محسن معصومعلیزاده در گفتوگو با ایسنا، افزود: ثبت جهانی هگمتانه در فهرست میراث جهانی یونسکو، یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی و تاریخی استان همدان و کشور در سالهای اخیر بود؛ رویدادی که حاصل سالها پژوهش، تلاش، پیگیری و همکاری مجموعههای مختلف و موجب تثبیت جایگاه تاریخی و تمدنی هگمتانه در سطح جهانی شد. با این حال، ثبت جهانی پایان مسیر نیست، بلکه آغاز مرحلهای تازه از مسئولیت در قبال این میراث ارزشمند است؛ مسئولیتی که حفاظت، مدیریت، پژوهش، معرفی و بهرهبرداری پایدار از این ظرفیت جهانی را دربرمیگیرد.
وی با تأکید براینکه بر اساس کنوانسیون ۱۹۷۲ میراث جهانی، پس از ثبت یک اثر، مسئولیت دولت عضو برای شناسایی، حفاظت، نگهداری، معرفی و انتقال آن به نسلهای آینده همچنان ادامه دارد، اظهار کرد: در مورد هگمتانه نیز هدف اصلی صرفاً حفظ کالبد محوطه نیست، بلکه صیانت از «ارزش جهانی برجسته» آن است. از این رو، حفاظت از این میراث نیازمند پایش مستمر، شناسایی عوامل تهدیدکننده، مدیریت تغییرات و بررسی دقیق هرگونه مداخله در محدوده اثر و پیرامون آن است.
وی با بیان اینکه در همین راستا، پس از ثبت جهانی هگمتانه، فعالیتهای حفاظتی، پژوهشی و مدیریتی با جدیت بیشتری دنبال شده است، تصریح کرد: در حوزه حفاظت و مرمت، اقدامات ادواری و پایش وضعیت عناصر تاریخی محوطه در دستور کار قرار دارد و تلاش میشود مداخلات بر اساس اصول علمی و با رعایت اصالت و ارزشهای تاریخی اثر انجام شود. همزمان، کاوشها و پژوهشهای باستانشناسی نیز ادامه یافته است تا شناخت دقیقتری از ساختار، سازمان فضایی، دورههای تاریخی و روند تحول هگمتانه حاصل شود. این کاوشها صرفاً با هدف کشف آثار جدید انجام نمیشود، بلکه بخشی از فرآیند شناخت علمی، مستندسازی و حفاظت از محوطه به شمار میرود.
مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان با اشاره به اینکه یکی دیگر از محورهای مهم مدیریت هگمتانه، پایش و مونیتورینگ مستمر است، خاطرنشان کرد: با پایش منظم میتوان تغییرات وضعیت محوطه و عوامل آسیبرسان را بهموقع شناسایی کرد و پیش از آنکه آسیبهای جدی ایجاد شود، اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار قرار داد. در کنار آن، مستندسازی علمی از اهمیت ویژهای برخوردار است. در همین چارچوب، تهیه و تدوین «کتاب جامع هگمتانه» دنبال میشود تا مطالعات، یافتهها و دانش موجود درباره این محوطه گردآوری و برای پژوهشگران، متخصصان و نسلهای آینده قابل استفاده باشد.
معصومعلیزاده با بیان اینکه حفاظت از میراث جهانی بدون همراهی جامعه محلی نیز امکانپذیر نیست، تأکید کرد: هگمتانه بخشی جداییناپذیر از هویت تاریخی همدان است و مردم باید خود را در حفاظت و صیانت از آن سهیم بدانند. از این رو، برنامههای آموزشی، آگاهیرسانی و فعالیتهای مرتبط با مشارکت اجتماعی در حال پیگیری است تا ارتباط جامعه با هگمتانه از یک رابطه صرفاً گردشگری فراتر رود و به مشارکتی واقعی در حفاظت از میراث تبدیل شود. آگاهی مردم از آثار و پیامدهای ثبت جهانی و نقش آنان در حفاظت از این میراث، خود یکی از ارکان مدیریت پایدار آن است.
وی با تأکید براینکه در سطح علمی و بینالمللی نیز تلاش شده است هگمتانه همچنان در کانون توجه جامعه علمی قرار داشته باشد، یادآور شد: برگزاری همایش بینالمللی هگمتانه فرصتی برای ارائه مطالعات و یافتههای جدید، تبادل نظر میان پژوهشگران و معرفی جایگاه هگمتانه در مطالعات تاریخی و باستانشناختی است. همچنین، گزارشدهی به یونسکو بخشی از فرآیند مستمر پایش و پاسخگویی در قبال میراث جهانی محسوب میشود. در همین چارچوب، گزارش مربوط به هگمتانه در سال ۲۰۲۵ ارائه شد تا وضعیت حفاظت، اقدامات انجامشده و شرایط مدیریتی اثر مستند و قابل ارزیابی باشد.
وی ادامه داد: بنابراین، مجموعه اقداماتی همچون مرمت، کاوش، پژوهش، مستندسازی، پایش، آموزش و مشارکت جامعه محلی، فعالیتهای علمی و گزارشدهی بینالمللی را نباید پروژههایی جدا از یکدیگر دانست. این اقدامات اجزای یک نظام واحد برای حفاظت و مدیریت میراث جهانی هگمتانه هستند و استمرار آنها برای حفظ جایگاه جهانی این اثر ضروری است.
مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان با بیان اینکه هگمتانه در بستر یک شهر زنده قرار دارد و حفاظت از آن با مسائل شهری، اجتماعی، اقتصادی و گردشگری ارتباط مستقیم دارد، اظهار کرد: موضوع مهم دیگر، هماهنگی میان دستگاههای مختلف است، استانداری، شهرداری، دستگاههای خدماترسان، دانشگاهها، بخش گردشگری، تشکلهای تخصصی و جامعه محلی، هر یک در حفاظت و مدیریت این میراث نقش دارند. توسعه شهری و اجرای طرحهای عمرانی نیز باید با ارزشهای تاریخی و منظر فرهنگی هگمتانه سازگار باشد. ثبت جهانی به معنای توقف توسعه نیست؛ بلکه به این معناست که توسعه باید با حفاظت از ارزشهای میراث جهانی همراه و همسو باشد.
معصومعلیزاده در خصوص موضوع بازار و بافت تاریخی همدان نیز تأکید کرد: هرگونه اقدام برای الحاق، مستلزم انجام مطالعات تخصصی، تکمیل الزامات فنی و طی فرآیندهای قانونی و کارشناسی مرتبط با پرونده میراث جهانی است. چنین فرآیندی نیازمند دقت و بررسی همهجانبه است تا در صورت ارائه پرونده الحاقی، از پشتوانه علمی، فنی و مدیریتی لازم برخوردار باشد و بتواند در چارچوب الزامات یونسکو مورد ارزیابی قرار گیرد. از این منظر، موضوع الحاق را باید در امتداد سیاست کلی حفاظت و مدیریت یکپارچه میراث تاریخی همدان دنبال کرد، نه صرفاً به عنوان یک اقدام ثبتی مستقل.
وی با بیان اینکه ثبت جهانی هگمتانه همچنین ظرفیت مهمی برای توسعه گردشگری پایدار در همدان ایجاد کرده است، تصریح کرد: بهرهگیری از این ظرفیت نیازمند برنامهریزی هماهنگ، ارتقای زیرساختهای گردشگری، افزایش کیفیت خدمات، معرفی علمی و حرفهای اثر و ایجاد ارتباط میان هگمتانه و سایر عناصر تاریخی، فرهنگی و طبیعی استان است. هدف آن است که افزایش حضور گردشگران، نه به افزایش فشار بر محوطه، بلکه به تقویت حفاظت، رونق اقتصاد محلی و افزایش مشارکت جامعه در صیانت از میراث منجر شود.
مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان افزود: در نهایت، تلاش اصلی پس از ثبت جهانی هگمتانه این بوده است که «ثبت جهانی» از یک عنوان و رویداد، به یک نظام مستمر حفاظت، مدیریت و توسعه پایدار تبدیل شود. ارزش واقعی این ثبت را باید در کیفیت حفاظت، استمرار پژوهش، دقت مدیریت، پایش مستمر، مستندسازی، مشارکت جامعه محلی، توسعه گردشگری مسئولانه و توانایی در انتقال این میراث به نسلهای آینده سنجید.
معصومعلیزاده اظهار کرد: هگمتانه امروز نه فقط یک اثر تاریخی متعلق به همدان، بلکه بخشی از میراث مشترک بشری است. از این رو، مسئولیت در قبال آن با ثبت جهانی پایان نیافته، بلکه وارد مرحلهای تازه و جدیتر شده است؛ مرحلهای که در آن همه دستگاهها، متخصصان، دانشگاهها، فعالان گردشگری، جامعه محلی و مردم همدان در کنار نهاد متولی میراث فرهنگی، در قبال حفاظت و معرفی شایسته این میراث جهانی مسئولیت دارند.
بهگزارش ایسنا، چندی پیش ایسنا در گزارشی به موضوع هگمتانه بعد از ثبت جهانی و دغدغههای فعالان، کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی پیرامون هگمتانه مانند اقدامات بعد از ثبت جهانی هگمتانه، الحاق بافت تاریخی و بازار به همگتانه و تامین نیازهای کسبه پرداخت اما در این میان الحاق بافت تاریخی و بازار به هگمتانه هنوز در ابهام باقی ماند.
انتهای پیام
