صبح هنوز به نیمه نرسیده است. در یکی از فروشگاه‌های عرضه محصولات پروتئینی زنجان، مردی پس از چند دقیقه پرس‌وجو درباره قیمت مرغ و ماهی، بدون خرید از مقابل یخچال‌ها عبور می‌کند. کمی آن‌طرف‌تر، زنی از فروشنده می‌خواهد به جای یک مرغ کامل، تنها چند تکه برایش آماده کند. این صحنه‌ها شاید هر روز در بازار تکرار شوند، اما پشت آنها پرسشی نهفته است که پاسخ آن تنها در برچسب قیمت‌ها خلاصه نمی‌شود؛ چرا در استانی که از قطب‌های تولید آبزیان و مرغ کشور به شمار می‌رود، بخشی از مردم توان خرید همین محصولات را از دست داده‌اند؟

امنیت غذایی، فقط به معنای پر بودن انبارها یا وفور کالا در بازار نیست. این مفهوم زمانی محقق می‌شود که مردم بتوانند غذای سالم و کافی را متناسب با درآمد خود تهیه کنند. بنابراین، فاصله میان «تولید» و «دسترسی» همان نقطه‌ای است که امروز به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصاد خانوار تبدیل شده است.

تورم؛ متهمی که سفره‌ها را کوچک‌تر کرد

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر تحت تأثیر تورم، افزایش هزینه‌های تولید، نوسانات نرخ ارز و رشد قیمت نهاده‌ها قرار داشته است. تازه‌ترین آمارهای رسمی نیز نشان می‌دهد تورم همچنان یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های خانوارهاست.

براساس داده‌های منتشر شده، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات به ۱۲۸.۱ درصد رسیده است؛ یعنی قیمت این گروه از کالاها نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از دو برابر شده است. در چنین شرایطی، محصولات پروتئینی نیز از این موج افزایش قیمت بی‌نصیب نمانده‌اند.

کارشناسان معتقدند گرچه افزایش هزینه‌های تولید در شرایط تورمی تا حدودی اجتناب‌ناپذیر است اما زمانی که رشد قیمت‌ها از توان اقتصادی مردم پیشی می‌گیرد، موضوع دیگر صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه به چالشی در حوزه امنیت غذایی و سلامت جامعه تبدیل می‌شود.

زنجان؛ استانی که تولید می‌کند

زنجان در حوزه تولید محصولات پروتئینی جایگاه ویژه‌ای در کشور دارد. این استان در تولید ماهیان سردابی رتبه نخست شمال‌غرب و رتبه پنجم کشور را در اختیار دارد و سال گذشته بیش از ۲۱ هزار تن انواع آبزیان در آن تولید شد. بخشی از این تولیدات نیز راهی بازارهای صادراتی از جمله روسیه، جمهوری آذربایجان و عمان شده است. در کنار آن، صنعت مرغداری نیز یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصادی استان محسوب می‌شود و سالانه بخش قابل توجهی از نیاز بازار را تأمین می‌کند.

اما همین آمارها یک تناقض جدی را نمایان می‌کند؛ استانی که در تولید موفق است، لزوماً در دسترسی مردم به این محصولات نیز موفق نیست.

بازار چه می‌گوید؟

بررسی میدانی خبرنگار ایسنا از بازار زنجان نشان می‌دهد قیمت محصولات پروتئینی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های خانوارها تبدیل شده است.

هر کیلوگرم مرغ کامل تازه حدود ۳۲۰ هزار تومان، سینه مرغ بدون استخوان حدود ۳۷۰ هزار تومان و فیله مرغ ممتاز تا حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان عرضه می‌شود. در بخش آبزیان نیز ماهی قزل‌آلا که یکی از محصولات اصلی تولیدی استان زنجان است، با قیمت‌هایی حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه می‌شود و برخی انواع دیگر ماهی مانند سالمون، ماهی سفید و محصولات فرآوری‌ شده قیمت‌های بالاتری دارند.اگرچه ممکن است عرضه کنندگان محلی ماهی قزل آلا را کیلویی حدود ۳۰۰ تومان نیز عرضه کنند.

این ارقام شاید در نگاه نخست تنها چند عدد باشند، اما وقتی کنار هزینه‌های مسکن، آموزش، درمان و حمل‌ونقل قرار می‌گیرند، برای بسیاری از خانواده‌ها به معنای حذف تدریجی بخشی از سبد غذایی است.

مردم چه می‌گویند؟

یکی از شهروندان زنجانی که برای خرید به بازار آمده است، به خبرنگار ایسنا می‌گوید: قبلاً تقریباً هر هفته ماهی می‌خریدیم، اما حالا شاید ماهی یک‌بار هم نتوانیم. اول از تفریح و خریدهای غیرضروری کم کردیم، اما حالا نوبت مواد غذایی باکیفیت رسیده است.

شهروند دیگری نیز می‌گوید: وقتی هزینه اجاره خانه، قبوض و شهریه مدرسه بیشتر می‌شود، طبیعی است که خانواده مجبور شود مصرف گوشت و ماهی را کمتر کند.

روایت این شهروندان، همان چیزی است که آمارها نیز از آن حکایت دارند؛ کاهش قدرت خرید، آرام‌آرام الگوی تغذیه خانواده‌ها را تغییر داده است.

تولیدکننده هم برنده این بازار نیست

در سوی دیگر بازار، تولیدکنندگان نیز خود را بازنده این چرخه می‌دانند. حسن خارا، فعال حوزه آبزی‌پروری استان زنجان، در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: قیمت خوراک ماهی، تجهیزات، دارو، انرژی، حمل‌ونقل و هزینه‌های نگهداری نسبت به سال‌های گذشته افزایش چشمگیری داشته و همین موضوع هزینه تمام‌ شده تولید را بالا برده است.

وی با اشاره به خاموشی‌های برق می‌افزاید: در مزارع پرورش ماهی، قطع برق مساوی با قطع اکسیژن‌رسانی است و ممکن است در مدت کوتاهی خسارت‌های سنگینی به تولید وارد شود. بسیاری از واحدها مجبور شده‌اند مولد برق تهیه کنند، اما تأمین سوخت این مولدها نیز هزینه دیگری را به تولید تحمیل کرده است.

او تأکید می‌کند: هیچ تولیدکننده‌ای علاقه ندارد محصولش گران به دست مردم برسد، اما وقتی هزینه تولید افزایش پیدا می‌کند، کاهش قیمت نهایی تقریباً غیرممکن می‌شود.

حلقه گمشده؛ فاصله میان تولید تا سفره

کارشناسان حوزه اقتصاد کشاورزی معتقدند امنیت غذایی بر سه پایه استوار است؛ تولید، دسترسی و مصرف. اگر تولید افزایش یابد اما خانوارها توان خرید نداشته باشند، تنها بخشی از این چرخه تکمیل شده است.

به باور آنان، کاهش فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده، توسعه بازارهای عرضه مستقیم، تقویت تعاونی‌های تولیدی، ساماندهی شبکه توزیع و حذف واسطه‌های غیرضروری می‌تواند بخشی از هزینه‌های نهایی را کاهش دهد؛ بدون آنکه فشار مضاعفی به تولیدکننده وارد شود.

در استانی مانند زنجان که ظرفیت بالایی در تولید مرغ و آبزیان دارد، ایجاد بازارهای محلی، فروشگاه‌های تعاونی و عرضه مستقیم محصولات، می‌تواند سهم بیشتری از مزیت تولید را به سفره مردم برگرداند.

امنیت غذایی تنها با افزایش آمار تولید محقق نمی‌شود. آنچه این مفهوم را کامل می‌کند، امکان دسترسی عادلانه همه اقشار جامعه به غذای سالم و باکیفیت است. امروز زنجان از نظر تولید، جایگاه قابل قبولی در کشور دارد؛ اما استمرار این مزیت زمانی معنا پیدا می‌کند که مردم استان نیز بتوانند بدون دغدغه، از حاصل همین تولید بهره‌مند شوند.

شاید اکنون پرسش اصلی این نباشد که چقدر مرغ و ماهی تولید می‌شود؛ بلکه این باشد که چه تعداد از خانواده‌ها هنوز توان خرید آنها را دارند؟

انتهای پیام