جهانگیری در نشست تخصصی در میدان با عنوان «شش قدم تا آرامش درونی پس از شرایط بحرانی» که امروز سهشنبه (۲۷ مرداد) برگزار شد، اظهار کرد: یکی از مهمترین موانع رسیدن به آرامش درونی، بهویژه در شرایط بحرانی زندگی، عادت به قضاوت کردن است؛ ما بهطور مداوم در حال قضاوت دیگران، خودمان و موقعیتهای پیرامونمان هستیم، اما این قضاوتها اغلب بر پایه اطلاعات ناقص و پیشداوریهای غلط شکل میگیرند.
این روانشناس با بیان اینکه قضاوتهای ما عمدتاً از اطلاعات سطحی و ندانستنهایمان سرچشمه میگیرند، گفت: وقتی شناخت کاملی از شرایط، پیشینه و وضعیت روانی فرد مقابل نداریم، بهسرعت بر اساس ظواهر و برداشتهای اولیه داوری میکنیم؛ این داوریهای شتابزده میتوانند به پیشداوریهای نادرست و در نهایت به رنجش و آسیبهای ارتباطی منجر شوند.
وی با بیان اینکه ما در بسیاری از مواقع بهجای روبهرو شدن با طرف مقابل و شفافسازی موضوع، از پشت سر قضاوت میکنیم، ادامه داد: همین فاصلهگرفتن از گفتگوی مستقیم، زمینه را برای سوءتفاهمهای بزرگتر فراهم میسازد؛ برای نمونه، فردی ممکن است در محیط کار به دلیل لهجه یا ویژگی ظاهری مورد قضاوت قرار گیرد و همین مسئله باعث ایجاد دید منفی و رنجش عمیق در او شود.
جهانگیری با بیان اینکه بر اساس قانون جذب، افراد تمایل دارند کسانی را به زندگی خود جذب کنند که از نظر الگوهای فکری و رفتاری شبیه به خودشان هستند، تصریح کرد: فردی که دائماً بر نیمه خالی لیوان تمرکز دارد و از کاه کوه میسازد، بهطور ناخودآگاه افرادی با همان ویژگیها را وارد زندگی خود میکند؛ در مقابل، ذهن مثبتاندیش و آگاه، روابط سالمتر و سازندهتری را تجربه میکند.
وی با بیان اینکه اصلاح الگوهای ذهنی، از جمله کاهش قضاوتگری، تأثیر مستقیمی بر کیفیت روابط و در نتیجه آرامش روانی دارد، افزود: جذب خوبیها و تمرکز بر ابعاد مثبت زندگی، نهتنها ذهن را از قضاوتهای منفی دور میکند، بلکه احساس امنیت و رضایت درونی را نیز تقویت میکند؛ در روانشناسی، تفاوت مهمی میان قضاوت و اطمینان وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد.
این روانشناس عنوان کرد: قضاوت اغلب بر پایه گمان و فرضیات اثبات نشده شکل میگیرد، در حالی که اطمینان محصول بررسی دقیق، مشاهده واقعیتها و شواهد کافی است؛ توصیه میشود هر جا شک داریم، بهجای تکیه بر گمان، اطلاعات خود را تکمیل کنیم و شک را به یقین تبدیل کنیم، این رویکرد نه تنها از بروز سوءتفاهمها جلوگیری میکند، بلکه ذهن را از بار سنگین قضاوتهای منفی رها میسازد.
وی با بیان اینکه گاهی قضاوتکردن به مرحلهای حادتر یعنی برچسبزدن میرسد، ادامه داد: برچسبزدن به خود یا دیگران، نوعی سادهسازی افراطی است که پیچیدگیهای شخصیت و شرایط را نادیده میگیرد؛ برای مثال، نسبت دادن صفت «آدم بد» به فردی صرفاً بر اساس پوشش او، یا «آدم عصبانی» خواندن کسی تنها به خاطر یک واکنش هیجانی، نه تنها منصفانه نیست، بلکه مانع درک عمیقتر موقعیتها میشود.
جهانگیری با بیان اینکه آگاهی از اشتباهات خود و ارزیابی منصفانه رفتارها، نخستین گام برای رهایی از برچسبزدنی است، گفت: زمانی که بتوانیم شرایط و فشارهای روانی افراد را در نظر بگیریم، بهجای برچسبزدن، به درک متقابل و همدلی میرسیم؛ یکی از تکنیکهای مؤثر در کنترل قضاوتهای شتابزده و رفتارهای تکانشی، قانون پنج ثانیه است.
وی افزود: پیش از بیان هر سخن یا واکنش، پنج ثانیه مکث کنید و سه پرسش اساسی را از خود بپرسید؛ آیا این سخن درست است؟ آیا زمان مناسبی برای بیان آن است؟ و آیا مکان مناسبی برای این گفتگو است؟ اگر پاسخ هر یک از این پرسشها منفی باشد، بهتر است از بیان آن سخن خودداری کنیم؛ اجرای مداوم این تکنیک نشانهای از بلوغ عقلی است و میتواند بسیاری از سوءتفاهمها و تنشهای بینفردی را کاهش دهد.
این روانشناس توضیح داد: بسیاری از تعارضهای روزمره، محصول واکنشهای نسنجیدهای هستند که با چند لحظه مکث میتوان از وقوع آنها پیشگیری کرد؛ یکی از تمرینهای کاربردی در روانشناسی شناختی-رفتاری، مرور ذهنی عملکرد روزانه پیش از خواب است؛ ده دقیقه پیش از خواب، تمام کارهایی را که در طول روز انجام دادهایم، چه خوب و چه بد، در ذهن مرور کنیم.
وی ادامه داد: از خود بپرسیم اگر دوباره به اول روز بازمیگشتیم، کدام رفتار را تکرار میکردیم و از کدام کار پرهیز میکردیم؛ این تمرین ساده اما عمیق، به ما کمک میکند تا از الگوهای رفتاری غلط خود آگاه شویم و بهتدریج آنها را کنار بگذاریم، پس از چند شب انجام مداوم این تمرین، بسیاری از رفتارهای ناخواسته که پیشتر به آنها عادت کرده بودیم، قابل تغییر میشوند.
جهانگیری تصریح کرد: در نهایت باید گفت قضاوتکردن تنها دید ما را محدود نمیکند، بلکه مانع درک عمیق آدمهای اطراف و موقعیتهایشان میشود و در بسیاری از موارد رشد فردی را متوقف میسازد؛ وقتی دایره ارتباطات ما به دلیل قضاوتهای منفی محدود میشود، ارتباطهای سالم خود را از دست میدهیم و به تدریج به فردی منزوی تبدیل میشویم که همه را از خود میراند.
وی با بیان اینکه نخستین قدم برای رسیدن به آرامش درونی، افزایش آگاهی، کاهش پیشداوریها و جایگزینکردن قضاوت با درک و همدلی است، ادامه داد: هرچه اطلاعات ما درباره دیگران و شرایطشان بیشتر شود، ناخودآگاه قضاوتهایمان کمرنگتر میشود؛ فضای ذهنی سالمتری برای رشد و آرامش فراهم میآید و روابط انسانی از تنشهای بیهوده فاصله میگیرد.
انتهای پیام
