به گزارش ایسنا، در سال‌های همه‌گیری کووید-۱۹، زمانی که پژوهشگران در سراسر جهان در تب و تاب شناخت سازوکار بیماری‌زایی ویروس و تولید واکسن بودند، اصطلاح «مقاله پیش‌چاپ» (Preprint) بیش از هر زمان دیگری بر سر زبان‌ها افتاد. از آنجا که فرآیند داوری همتا و انتشار یک مقاله علمی در مجلات تخصصی ممکن است ماه‌ها به طول بینجامد، بسیاری از پژوهشگران یافته‌های خود را پیش از انتشار رسمی، در سامانه‌هایی مانند bioRxiv و arXiv منتشر کردند تا نتایج در سریع‌ترین زمان ممکن در اختیار جامعه علمی قرار گیرد.

انتشار این نوع مقالات در سال‌های اخیر به یکی از روندهای رایج در دنیای علم تبدیل شده است؛ با این حال، از آنجا که این مقالات هنوز فرآیند داوری همتا را پشت سر نگذاشته‌اند، برخی آن‌ها را منابعی غیرقابل اعتماد می‌دانند و معتقدند ممکن است نتایج آن‌ها پس از داوری تغییر کند.

اکنون مطالعه‌ای که به‌تازگی به صورت پیش‌چاپ در سرور bioRxiv منتشر شده، این فرض را به چالش کشیده است. پژوهشگران در این بررسی دریافتند که نتیجه‌گیری‌های اصلی مقالات پیش‌چاپ زیست‌پزشکی در بیشتر موارد پس از انتشار در مجلات علمی تغییر محسوسی نمی‌کنند.

این گروه پژوهشی به سرپرستی «روسلان روست» از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، با استفاده از یک مدل زبانی بزرگ (LLM)، چکیده ۷۲ هزار و ۶۴۴ مقاله زیست‌پزشکی را که بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ ابتدا در bioRxiv منتشر شده بودند، با نسخه نهایی منتشرشده آن‌ها در مجلات علمی مقایسه کردند.

نتایج نشان داد که ۳۹.۹ درصد از مقالات هیچ تغییری در نتیجه‌گیری اصلی خود نداشتند. در ۵۰ درصد دیگر تنها اصلاحات جزئی اعمال شده بود و فقط اندکی بیش از ۱۰ درصد مقالات با تغییرات عمده در نتیجه‌گیری همراه بودند.

پژوهشگران همچنین دریافتند هنگامی که نتیجه‌گیری‌ها تغییر کرده‌اند، این تغییرات بیشتر در جهت محتاطانه‌تر شدن ادعاهای علمی و نه قاطع‌تر شدن آن‌ها بوده است. در ۸.۴ درصد مقالات، نویسندگان پس از داوری همتا نتیجه‌گیری‌های خود را با احتیاط بیشتری بیان کرده بودند، در حالی که تنها ۴.۲ درصد از مقالات از کلمات مطمئن‌تری استفاده کرده بودند.

بررسی‌ها نشان داد میزان تغییرات در رشته‌های مختلف نیز یکسان نیست. برای مثال، تنها ۷.۲ درصد از مقالات حوزه بیوانفورماتیک دچار تغییرات عمده شده بودند، در حالی که این رقم در مطالعات میکروبیولوژی به ۱۷.۵ درصد بود.

به گفته پژوهشگران، میزان تغییرات عمده در طول سال‌های اخیر نیز کاهش یافته است؛ به طوری که این رقم از ۱۷ درصد در مقالات منتشرشده در سال ۲۰۱۹ به ۵.۷ درصد در مقالات سال ۲۰۲۴ رسیده است.

البته همه پژوهشگران با تفسیر این نتایج موافق نیستند. «جولیان سینکیویچ» از دانشگاه صنعتی ورشو معتقد است کاهش تغییرات عمده می‌تواند ناشی از افزایش فشار کاری داوران باشد؛ موضوعی که شاید باعث شود برخی مقالات را به طور کامل نخوانند.

در مقابل، «روست» این روند را ناشی از تغییر شیوه استفاده پژوهشگران از پیش‌چاپ‌ها می‌داند. به گفته او؛ در سال‌های نخست فعالیت bioRxiv و به‌ویژه در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، پژوهشگران برای انتشار سریع نتایج تحت فشار بودند و به همین دلیل بسیاری از مقالات پس از داوری نیازمند اصلاحات گسترده می‌شدند. اما اکنون بسیاری از نویسندگان پیش از انتشار نسخه پیش‌چاپ، بازخوردهای اولیه همکاران یا حتی داوران را در مقاله اعمال می‌کنند.

پیش‌چاپ‌ها کمتر بازپس گرفته می‌شوند

یکی دیگر از یافته‌های قابل توجه این پژوهش، نرخ کمتر بازپس‌گیری یا سلب اعتبار (Retraction) مقالات پیش‌چاپ بود. بررسی‌ها نشان داد از هر ۱۰ هزار مقاله‌ای که ابتدا به صورت پیش‌چاپ منتشر شده بودند، حدود ۸.۱ مقاله بعداً بازپس گرفته شدند؛ در حالی که این نرخ برای مقالات مشابهی که هرگز به صورت پیش‌چاپ منتشر نشده بودند، ۱۸.۷ مورد در هر ۱۰ هزار مقاله بود.

البته پژوهشگران تأکید می‌کنند این نتیجه صرفاً یک ارتباط آماری را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند که انتشار پیش‌چاپ، علت کاهش احتمال بازپس‌گیری مقاله است.

برخی پژوهشگران نیز هشدار داده‌اند که ممکن است «سوگیری انتخاب» در این نتایج نقش داشته باشد؛ زیرا معمولاً پژوهشگرانی که به انتشار پیش‌چاپ روی می‌آورند، تمایل بیشتری به اشتراک‌گذاری داده‌ها و شفافیت علمی دارند.

از سوی دیگر، این مطالعه تنها پیش‌چاپ‌هایی را بررسی کرده است که در نهایت در یک مجله علمی منتشر شده‌اند و بنابراین درباره کیفیت پیش‌چاپ‌هایی که هرگز منتشر نشده‌اند، اظهار نظر نمی‌کند.

روست در پایان تأکید می‌کند که کیفیت یک پژوهش را نباید صرفاً بر اساس پیش‌چاپ بودن یا نبودن آن قضاوت کرد. به گفته او، هر مقاله باید بر اساس روش پژوهش، داده‌ها و شواهد علمی ارزیابی شود؛ هرچند در تصمیم‌گیری‌های بالینی و پزشکی همچنان باید در استفاده از نتایج مطالعات پیش‌چاپ با احتیاط بیشتری عمل کرد.

انتهای پیام