیدکنندگان، به تحلیل وضعیت پرداختند: پویان، مدبر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی با اشاره به برخی مشکلات زیرساختی مانند قطعی برق و محدودیت منابع آبی گفت: همه مشکلات در سطح استان قابل حل نیست، اما میتوان با انعکاس دقیق دغدغههای کشاورزان، پیگیری مسائل را در سطوح بالاتر دنبال کرد.
هادی زراعتگر، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی نیز با اشاره به تکرار بسیاری از مشکلات مطرح شده در سالهای گذشته اظهار کرد: بخش زیادی از چالشهای امروز عناب همان مسائلی است که سالها قبل نیز مطرح شده و برای حل آنها نیازمند ایجاد یک ساختار مشخص و دارای اختیار هستیم.
وی پیشنهاد کشاورزان مبنی بر تشکیل کمیته تخصصی دائمی عناب را مطرح کرد و گفت: این کمیته باید با حضور نمایندگان واقعی عنابکاران، پژوهشگران و دستگاههای مرتبط، دارای اختیار و اعتبار مشخص باشد تا مسائل از مرحله طرح در جلسات فراتر رفته و به نتیجه برسد.
زراعتگر تأکید کرد: برگزاری نشستهای متعدد بدون خروجی عملی نمیتواند مشکلات کشاورزان را حل کند و لازم است متولی مشخصی برای پیگیری مصوبات و مطالبات حوزه عناب وجود داشته باشد.
تغییر اقلیم؛ تهدید جدی تولید عناب
غلامحسین ذاکری، کشاورز پیشرو شهرستان خوسف، تغییرات اقلیمی را یکی از مهمترین چالشهای امروز تولید عناب عنوان کرد و گفت: شرایط آبوهوایی منطقه نسبت به گذشته تغییر کرده و خشکسالیهای متوالی، کشاورزان را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
وی افزود: در سالهای گذشته بسیاری از کشاورزان در مناطق کوهستانی فعالیت داشتند، اما کاهش بارندگی و تغییر شرایط اقلیمی باعث شده بخشی از تولیدکنندگان به سمت مناطق دیگر حرکت کنند.
ذاکری با اشاره به خسارتهای امسال به باغهای عناب اظهار کرد: افزایش ناگهانی دما در فصل گلدهی باعث خشک شدن گلهای تازه تشکیل شده شد و پس از آن نیز وزش بادهای شدید، بخش زیادی از گل و برگ درختان را از بین برد.
وی ادامه داد: در بسیاری از باغها میزان تولید امسال به کمتر از یکسوم سال گذشته خواهد رسید و تغییرات اقلیمی به یکی از جدیترین تهدیدهای تولید عناب تبدیل شده است.
نبود آموزش تخصصی، بهرهوری باغها را کاهش داده است
سیدمجید ساجدینژاد، دیگر کشاورز پیشرو شهرستان خوسف، نبود رعایت اصول فنی در مدیریت باغها را از مشکلات مهم این حوزه دانست و اظهار کرد: امروز برخی افراد بدون داشتن تخصص کافی وارد بخش کشاورزی شدهاند و باغهایی را مدیریت میکنند که رسیدگی لازم به آنها انجام نمیشود.
وی افزود: باغهایی که به درستی مدیریت نمیشوند، میتوانند به محلی برای ایجاد و گسترش آفات تبدیل شوند و باغهای اطراف را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
این کشاورز با تأکید بر ضرورت آموزش تخصصی بیان کرد: بسیاری از کشاورزان هنوز برنامه مشخصی برای آبیاری، تغذیه و مدیریت باغ عناب ندارند و لازم است آموزشها بر اساس شرایط اقلیمی هر منطقه ارائه شود.
قطعی برق چاهها، برنامه آبیاری باغها را مختل کرده است
علیرضا حسنی، از کشاورزان پیشرو خوسف، قطعی برق چاههای کشاورزی را یکی دیگر از عوامل کاهش تولید دانست و گفت: تغییر برنامه آبیاری موجب ایجاد تنش آبی درختان شده و این موضوع در کاهش گلدهی و تشکیل میوه تأثیر گذاشته است.
وی افزود: در کنار مشکلات اقلیمی، شوری آب و خاک نیز شرایط را برای تولیدکنندگان دشوار کرده و برخی کشاورزان حتی به فکر حذف باغهای عناب و جایگزینی محصولات دیگر افتادهاند.
حسنی ادامه داد: بخشی از مشکلات خارج از اختیار کشاورزان است، اما بخشی نیز به نبود آموزش کافی درباره اصول باغداری، زمان مناسب آبیاری و مدیریت صحیح باغها بازمیگردد.
افزایش هزینهها، انگیزه تولید را کاهش داده است
علی رومنجانی، از کشاورزان پیشرو شهرستان خوسف، با اشاره به تغییر دوره آبیاری باغهای عناب اظهار کرد: پیش از اعمال محدودیتهای برق، فاصله آبیاری چاههای کشاورزی ۱۲ روزه بود، اما اکنون در بسیاری از مناطق این فاصله به ۱۴ روز یا بیشتر رسیده و همین موضوع موجب تنش آبی درختان و کاهش تبدیل گل به میوه شده است.
وی افزود: افزایش قیمت کود، سم و سایر نهادههای تولید نیز فشار زیادی به کشاورزان وارد کرده و به دلیل نبود بازار مناسب، بسیاری از بهرهبرداران دیگر انگیزه کافی برای انجام تمام عملیات باغداری را ندارند.
رومنجانی با اشاره به هزینه بالای برداشت عناب گفت: برداشت این محصول همچنان به صورت دستی انجام میشود و تأمین نیروی کار به یکی از دغدغههای اصلی کشاورزان تبدیل شده است.
وی ادامه داد: خرد بودن اراضی کشاورزی نیز امکان حرکت به سمت مکانیزاسیون را کاهش داده و اگر قرار است باغهای عناب حفظ شوند، باید حمایتهایی برای اجرای روشهای سازگاری با تغییر اقلیم مانند ایجاد سایهبان و بادشکن در اختیار کشاورزان قرار گیرد.
بازار نامناسب، انگیزه کشاورزان را کاهش داده است
الهیار زحمتکش، از دیگر کشاورزان پیشرو، نبود انگیزه اقتصادی را یکی از مهمترین مشکلات تولید عناب دانست و گفت: زمانی که محصول با قیمت مناسب خریداری نشود، طبیعی است که کشاورز نیز انگیزه لازم برای افزایش هزینه و ارتقای کیفیت تولید را نداشته باشد.
وی افزود: کشاورزان وظیفه خود را در تولید انجام میدهند، اما اگر بازار مناسبی برای فروش محصول وجود نداشته باشد، امکان افزایش بهرهوری و کیفیت نیز کاهش پیدا میکند.
هزینه تولید عناب چند برابر شده است
محمدحسن حسینی، کشاورز پیشرو خوسف، افزایش هزینههای تولید را مهمترین دغدغه تولیدکنندگان عنوان کرد و گفت: قیمت کارگر، کود، سم، برق و سایر نهادههای کشاورزی به شدت افزایش یافته، اما قیمت خرید محصول متناسب با این افزایش رشد نکرده است.
وی افزود: همین مسئله انگیزه ادامه تولید را کاهش داده و بسیاری از کشاورزان با وجود علاقه به حفظ باغهای عناب، با مشکلات اقتصادی مواجه شدهاند.
حسینی با اشاره به سابقه چندین نسل فعالیت خانواده خود در تولید عناب اظهار کرد: زمانی خریداران برای خرید عناب روزها در منطقه مستقر میشدند، اما امروز کشاورز با وجود افزایش هزینهها، درآمد متناسبی از تولید این محصول ندارد.
نبود ارقام مناسب، یکی از چالشهای تولید
علیرضا نیکوکار، از کشاورزان پیشرو، نبود ارقام مناسب و پرمحصول را از دیگر مشکلات حوزه عناب دانست و گفت: باید در زمینه اصلاح ارقام و معرفی نهالهای با عملکرد مطلوب اقدامات جدیتری انجام شود.
وی افزود: یکی دیگر از مشکلات، نبود برنامه مشخص برای تغذیه باغهای عناب است و بسیاری از کشاورزان بر اساس تجربه شخصی خود اقدام به مصرف کود و نهاده میکنند.
پس از بیان دغدغههای کشاورزان، مسئولان و کارشناسان حاضر در نشست نیز به تشریح دیدگاههای خود درباره مسائل مطرح شده پرداختند.
حسین سرچاهی، معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، با اشاره به اهمیت موضوع آموزش، اقتصاد محصول و معرفی عناب اظهار کرد: یکی از نکات مهم مطرح شده در این نشست، ضرورت تخصصی شدن تولید و نقش رسانهها در معرفی ظرفیتهای این محصول است.
وی افزود: بسیاری از مردم در کشور هنوز شناخت کافی از عناب ندارند، در حالی که این محصول ظرفیتهای ارزشمندی در حوزه دارویی، غذایی و اقتصادی دارد و باید معرفی بیشتری در این زمینه صورت گیرد.
سرچاهی با بیان اینکه افزایش انگیزه کشاورز ارتباط مستقیمی با اقتصاد تولید دارد، گفت: زمانی که محصول برای کشاورز صرفه اقتصادی داشته باشد، بهرهبردار نیز برای اصلاح باغ، مصرف نهادههای مناسب و اجرای برنامههای فنی انگیزه بیشتری خواهد داشت.
مدیریت باغها در کنار مقابله با تغییر اقلیم ضروری است
جواد درویشی، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، با اشاره به موضوع تغییرات اقلیمی اظهار کرد: تغییر اقلیم موضوعی واقعی است، اما بخشی از آثار آن با مدیریت صحیح باغ، تغذیه مناسب و رعایت اصول فنی قابل کنترل است.
وی افزود: یکی از مشکلات جدی، رعایت نشدن اصول باغداری در برخی باغهاست؛ باغهایی که مدیریت مناسبی ندارند میتوانند به باغهای مجاور نیز آسیب وارد کنند.
درویشی با تأکید بر ضرورت اصلاح برخی قوانین در حوزه کشاورزی گفت: موضوعاتی مانند مدیریت باغهای رهاشده نیازمند اصلاح قوانین است و میتوان از ظرفیت رسانهها و نمایندگان برای پیگیری این مسائل استفاده کرد.
عناب نیازمند نگاه علمی و ساختار مشخص برای پیگیری است
محسن پویان، مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، با اشاره به مباحث مطرح شده در این نشست اظهار کرد: مشکلات مطرح شده در حوزه عناب نیازمند نگاه کلان و پیگیری مستمر است.
وی افزود: اگر قرار است توسعه کشور اتفاق بیفتد، باید کشاورزی به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه مورد توجه قرار گیرد و مسائل این بخش به شکل علمی بررسی شود.
پویان با اشاره به برخی مشکلات زیرساختی مانند قطعی برق و محدودیت منابع آبی گفت: همه مشکلات در سطح استان قابل حل نیست، اما میتوان با انعکاس دقیق دغدغههای کشاورزان، پیگیری مسائل را در سطوح بالاتر دنبال کرد.
وی ادامه داد: مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی تلاش میکند با همکاری مجموعههای مرتبط، موضوع عناب را از مسیر علمی، پژوهشی و رسانهای دنبال کند و ظرفیتهای این محصول را بیشتر معرفی کند.
بحران آب، مهمترین نگرانی آینده باغهای عناب
معصومه هزاری، مسئول تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خوسف، بحران آب را یکی از مهمترین چالشهای آینده تولید عناب دانست و اظهار کرد: کاهش منابع آبی، تغییرات اقلیمی، افزایش دما، تغییر شرایط رطوبتی و مشکلات ناشی از شوری آب و خاک از مهمترین تهدیدهای پیش روی باغهای عناب است.
وی افزود: قطعی برق چاههای کشاورزی نیز موجب افزایش فاصله آبیاری و ایجاد تنش در باغها شده و لازم است برای مدیریت این شرایط برنامهریزی شود.
الهام بهدانی، مسئول آموزش و ترویج کشاورزی خوسف نیز با اشاره به اهمیت مدیریت پس از تولید اظهار کرد: بخش مهمی از کاهش انگیزه کشاورزان به موضوع بازار و بازگشت ارزش افزوده محصول به تولیدکننده برمیگردد.
وی افزود: حمایت از صنایع تبدیلی، عرضه بدون واسطه، استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان برای مدیریت شوری آب و خاک و حمایت از اجرای طرحهای بهباغی میتواند به بهبود شرایط تولید کمک کند.
ضرورت تشکیل کمیته دائمی عناب برای پیگیری مطالبات
سیدمهدی خبیری، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان خوسف، با بیان اینکه کشاورزی باید محور توسعه استان و شهرستان باشد، اظهار کرد: اقتصاد دستوری نمیتواند مشکلات این بخش را حل کند و ساماندهی بازار فروش محصول نقش مهمی در افزایش انگیزه تولیدکنندگان دارد.
وی افزود: در کنار مسائل اقلیمی، باید برای حفظ باغهای موجود و افزایش بهرهوری آنها برنامهریزی شود و توسعه فرآوری عناب نیز میتواند در این مسیر مؤثر باشد.
هادی زراعتگر، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی نیز با اشاره به تکرار بسیاری از مشکلات مطرح شده در سالهای گذشته اظهار کرد: بخش زیادی از چالشهای امروز عناب همان مسائلی است که سالها قبل نیز مطرح شده و برای حل آنها نیازمند ایجاد یک ساختار مشخص و دارای اختیار هستیم.
وی پیشنهاد تشکیل کمیته تخصصی دائمی عناب را مطرح کرد و گفت: این کمیته باید با حضور نمایندگان واقعی عنابکاران، پژوهشگران و دستگاههای مرتبط، دارای اختیار و اعتبار مشخص باشد تا مسائل از مرحله طرح در جلسات فراتر رفته و به نتیجه برسد.
زراعتگر تأکید کرد: برگزاری نشستهای متعدد بدون خروجی عملی نمیتواند مشکلات کشاورزان را حل کند و لازم است متولی مشخصی برای پیگیری مصوبات و مطالبات حوزه عناب وجود داشته باشد.
در بخش پایانی، ضمن جمعبندی مباحث، بر ضرورت تشکیل یک «کمیته دائمی و تخصصی عناب» تأکید شد. به نظر می رسد «مشکلات تولیدکنندگان عناب نیازمند ساختاری دارای اختیار است تا مصوبات از مرحله طرح در جلسات فراتر رفته و به مرحله اجرا برسند.»
آنچه در این نشستِ تخصصی نمود داشت، نه صرفاً بازگویی مشکلات، که تلاش برای «اجماع» بود. حضور تولیدکنندگان پیشرو در کنار بازوهای علمی و اجرایی نشان داد که طلای سرخ خراسان جنوبی برای عبور از گردنههای سخت خشکسالی و بازار، نیازمند یک «برنامه عملیاتی» و «مدیریت واحد» است.
این نشست، نقطه آغازی بر یک حرکت منسجم است؛ حرکتی که اگر با تداوم پیگیریهای علمی و حمایتهای اجرایی همراه شود، میتواند عناب را از یک محصولِ سنتی به یک برنداقتصادی پیشران تبدیل کند. تولیدکنندگان و پشتیبانان، برای حمایت از این برند پای کار آمدهاند؛ حالا نوبتِ اقدامِ عملی است.
ایسنا؛ این نشست ها را به کمک سایر حلقه های زنجیره ارزش عناب تا حصول نتیجه ادامه خواهد داد.
انتهای پیام
