ابوالقاسم شهریاری در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه در نظریههای نوین سیاسی و همچنین نظریههای مدیریت، دولت بهعنوان نهاد بنیادین، کارکردهایی اساسی دارد، اظهار کرد: این کارکردها عبارت است از تبیین مزایای خود برای شهروندان؛ این کار افزون بر گسترش دامنهٔ خدماترسانی، در واقع برای ایجاد مشروعیت و افزایش ثبات سیاسی انجام میشود. این امر فارغ از نوع نظام سیاسی در هر کشور صادق است و هر نظامی که موجود باشد، دولت بهمثابهٔ دولت مدرن، وظایف معیّنی دارد که یکی از مهمترین آنها بهبود پیوستهٔ کیفیت خدمات ارائهشده است.
وی افزود: برای دستیابی به مشروعیت و افزایش ثبات سیاسی، دولت ناگزیر از ارائهٔ خدمات است، بیتوجه به نوع رژیم؛ چراکه در هر نظامی، دولت بهعنوان قوهٔ مجریه، اجرای قوانین و تحقق اهداف تعریفشده را بر عهده دارد. در شرایط کنونی، ابزارهای جدیدی در اختیار دولتها قرار گرفته است؛ اما این بدان معنا نیست که دولتها پیش از این فاقد ابزار بودند، بلکه همواره با ابزارهای سیاستگذاری، راستیآزمایی و تحقیق در عملیات، مسیر دستیابی به اهداف طراحیشده را پایش میکردند.
این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه ابزارهای جدید که از آنها با عنوان ابزارهای هوشمند یا برگرفته از هوش مصنوعی یاد میشود، دو ویژگی ممتاز برای دولتها به ارمغان آوردهاند، تصریح کرد: ویژگی نخست، سادهتر ساختن جمعآوری دادههای عظیم یا بیگدیتا است، هرچند که دولتها پیش از این نیز توان جمعآوری دادههای بزرگ را داشتند و برای نمونه، سرشماریهای نفوس و مسکن در کشور ما خود مصداقی از بیگدیتا بود، ولی این ابزارهای نوین، سرعت گردآوری نظرات، انتقادات و راستیآزمایی عملکرد دولت را بهشدت افزایش دادهاند.
شهریاری خاطرنشان کرد: ویژگی دوم، بالابردن چشمگیر سرعت تحلیل این دادههای کلان است؛ بهگونهای که پیشتر پس از پایان سرشماری، ۶ماه تا یک سال زمان نیاز بود تا اطلاعاتی از آن استخراج شود، اما امروز بزرگترین دادهها در مدتی کوتاه، مثلا سه الی چهار ساعت، دقیقترین اطلاعات را در اختیار میگذارند. همهٔ این دستاوردها نتیجهٔ ابزارهایی است که در اختیار دولت قرار دارد تا از آنها برای افزایش سطح و کیفیت خدمات بهره گیرد؛ دولت میتواند هم گسترهٔ خدمات خود را توسعه دهد و هم بر کیفیت آن بیفزاید.
وی با بیان اینکه این تحولات دو پیامد ممتاز برای دولتها در پی دارد، اظهار کرد: نخست ایجاد مشروعیت سیاسی برای دولت و نظام سیاسی، و دوم، ثبات سیاسی که در نظریات امروز علوم سیاسی بهطور موثقی با کیفیت خدمات و رضایت شهروندان از شرایط زندگی گره خورده است و دولت خوب بخش مهمی از آن را عهدهدار است. همهٔ این تحولات از چشمانداز دولت و از سوی شهروندان دیده میشود و این همان پیوند میان دولت هوشمند با مفاهیم سیاسی و فناورانه است.
مفهوم دولت هوشمند در بستر توسعهٔ فناوریهای نوین زاده شده است
این استاد علوم سیاسی گفت: خود مفهوم دولت هوشمند در نتیجهٔ تحولات بسیار سریع حوزهٔ فناوری پدید آمده است و اگر بخواهیم آن را دستهبندی کنیم، میتوان گفت مفهومی است که در بستر توسعهٔ فناوریهای نوین زاده شده و همانگونه که این فناوریها در عرصههای مختلف ظهور یافتند، نهایتاً به عرصهٔ سیاست نیز راه یافتند؛ زیرا هرگونه سیاستگذاری، بودجهریزی و برنامهریزی به دولت مربوط میشود. بنابراین نمیتوان گفت که این مفهوم صرفاً فناورانه است و یا صرفاً سیاسی؛ بلکه در نتیجهٔ گسترش فناوری به حوزهٔ سیاست وارد شده و با توجه به تحولات رویداده، کارکردها و کارویژههای نوینتری از دولت تعریف میکند.
شهریاری با اشاره به اینکه دولت امروزی که تنها به حداقلهای ممکن بیندیشد و از پوشش بسیاری از موضوعات ناتوان باشد یا نخواهد، مورد پذیرش نیست،گفت: بهویژه در کشورهای در حال توسعه، مفهوم دولت هوشمند مستقیماً به این اصل اساسی علوم سیاسی میپردازد که با جمعیت بسیار بزرگ و منابع بسیار اندک مواجهایم. ابزارهای جدید به دولت کمک میکنند تا با این منابع اندک، سهم بیشتر و با کیفیتی را میان شهروندان توزیع کند.
وی گفت: افزون بر این، این ابزارها راهکارهایی برای افزایش خود منابع نیز در اختیار گذاشتهاند؛ بهگونهای که اقتصاد دیجیتال که تا ۱۰ سال پیش موضوعی نوظهور بود، امروز بخش مهمی از درآمدهای دولت در بودجهٔ سالانه را به خود اختصاص داده است و انتقالات مالی در فضای مجازی و حتی تجارت بینالمللی مبتنی بر اینترنت، کاملاً جداییناپذیر از دولت نوین شدهاند، در حالی که ۱۵سال پیش تنها شمار محدودی از کشورها با این موضوعات درگیر بودند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه به همین سبب، توسعهٔ ابزارهای الکترونیکی و نرمافزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، هرچند ممکن است از ابتدا متوجه حوزهٔ سیاست بوده باشد، امروز به دلیل نقش کلیدی دولت در سیاستگذاری، اجرا و تخصیص بودجه، کاملاً معطوف به دولت شده است، اظهار کرد: از این رو از دولت انتظار میرود که خود را بهروز کند و از فناوریهای در حال توسعهٔ روزمره، در راستای بهبود خدماتدهی و افزایش توانمندیهای خویش بهره گیرد.
شهریاری ادامه داد: در کنار همه این توصیهها، باید نکتهای مهم را مد نظر داشت که این ابزارهای هوشمند نباید مبنای تصمیمگیری نهایی قرار گیرند؛ چراکه در حوزهٔ سیاستگذاری این اصل پذیرفته شده است که یک سیاست موفق در یک کشور یا حتی یک منطقه، الزاما در منطقهٔ دیگر پاسخگو نخواهد بود. هوش مصنوعی و ابزارهای هوشمند، صرفاً ابزارهایی برای تنوعبخشی به فرایند تصمیمسازی هستند و نباید الزاماً بهعنوان مبنای تصمیمگیری لحاظ شوند.
وی با تاکید بر اینکه این ابزارها مبتنی بر الگوریتمهای ریاضیاند که ممکن است بسیاری از مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را با آن الگوریتمها نتوانند بهدرستی پوشش دهند، تصریح کرد: همچنین هر تحلیل ارائهشده از سوی ابزارهای هوش مصنوعی لزوماً درست نیست و دولت باید در سیاستگذاری و استفاده از این فناوری، ابعاد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی را نیز همواره مدنظر قرار دهد.
انتهای پیام
