وقتی در جادههای پیچدرپیچ ایلام حرکت میکنم، هر پیچ مرا با تصویری تازه روبهرو میکند؛ بلوطهایی که بر شانه کوهها ایستادهاند، درههایی که تا دوردست امتداد یافتهاند، رودهایی که آرام و بیهیاهو از دل تاریخ میگذرند و روستاهایی که دود کمرنگ اجاق خانههایشان با آسمان زاگرس گره خورده است.
اینجا ایلام است؛ سرزمینی که برای شناختنش باید از شتاب جاده فاصله گرفت. هرچه بیشتر در مسیرهای روستایی استان پیش میروم، بیشتر درمییابم که این دیار را نمیتوان از پشت شیشه خودرو شناخت. باید کنار چشمهای مکث کرد، به صدای باد در میان برگهای بلوط گوش سپرد، صبح را با عطر نان تنوری آغاز کرد و غروب را در ایوان خانهای روستایی، با چای آتشی و مهربانی میزبانانش به تماشا نشست.
در روستاهای ایلام، تغییر آرام اما امیدبخشی را میبینم؛ خانههایی که روزگاری تنها مأمن خانوادههای روستایی بودند، امروز با حفظ معماری بومی، سادگی و صمیمیت خود، به اقامتگاههایی برای پذیرایی از گردشگران تبدیل شدهاند. چراغ بومگردیها یکییکی روشن شده و گرمای این چراغ، تنها در حیاط خانههای روستایی باقی نمانده است؛ نشانههای آن را در رونق کسبوکارهای کوچک، امید جوانان، هنر زنان و توجه دوباره به هویت محلی میتوان دید.
بیش از ۱۰۰ اقامتگاه بومگردی در نقاط مختلف استان ایلام آماده پذیرایی از گردشگران است. این ظرفیت نشان میدهد گردشگری روستایی در ایلام دیگر فعالیتی محدود و پراکنده نیست، بلکه به جریانی اثرگذار برای معرفی طبیعت، تاریخ و فرهنگ این سرزمین تبدیل شده است.
در این میان، درهشهر با حدود ۴۰ اقامتگاه بومگردی، یکی از مهمترین کانونهای این جریان بهشمار میرود.
وقتی به درهشهر میرسم، رود سیمره، دامنههای کبیرکوه و روستاهای پراکنده در طبیعت، نخستین تصویرهایی هستند که نگاهم را به خود جلب میکنند. در اینجا، طبیعت و تاریخ از هم جدا نیستند؛ هر مسیر، هر سنگ و هر روستا، نشانهای از گذشته این سرزمین را در خود دارد.
در روستاهای اطراف درهشهر، زندگی همچنان با ریتمی آرامتر جریان دارد. بوی نان محلی از تنور خانهها بلند است، سبزیهای کوهی در غذاها جای دارند و سفرههای ساده اما رنگین، نشانهای از مهماننوازی مردم منطقهاند. مسافر در اینجا تنها برای شبمانی نمیآید؛ او وارد فضای زندگی مردم میشود و بخشی از فرهنگ بومی این دیار را از نزدیک لمس میکند.
در ادامه مسیر، تنگه بهرام چوبین با صخرههای بلند و استوارش پیش رویم قرار میگیرد؛ تنگهای که گویی هنوز نگهبان روایتهای کهن است. پل تاریخی گاومیشان، قلعه پوراشرف، سرابهای زلال و چشماندازهای رود سیمره نیز سفر در این منطقه را از یک بازدید ساده فراتر میبرند. اینجا تاریخ در کتابها محبوس نمانده؛ در کوه، رودخانه، سنگ و راههای قدیمی نفس میکشد.
شهرستان سیروان و محدوده کارزان، منطقهای که طبیعت کوهستانی، روستاهای تاریخی و چشماندازهای بکر، کنار هم نشستهاند. مسیر کارزان از حوالی سرابله و روستای کارزان میگذرد؛ جایی که کوه، چشمه، باغهای روستایی و درههای عمیق، چهرهای متفاوت از ایلام ساختهاند.
در این محدوده، سرابکلان، قناتآباد و روستاهای پیرامون کارزان، تنها نقاطی برای توقف نیستند؛ هرکدام بخشی از حافظه طبیعی و تاریخی استاناند. در سرابکلان، نشانههای شهر تاریخی سیروان، مرا با لایههایی دورتر از پیشینه این سرزمین روبهرو میکند. آثار باقیمانده از دورههای کهن، در کنار زندگی جاری مردم روستا، تصویری دیدنی از پیوند گذشته و امروز به وجود آورده است.
در کارزان نیز، خانههای بومی در دل چشماندازهای مرتفع و صخرهای قرار گرفتهاند. اینجا میتوان همزمان صدای زندگی روزمره روستا و شکوه کوهستان را شنید. نزدیکی نسبی کارزان به سرابله و مرکز استان، ظرفیت مهمی برای شکلگیری مسیرهای گردشگری طبیعی، روستایی و تاریخی فراهم کرده است؛ ظرفیتی که با معرفی دقیقتر و تقویت زیرساختها، میتواند گردشگران بیشتری را به این بخش از سیروان جذب کند.
وقتی راهی بدره میشوم، طبیعت چهرهای کوهستانیتر و رازآلودتر به خود میگیرد. تنگهها، ارتفاعات، درههای عمیق و روستاهای پراکنده، فضایی متفاوت از دیگر مناطق استان ایجاد کردهاند. در محدوده روستاهای بانهلان، زید و نواحی پیرامون هلان، سکوت کوهستان را حس میکنم؛ سکوتی که خالی نیست، بلکه با صدای آب، وزش باد، بوی هیزم و زندگی آرام مردم روستا پر شده است.بدره برای کسانی که میخواهند از هیاهوی زندگی شهری فاصله بگیرند، مقصدی دلنشین است. طبیعت در این منطقه فقط منظرهای برای تماشا نیست؛ بخشی جدانشدنی از زندگی مردم است و همین پیوند، اقامت در روستاهای این شهرستان را به تجربهای نزدیک و واقعی از زیستبوم زاگرس تبدیل میکند.
در ایوان، باغها، چشمهها و دامنههای سرسبز، چهرهای دلنشین از زاگرس را پیش چشمم میگذارند. در بهار و تابستان، روستاهای پیرامون این شهرستان جان تازهای میگیرند؛ باغها پررنگتر میشوند، مسیرهای کوهستانی روحنوازتر به نظر میرسند و هوای مطبوع منطقه، مسافر را به ماندن دعوت میکند.
در چرداول، بهویژه محدوده شباب و باغله، طبیعت و زندگی روستایی در کنار رودخانهها، باغهای پراکنده، آسیابهای قدیمی و راههای طبیعی شکل گرفتهاند. وقتی در این مسیرها قدم میزنم، احساس میکنم مسافر تنها مهمان یک خانه روستایی نیست؛ او با بخشی از تاریخ، معماری، خوراک، زبان و آیینهای مردم منطقه همراه میشود.
ملکشاهی نیز با کوهستانهای بلند، درههای آرام، باغهای روستایی و جنگلهای بلوط، چهرهای اصیل از ایلام را پیش روی مسافر میگذارد. در نواحی پیرامون گلگل، طبیعت سنگی و درختان بلوط، فرصت مناسبی برای کسانی فراهم میکند که بهدنبال تجربهای متفاوت و دور از ازدحام هستند.
در محدوده میشخاص و روستاهای پیرامون شهر ایلام، فاصله میان شهر و طبیعت بسیار کوتاه است. با پیمودن مسافتی نهچندان طولانی، وارد مسیرهای کوهستانی، کنار چشمهها و در میان درختان بلوط میشوم. همین ویژگی، میشخاص را به محدودهای مناسب برای توسعه گردشگری روستایی تبدیل کرده است؛ جایی که مسافر میتواند در زمانی کوتاه، با طبیعت زاگرس، خوراکهای محلی و زندگی بومی آشنا شود.
در جنوب استان، مهران، دهلران، آبدانان و هلیلان، روایت دیگری از ایلام را به نمایش میگذارند. در این مناطق، دشتها، چشمهها، نخلستانها، روستاهای تاریخی و اقلیم گرمسیری، ظرفیتهایی متفاوت برای گردشگری ایجاد کردهاند. تنوع اقلیمی ایلام، از ارتفاعات سردسیر شمال و مرکز تا مناطق گرم جنوب، میتواند این استان را به مقصدی چهار فصل برای سفر تبدیل کند.
آنچه در این سفر بیش از هر منظرهای در ذهنم میماند، نقش مردم محلی است. زنانی را میبینم که نان میپزند، غذاهای بومی آماده میکنند و صنایعدستی را زنده نگه میدارند. جوانانی را میبینم که راه چشمهها، کوهستانها و روایتهای پنهان روستا را بهتر از هر نقشهای میشناسند و با رونق بومگردی، امید بیشتری برای ماندن در زادگاهشان پیدا کردهاند.
امیرحسین صدری کارشناسی ارشد گردشگری در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: بومگردی برای مردم روستا تنها یک شغل نیست؛ فرصتی برای ماندگاری جوانان، رونق کسبوکارهای کوچک، فروش صنایعدستی و محصولات محلی، حفظ خوراکهای سنتی و زنده نگه داشتن فرهنگ منطقه است.
وی خاطرنشان کرد: هر مسافری که در خانهای روستایی اقامت میکند، غذای محلی سفارش میدهد یا دستساختهای میخرد، سهمی در روشن ماندن چراغ زندگی در روستا دارد.
صدری بیان کرد: ایلام سالهای طولانی، با وجود این همه طبیعت، تاریخ و فرهنگ، کمتر از آنچه شایستهاش بود دیده شد. دوری از مسیرهای پرتردد، محدودیت برخی راههای ارتباطی و معرفینشدن درست جاذبهها، باعث شده بود بسیاری از مسافران از کنار ایلام عبور کنند، بیآنکه بدانند پشت کوههای بلند زاگرس، چه سرزمین پررمز و رازی انتظارشان را میکشد.
این کارشناس ارشد گردشگری تأکید کرد: اکنون اما این وضعیت در حال تغییر است، بومگردیها به پنجرههایی تبدیل شدهاند که ایلام از آنها خود را به ایران معرفی میکند؛ پنجرههایی رو به طبیعت، تاریخ، فرهنگ و زندگی اصیل مردم این دیار.
صدری گفت: برای ادامه این مسیر، باید راههای دسترسی به روستاها بهبود یابد، زیرساختهای گردشگری تقویت شود، آموزش جوامع محلی جدیتر دنبال شود و جاذبههای کمترشناختهشده استان با برنامهریزی دقیق معرفی شوند. حمایت از زنان، جوانان و سرمایهگذاران محلی نیز میتواند چراغی را که امروز در خانههای روستایی ایلام روشن شده، پرفروغتر کند.
فرزاد شریفی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: امروز استان ایلام با طبیعت چشمنواز، مردمانی مهماننواز و فرهنگی ریشهدار، آماده است تا در قالب بومگردی، گامی مؤثر در توسعه پایدار گردشگری و معرفی ظرفیتهای کمنظیر خود بردارد.
وی خاطرنشان کرد: در دنیای پرشتاب امروز که هیاهو و سرعت زندگی مجال آرامش را از انسانها گرفته است، اقامتگاههای بومگردی چون فانوسی روشن در دل تاریکی میدرخشند. این اقامتگاهها راهی برای بازگشت به اصل، به طبیعت، به فرهنگ و به هویت گمشده انسان معاصر هستند.
شریفی با بیان اینکه استان ایلام با جاذبههای طبیعی و فرهنگی ارزشمند، بستری شایسته برای شکلگیری و گسترش بومگردی در کشور به شمار میرود، تشریح کرد: ایلام سرزمینی است که کوههای سترگ آن قصههای کهن را روایت میکنند، دشتهای پهناورش شعر طبیعت را میسرایند و خانههای خشتی و گلیاش با آغوشی گرم پذیرای مسافران خستهاند.
وی توضیح داد: در چنین فضایی، اقامتگاههای بومگردی نهتنها محل اقامت، بلکه تجربهای عمیق از زندگی بومی و ارتباط مستقیم با سنتها و آداب محلی را فراهم میآورند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام گفت: گردشگر در این فضا تنها تماشاگر نیست، بلکه خود بخشی از زندگی روزمره مردم میشود، او در کنار میزبانان نان میپزد، در آیینهای محلی حضور مییابد، قصههای کهن را میشنود و با دستان خود صنایعدستی خلق میکند.
وی توضیح داد: این تعامل انسانی و فرهنگی، همان حلقه گمشدهای است که سفر را از یک جابهجایی ساده، به تجربهای ماندگار و معنوی بدل میسازد.
شریفی افزود: اقامتگاههای بومگردی در ایلام ظرفیتی مهم برای توسعه گردشگری پایدار و ایجاد فرصتهای اقتصادی در مناطق روستایی به شمار میروند.
ایلام سالها در سکوت کوهستان نفس کشیده است اما اکنون، در امتداد جادهها و روستاهایش، میتوان نشانههای شکستهشدن این سکوت را دید، این استان دیگر تنها مسیر عبور نیست؛ مقصدی است برای ماندن، دیدن، لمسکردن و دوستداشتن.
انتهای پیام
