حمیدرضا روستایی در گفت‌وگو با ایسنا با تاکید بر اینکه در روانشناسی تربیتی، ارائه یک الگو و نسخه واحد برای همه افراد امکانپذیر نیست و هر موضوع و موردی باید به‌صورت جداگانه بررسی و برای آن راهکار ارائه شود،اظهار کرد: با این حال، اگر بخواهیم به‌طور کلی درباره تربیت فرزند، به‌ویژه نوجوانان، و مشکلاتی که در این سن مطرح می‌شود صحبت کنیم، یکی از مباحث مهم، تأثیرپذیری نوجوانان از همسالان است.

این روانشناس کودک و نوجوان گفت: اینکه چگونه می‌توان کاری کرد که فرزند تحت تأثیر دوستان خود قرار نگیرد، در واقع به مهارت بقا در دنیای اجتماعی مربوط می‌شود، وقتی نوجوان در جمع همسالان خود قرار می‌گیرد، به‌ویژه زمانیکه فضا سرشار از هیجان و فشار جمعی است، مغز او احساس می‌کند اگر با دیگران همراه نشود، ممکن است از جمع کنار گذاشته شود، همین موضوع باعث می‌شود نوجوان به سمت موافقت و همراهی با جمع سوق پیدا کند.

وی افزود: اگر فرزند توانایی خارج کردن خود از چنین موقعیتی را نداشته باشد و مهارت لازم برای مواجهه با این شرایط را نیاموخته باشد، ساده‌ترین کار را انجام می‌دهد، یعنی با دیگران همراه می‌شود.

روستایی تصریح کرد: اینکه فرزند بداند چه چیزی درست و چه چیزی غلط است، به‌تنهایی کافی نیست، اینکه از قبل بداند در چنین موقعیتی چه بگوید و چه اقدامی انجام دهد، تعیین‌کننده نوع واکنش او خواهد بود.

این روانشناس کودک و نوجوان ادامه داد: یکی از اشتباهات والدین این است که تصور می‌کنند اگر فرزند بداند کاری اشتباه است، دیگر آن کار را انجام نخواهد داد، در واقع، این تصور وجود دارد که دانستن برابر با انجام ندادن است، در حالیکه وقتی فرزند در فضای همسالان قرار می‌گیرد، ذهن او ممکن است به شکل دیگری عمل کند.

وی گفت: گاهی والدین تصور می‌کنند اگر فرزند شخصیت خوبی داشته باشد و نسبت به درست و غلط بودن رفتارها آگاهی بالایی داشته باشد، می‌تواند در موقعیت‌های مختلف عملکرد مناسبی داشته باشد و تحت تأثیر فشار دوستان خود قرار نگیرد، اما نوجوانی که شخصیت بالایی دارد، اگر مهارت لازم را نداشته باشد، نمی‌تواند در چنین شرایطی به‌درستی عمل کند.

روستایی افزود: اینکه فرزند از قبل بداند اگر در یک موقعیت خاص قرار گرفت، چه جملاتی بگوید، زبان بدنش چگونه باشد و چه اقداماتی انجام دهد، همه نیازمند تمرین است، امکان دارد یک نوجوان اخلاق و شخصیت بسیار خوبی داشته باشد، اما مهارت نه گفتن را تمرین نکرده باشد.

وی تأکید کرد: اگر والدین می‌خواهند فرزندشان در موقعیت فشار همسالان سالم بماند و بتواند به‌ درستی از آن شرایط خارج شود، صرفاً دانستن اینکه چه چیزی درست یا غلط است کافی نیست و کمکی به او نمی‌کند، نوجوان باید مهارت جدا کردن خود از یک جمع را داشته باشد، در چنین موقعیتی، نه گفتن یک ویژگی اخلاقی نیست، بلکه یک مهارت است.

این روانشناس کودک و نوجوان با بیان اینکه مهارت نه گفتن در جامعه امروز یک مهارت بقا برای فرزند در دنیای اجتماعی است، اظهار کرد: مهارت نه گفتن می‌تواند کمک بسیاری به نوجوان کند، فرزند نیاز دارد والدین برای او سناریوهای رفتاری طراحی کنند تا بداند در موقعیت‌های مختلف چه جملاتی را به کار ببرد و چه واکنشی نشان دهد، این موضوع فقط در شرایط فشار همسالان کاربرد ندارد و در موقعیت‌های مختلف زندگی نیز می‌تواند به نوجوان کمک کند.

روستایی در خصوص راهکارهای افزایش عزت نفس و اعتماد به‌نفس در فرزندان گفت: والدین باید برای فرزند خود مانند فانوس دریایی باشند، برخی والدین به دلیل ترس از آسیب دیدن فرزند، اجازه نمی‌دهند او چیزی را تجربه یا امتحان کند، در حالی که والدین باید از دور فرزند خود را تماشا کنند و به او بگویند به جلو برو، من اینجا هستم، زندگی سراسر حل مسئله است و والدین باید به فرزندان خود اجازه دهند مسائل را حل کنند.

این روانشناس کودک و نوجوان با تأکید بر اینکه والدین حتی در مواجهه با بدترین رفتارهای فرزند باید شخصیت را از رفتار او جدا کنند، گفت: نباید از جملاتی مانند تو همیشه گند می‌زنی استفاده کرد، زیرا چنین جملاتی احساس کم‌ارزش بودن را به فرزند القا می‌کند، والدین باید مراقب کلماتی که به کار می‌برند باشند.

روستایی ادامه داد: در مسیر فرزندپروری باید بر فرآیند تمرکز شود نه صرفاً بر نتیجه، تمرکز بر تلاش باعث تقویت نیروی اراده می‌شود، اما تمرکز بیش از حد بر نتیجه می‌تواند به کمال‌گرایی منجر شود، توجه، خوراک روان کودک است، باید حتی به کارهای کوچک فرزند نیز توجه شود تا او احساس کند حضورش ارزشمند است.

این روانشناس کودک و نوجوان تأکید کرد: باید متناسب با سن فرزندان، وظایفی به آن‌ها محول شود و از همان دوران کودکی به فرزند احساس مؤثر بودن داده شود، همچنین والدین نباید به صدای سرزنشگر و منتقد در ذهن فرزند تبدیل شوند، آن‌ها باید مراقب باشند که با نوع برخورد و کلماتی که به کار می‌برند، به دیکتاتور درون کودک تبدیل نشوند.

وی گفت: دوست داشتن بدون قید و شرط، پیش‌نیاز عزت نفس است، زمانی فرزند خود را ارزشمند و شایسته احترام می‌بیند که والدین بدون قید و شرط به او احترام بگذارند و دوستش داشته باشند.

روستایی افزود: عزت نفس کودک از عزت نفس پدر و مادر نشأت می‌گیرد، اینکه والدین چقدر برای خودشان ارزش قائل هستند، چقدر به خود احترام می‌گذارند، با چه میزان جرئت‌مندی نظر و خواسته خود را بیان می‌کنند و چگونه مرزهای خود را مشخص می‌کنند، بر فرزندان نیز تأثیر می‌گذار فرزندان این رفتارها را می‌بینند و از آن‌ها یاد می‌گیرند.

این روانشناس با اشاره به نوسانات خلقی در دوران نوجوانی، اظهار کرد: نمی‌توان این واقعیت را انکار کرد که نوجوانان گاهی روزی پرانرژی و سرحال هستند و روز دیگر بی‌انرژی، بی‌حوصله یا بی‌انگیزه‌اند. این موارد بخشی از دوران نوجوانی است، اما در برخی موارد مسئله این است که حال خوب نوجوان از درون او جاری نباشد و به عوامل بیرونی وابسته شود، در این شرایط، زمانیکه محرک بیرونی از بین برود، حال خوب نوجوان نیز پایان می‌یابد و دیگر نمی‌توان آن را صرفاً به نوسانات طبیعی دوران نوجوانی نسبت داد.

وی ادامه داد: در نوسانات هیجانی طبیعی نوجوان، هیجان او بالا و پایین می‌شود، اما دوباره به وضعیت عادی بازمی‌گردد، در نوساناتی که وابسته به عوامل بیرونی است، این بازگشت اتفاق نمی‌افتد و فرد به یک جایگزین نیاز پیدا می‌کند، بنابراین باید تلاش شود نوسانات هیجانی نوجوان طبیعی باشد و به عوامل بیرونی وابسته نشود.

روستایی در خصوص اقداماتی که می‌تواند از آسیب‌پذیری کودکان و نوجوانان در جامعه امروز جلوگیری کند، گفت: یکی از مهمترین اقدامات، پرورش و گسترش مهارت تفکر انتقادی است، تفکر انتقادی به معنای توانایی فکر کردن دقیق و منطقی است، یعنی فرزند یاد بگیرد سؤال بپرسد، دلیل بخواهد، مقایسه کند و درست و غلط را تشخیص دهد و صرفاً به این دلیل که فردی حرفی را بیان کرده است، آن را نپذیرد.

وی تصریح کرد: هدف از پرورش مهارت انتقادی در نوجوانان، ایجاد ذهنی است که فرد بتواند خودش مسیر درست و غلط را تشخیص دهد، نه اینکه همیشه منتظر یک پاسخ آماده باشد، این مهارت در دنیای امروز بسیار ضروری است، کودکی که تفکر انتقادی دارد، در برابر شایعات، فشار همسالان، تبلیغات فریبنده و تصمیمات اشتباه، مقاومت بیشتری خواهد داشت.

این روانشناس کودک و نوجوان خاطرنشان کرد: چنین کودکی واقعیت را می‌سنجد، مسئولیت انتخاب‌های خود را می‌پذیرد و کمتر قربانی احساسات لحظه‌ای و قضاوت‌های عجولانه می‌شود، اگر فرزند این مهارت را داشته باشد، در آینده فردی آگاه، دارای عزت نفس و توانمند در تصمیم‌گیری خواهد بود.

انتهای پیام