صنایع دستی ایران با وجود پیشینهای چند هزار ساله و جایگاهی شناختهشده در فرهنگ و اقتصاد، اکنون با پرسشهای جدی درباره آینده نیروی انسانی خود روبهروست. هر سال دانشجویانی با علاقه به هنرهای سنتی وارد دانشگاه میشوند و فارغالتحصیلانی با امید به فعالیت حرفهای از آن خارج میشوند، اما فاصله میان آموزش دانشگاهی، مهارتهای مورد نیاز بازار و فرصتهای شغلی، تجربهای متفاوت برای بسیاری از آنها رقم زده است. ایسنا در این پرونده با دانشجویان، فارغالتحصیلان و اساتید رشته صنایع دستی گفتوگو میکند تا از دل روایتهای آنان، تصویری از وضعیت آموزش، بازار کار، چالشها و چشمانداز این رشته ترسیم کند.
عاطفه سوخته سرایی، از فارغالتحصیلان رشته صنایعدستی درباره کیفیت آموزش در این حوزه به ایسنا گفت: آموزش دانشگاهی در زمینه مباحث نظری، شناخت تاریخ و تکنیکهای سنتی ظرفیت خوبی دارد، اما در بخش طراحی و خلق محصولات جدید نیاز به تقویت دارد. آموزش باید علاوه بر حفظ دانش و مهارتهای سنتی، دانشجو را به سمت خلاقیت، نوآوری و بازآفرینی هویت ایرانی در قالب محصولات معاصر هدایت کند.
او با اشاره به اینکه سرفصلهای درسی هنوز با نیازهای واقعی بازار کار هماهنگی لازم را ندارند، توضیح داد: بازار امروز به محصولاتی نیاز دارد که در عین داشتن هویت فرهنگی، با نیازها و سلیقه مخاطب معاصر نیز ارتباط برقرار کنند. بنابراین در کنار آموزش تکنیکهای سنتی، موضوعاتی مانند طراحی محصول، شناخت مخاطب، ارائه، بازاریابی و توسعه محصول باید جایگاه پررنگتری در آموزش داشته باشند.
این دانشآموخته صنایع دستی مهمترین ضعفهای نظام آموزشی دانشگاهها در حوزه صنایع دستی تأکید بیش از حد بر تکرار و بازتولید نمونههای سنتی دانست و افزود: به نظر من لازم است دانشجو یاد بگیرد چگونه از ریشهها و عناصر هویتی فرهنگ ایرانی الهام بگیرد و آنها را به زبان جدیدی بازآفرینی کند، نه اینکه صرفاً فرمهای گذشته را تکرار کند.
این هنرمند که همچنان در عرصه صنایع دستی مشغول فعالیت است، درباره وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان این رشته توضیح داد: فرصتهای شغلی مستقیم برای فارغالتحصیلان محدود است و بسیاری از آنها باید مسیر حرفهای خود را به شکل مستقل ایجاد کنند. اگر آموزش دانشگاهی در کنار مهارتهای تخصصی، دانشجو را با فرآیند طراحی، تولید و عرضه محصول آشنا کند، زمینه ایجاد فرصتهای شغلی بیشتری فراهم خواهد شد.
او افزود: حمایتهای موجود نهادهای دولتی قابل توجه است، اما به نظرم باید گستردهتر و هدفمندتر باشد. حمایت از صنایعدستی فقط نباید به نمایشگاه یا تسهیلات مالی محدود شود، بلکه حمایت از طراح، تولیدکننده، توسعه محصول، معرفی آثار و ایجاد دسترسی به بازارهای جدید نیز اهمیت زیادی دارد.
سوختهسرایی با بیان اینکه امکان اشتغال پایدار در این حوزه وجود دارد، اما برای ایجاد اشتغال پایدار باید صنایع دستی را با نیازهای امروز جامعه پیوند داد، اظهار کرد: اگر محصولات علاوه بر ارزش هنری و فرهنگی، از نظر طراحی، کاربرد و کیفیت نیز پاسخگوی نیاز مخاطب باشند، میتوان بازار پایدارتر و فرصتهای شغلی بیشتری ایجاد کرد.
او افزایش هزینه مواد اولیه و تولید، نوسانات اقتصادی، هزینه حملونقل، محدودیت بازار و دشواری قیمتگذاری محصولات دستساز از مهمترین چالشهای این حوزه خواند و گفت: همچنین یکی از مسائل مهم، شناساندن ارزش واقعی طراحی و زمان صرفشده برای تولید یک محصول دستساز به مخاطب است.
این هنرمند ادامه داد: بازآفرینی هویت ایرانی در قالب محصولات معاصر موضوعی است که نیاز به توجه بیشتری دارد. منظور فقط استفاده مستقیم از نقوش و فرمهای سنتی نیست، بلکه باید مفاهیم و ویژگیهای فرهنگی و هنری ایران را شناخت و از آنها برای ایجاد زبان و فرمهای جدید استفاده کرد. این نگاه میتواند به جای تکرار گذشته، زمینهساز شکلگیری جریانهای جدید در صنایعدستی باشد.
او همچنین در پاسخ به این پرسش که شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور چه تأثیری میتواند بر این حوزه و آینده آن داشته باشد؟ توضیح داد: شرایط اقتصادی تأثیر مستقیمی بر صنایع دستی دارد؛ افزایش هزینه مواد اولیه و تولید و کاهش قدرت خرید میتواند بازار این محصولات را محدود کند. با این حال، اگر صنایعدستی بتواند همزمان با حفظ هویت ایرانی، به سمت نوآوری، طراحی معاصر و تولید محصولات متناسب با نیازهای امروز حرکت کند، ظرفیت بالایی برای حفظ جایگاه خود و ایجاد بازارهای جدید خواهد داشت.
انتهای پیام
