سیدامین طباطبایی درگفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه خرید پایاننامه را نمیتوان صرفاً به تنبلی تحصیلی دانشجو نسبت داد، اظهار کرد: البته در برخی موارد، ضعف انگیزه، کمکاری و تمایل به دستیابی آسان به مدرک بدون انجام کار علمی واقعی وجود دارد، اما اگر این پدیده را فقط با ویژگیهای فردی دانشجویان توضیح دهیم، بخش مهمی از مسئله را نادیده گرفتهایم. مجموعهای از عوامل، زمینه ساز ظهور پدیده تقلب در پایان نامه های دانشجویان تحصیلات تکمیلی شده است.
وی ادامه داد: از جمله این عوامل میتوان به عدم بازدارندگی قوانین موجود، ساختار معیوب داوری پایاننامه ها، مشکلات فرهنگی و تربیتی، کارایی پایین سیستمهای مشابهیاب و نیزعدم وجود زیرساختهای مناسب برای تشخیص تقلب های با منشا هوش مصنوعی اشاره کرد. پایاننامه خریداریشده الزاماً به معنای شکست قطعی در جلسه دفاع نیست. اگر متن خریداریشده ضعیف باشد، تناقضهای درونی داشته باشد، دادههای آن ساختگی یا غیرقابل دفاع باشد و دانشجو نیز بر محتوای آن تسلط نداشته باشد، طبیعتاً در جلسه دفاع احتمال آشکار شدن مسئله بسیار زیاد است.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه یکی از مهمترین ابزارهای تشخیص این است که استادان راهنما و داوران صرفاً متن را ارزیابی نکنند، بلکه با پرسشهای تخصصی و گاه پیشبینینشده، توانایی دانشجو در توضیح منطق پژوهش و دفاع از یافتههای آن را بسنجند، تصریح کرد: برای مثال، داور میتواند بپرسد چرا این روش تحقیق انتخاب شده، چرا این متغیرها یا منابع مورد استفاده قرار گرفتهاند، دادهها چگونه به دست آمدهاند، محدودیت پژوهش چیست و اگر یکی از فرضهای اصلی تغییر کند، نتایج چه تغییری خواهند کرد.
طباطبایی با بیان اینکه پاسخ به این پرسشها معمولاً بسیار دشوارتر از ارائه یک متن آماده است، عنوان کرد: اما از طرف دیگر نباید تصور کنیم که هر پایاننامه خریداریشده الزاما در دفاع کشف میشود. اگر پایاننامه با کیفیت ظاهری مناسبی تهیه شده باشد و فرآیند دفاع نیز بیشتر بر ارزیابی متن، اصلاحات شکلی و پرسشهای قابل پیشبینی متمرکز باشد، امکان عبور یک کار غیرواقعی از فرآیند دفاع وجود دارد. به همین دلیل، نمیتوان دفاع را تنها سد مقابله با تقلب دانست.
وی خاطرنشان کرد: در مورد اینکه آیا استادان به دلایل مصلحتی از کنار تخلف میگذرند، باید با احتیاط صحبت کرد. نمیتوان چنین رفتارهایی را به طور کلی به استادان نسبت داد چون بسیاری از استادان با جدیت و حساسیت علمی از اصالت پژوهش دفاع میکنند. با اینحال هر نظام ارزیابی علمی ممکن است با تعارض منافع، ملاحظات اداری، فشارهای سازمانی یا حتی بیاطلاعی از شیوههای جدید تقلب مواجه شود. بنابراین راهحل، صرفاً توصیه اخلاقی به استاد نیست؛ باید ساختار ارزیابی را به گونهای طراحی کنیم که امکان عبور یک پژوهش غیرواقعی کاهش پیدا کند.
این استاد دانشگاه تاکید کرد: مهمترین اصلاح در نظام ارزیابی علمی این است که دفاع از پایاننامه از یک مراسم ارزیابی متن به یک ارزیابی واقعی از مالکیت علمی دانشجو تبدیل شود. متأسفانه جلسات دفاع داورها بجای ایرادات محتوایی، عمدتاً به اشکالات شکلی و ساختاری میپردازند. داور باید بتواند تشخیص دهد که آیا دانشجو واقعاً مسئله را فهمیده، روش تحقیق را میشناسد، دادهها را میشناسد و میتواند از استدلالها و نتایج خود دفاع کند یا خیر.
طباطبایی با تاکید بر اینکه استاد راهنما نیز نباید صرفاً در مرحله نهایی با یک متن چندصدصفحهای مواجه شود، تصریح کرد: فرآیند شکلگیری پژوهش باید قابل مشاهده باشد؛ از انتخاب مسئله و تدوین پروپوزال گرفته تا جمعآوری داده، تحلیل، نگارش و ارائه نتایج. هرچه این فرآیند مستمرتر ارزیابی شود، امکان خرید یک محصول نهایی و ارائه آن به عنوان کار دانشجو کمتر خواهد شد. صرف تقسیم پایاننامه به چند پروژه کوچک، به تنهایی تضمینکننده اصالت کار نیست.
وی یادآور شد: ممکن است دانشجو حتی برخی از این مراحل را نیز برونسپاری کند. باید یک مجموعه از راهکارهای عملی برای حل این موضوع در نظر گرفته شود شامل برخورد جدی با شبکه تجاری پایاننامهفروشی که این مسأله مهم ترین مسأله است و متاسفانه شبکه گستردهای از گروه های انجام تقلب در بسترهایی مانند دیوار، تلگرام و اینستاگرام وجود دارد که یک بازار تقلب علمی ایجاد کردهاند که باید با آنها برخورد جدی و قانونی صورت بگیرد.
لزوم تغییر نقش داوران از غلطگیری به ارزیابی علمی
این استاد دانشگاه گفت: همچنین لزوم تغییر نقش داوران از غلطگیری به ارزیابی علمی بسیار مهم است چون وقت زیادی از جلسات دفاع به بررسی اشکالات ویرایشی، نگارشی و ساختاری صرف میشود در حالی که وظیفه اصلی داور بررسی سطح علمی و عمق مطالب و نیز بررسی میزان کارایی پژوهش برای حل مسایل کاربردی جامعه است. برخوردهای ایجابی و فرهنگ سازی برای مقابله با تقلب که یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با تقلب تربیت پژوهشگران امانتدار و فرهیخته است.
طباطبایی با تاکید بر اینکه ما نباید صرفا به فکر تعبیه راه های سلبی که هزینه بالا و کارایی پایینی دارند باشیم، اظهار کرد: بلکه باید قبل از آن در فکر راههای ایجابی و تربیتی باشیم دانشجو باید بداند که نتیجه پژوهش او ممکن است مبنای تصمیمگیری، سیاستگذاری یا حتی جان و مال مردم قرار گیرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه ایجاد جایگزینهایی در کنار پایان نامه و رساله برای بررسی قابلیتهای دانشجو، مانند انجام پروژههای عملی با محوریت ایده پردازی برای حل مشکلات جامعه هدف یکی دیگر از راهکارهاست، عنوان کرد: مهارت محورتر کردن فضای آموزشی با توجه به رشتهای که فرد در آن تحصیل میکند و نیز با توجه به یک یا چند نیاز کاربردی کشور از طریق تعریف یک پروژه کوچک عملیاتی برای دانشجو تا هم دانشجو با انجام آن هم بخشی از نیاز کشور را مرتفع کند و هم به صورت واقعی و عملیاتی مهارتهای خود را محک بزند، از دیگر راهکارهاست.
وی افزود: کاربردی کردن رساله های تحصیلات تکمیلی بر اساس نیازهای دولت و بخش خصوصی نیز که در کشورهای دیگر هم مرسوم است، اغلب مبتنی بر نیاز یک دستگاه دولتی یا بخش خصوصی و با حمایت مالی همان بخش صورت میگیرد. این مسأله در کنار حل یک مسأله مشخص در قالب رساله دکتری میتواند به عنوان یک منبع درآمد برای دانشگاه و نیز زمینهای برای ورود دانشجو به بازار کار باشد.
انتهای پیام
