اکنون نقش پزشکان در نظام سلامت بیش از گذشته در حال تغییر است زیرا ورود فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، شیوه آموزش، تشخیص و تصمیمگیری پزشکی را دگرگون کرده است. در حالی که این فناوری میتواند بخشی از بار کاری پزشکان را کاهش دهد و دسترسی به اطلاعات پزشکی را سریعتر کند، نگرانیهایی نیز درباره وابستگی بیش از حد به آن و تاثیرش بر قضاوت مستقل پزشکان مطرح شده است، نگرانیهایی که پرسش مهمی را پیش روی آینده پزشکی قرار میدهد؛ «آیا هوش مصنوعی قرار است دستیار پزشک باشد یا بهتدریج جایگزین بخشی از تفکر وی شود؟».
نگرانی اصلی فقط این نیست که پزشکان مهارتهایی را که قبلا آموختهاند به دلیل استفاده از هوش مصنوعی از دست بدهند، بلکه ممکن است نسل جدید پزشکان اساسا فرصت کافی برای شکل دادن به مهارتهای قضاوت و استدلال بالینی پیدا نکند.
ابزارهای هوش مصنوعی در میان پزشکان در حال گسترش هستند و میتوانند در مدت کوتاهی به پرسشهایی درباره علائم، تداخلات دارویی، تشخیصهای احتمالی و دستورالعملهای درمانی پاسخ دهند. دانشجویان پزشکی و پزشکان در حال آموزش نیز از این ابزارها استفاده میکنند، موضوعی که در مراحل اولیه آموزش پزشکی اهمیت ویژهای دارد.
روش سنتی آموزش پزشکی یا آموزش همراه با هوش مصنوعی؟
در روش سنتی آموزش پزشکی، دانشجو هنگام مواجهه با بیمار باید ابتدا خودش علائم را بررسی و تشخیصهای احتمالی را مطرح میکرد. این بررسی ممکن بود با فراموشی برخی احتمالات یا اشتباه در ارزیابی همراه شود و همین فرایند بخشی از آموزش وی محسوب میشد. دانشجو با اشتباه کردن متوجه میشود چه چیزهایی را نمیداند و سپس با دریافت بازخورد، مهارت خود را تقویت میکند. اما هوش مصنوعی میتواند بسیاری از این مراحل را در چند ثانیه انجام دهد. دانشجو میتواند به جای آنکه خودش درباره تشخیصهای احتمالی فکر کند، این کار را به ابزار هوش مصنوعی بسپارد و فهرستی از گزینهها دریافت کند. در چنین شرایطی ممکن است نتیجه نهایی مناسب به نظر برسد، اما دانشجو لزوما فرایند استدلالی لازم برای رسیدن به آن نتیجه را یاد نگرفته باشد.
کارشناسان هشدار دادند این مسئله میتواند در آینده به مشکلی جدی تبدیل شود زیرا پزشک باید بتواند در شرایطی که پاسخ مشخصی وجود ندارد، اطلاعات مختلف را ارزیابی کند، میان احتمالات متفاوت تصمیم بگیرد و در صورت نیاز، پیشنهاد یک ابزار هوش مصنوعی را زیر سوال ببرد.
از سوی دیگر، هوش مصنوعی همیشه قابل اعتماد نیست. نتایج پژوهش منتشر شده در نشریه «نیچر مدیسین» نشان میدهد برخی ابزارهای هوش مصنوعی پزشکی ممکن است کمتر از آنچه تصور میشود قابل اعتماد باشند. بنابراین پزشکی که از ابتدا به دریافت پاسخ آماده عادت کرده باشد، ممکن است توانایی کافی برای تشخیص پاسخ نادرست یا ناقص را نداشته باشد.
این نگرانی به معنای مخالفت با استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی نیست. برعکس، پژوهشگران معتقدند این فناوری میتواند به ابزار آموزشی قدرتمند تبدیل شود به شرط آنکه جایگزین فرایند فکر کردن دانشجو نشود.
دانشجویان پزشکی میتوانند ابتدا بدون استفاده از هوش مصنوعی، ارزیابی خود را انجام دهند، تشخیص احتمالی را مشخص کنند و موارد خطرناک را که باید مورد توجه قرار گیرند، در نظر بگیرند. پس از آن میتوانند پاسخ هوش مصنوعی را بررسی و با ارزیابی خود مقایسه کنند.
در چنین روشی، هوش مصنوعی میتواند به دانشجو کمک کند متوجه شود چه مواردی را نادیده گرفته یا در کدام بخش بیش از حد بر یک احتمال تمرکز کرده است. همچنین بررسی پاسخهای اشتباه یا ناقص هوش مصنوعی میتواند به دانشجویان آموزش دهد که چگونه خروجی این فناوری را ارزیابی و چه زمانی نباید به آن اعتماد کنند.
مسئله اصلی در آموزش پزشکی آینده این نیست که آیا دانشجویان از هوش مصنوعی استفاده خواهند کرد یا خیر، بلکه این است که چگونه از آن استفاده کنند تا قضاوت پزشکی آنان تضعیف نشود.
طبق گزارش گاردین، هوش مصنوعی بهطور فزایندهای وارد حوزه سلامت میشود و میتواند سرعت دسترسی به اطلاعات و انجام برخی وظایف پزشکی را افزایش دهد. با این حال، پزشکان همچنان باید بتوانند مستقل از فناوری فکر کنند و تشخیص دهند چه زمانی پاسخ یک سامانه هوش مصنوعی اشتباه، ناقص یا نامطمئن است.
کارشناسان هشدار دادند پزشکی آینده به پزشکانی نیاز دارد که نهتنها توانایی استفاده از هوش مصنوعی را داشته باشند، بلکه توانایی قضاوت درباره خود هوش مصنوعی و تصمیمهای آن را نیز حفظ کنند.
آموزش پزشکان برای استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی
استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی به سرعت در حال گسترش اس، اما نتایج پژوهشی بینالمللی نشان میدهد میان نگاه مثبت پزشکان به این فناوری و میزان استفاده واقعی از آن فاصله قابلتوجهی وجود دارد.
در پژوهشی که دیدگاه ۱۰۴۹ پزشک در ۵۰ کشور بررسی شد، پژوهشگران دریافتند ۸۶.۵ درصد پزشکان از آشنایی پایه تا پیشرفته با هوش مصنوعی برخوردارند و ۸۰.۲ درصد معتقدند این فناوری میتواند عملکرد پزشکی را بهبود ببخشد. با این حال، تنها ۲۷.۸ درصد از پزشکان شرکتکننده اعلام کردند که از هوش مصنوعی در فعالیت حرفهای خود استفاده کردهاند و فقط ۱۷.۷ درصد آموزش رسمی در این زمینه دریافت کرده بودند.
پزشکان شرکتکننده بیشترین تاثیر مثبت هوش مصنوعی را در افزایش بهرهوری، سرعت ارائه خدمات و اثربخشی مراقبتهای پزشکی میدانستند. با این حال، نبود آموزش رسمی و سرمایهگذاری محدود مراکز درمانی از مهمترین موانع استفاده گسترده از این فناوری عنوان شد.
نتایج این پژوهش همچنین نشان داد پزشکانی که آموزش رسمی هوش مصنوعی دیده بودند، بیش از سه برابر بیشتر احتمال داشت از این فناوری در کار خود استفاده کنند. پزشکانی نیز که در مراکز مجهز به فناوریهای هوش مصنوعی فعالیت میکردند، بیش از هشت برابر بیشتر از این ابزارها استفاده میکنند.
این یافتهها نشان میدهد مسئله آینده پزشکی فقط دسترسی به هوش مصنوعی نیست بلکه پزشکان باید آموزش ببینند تا بتوانند از این فناوری به شکل ایمن و موثر استفاده کنند همچنین مهارتهای حرفهای و قضاوت بالینی خود را حفظ کنند.
هشدار درباره مسوولیت پزشکان در قبال خطاهای هوش مصنوعی
گسترش استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی، نگرانیهایی درباره مسوولیت خطاهای این فناوری و پیامدهای آن برای پزشکان ایجاد کرده است. کارشناسان هشدار میدهند اگر سامانه هوش مصنوعی در تشخیص یا توصیه درمانی دچار اشتباه شود و بیمار آسیب ببیند، مشخص نبودن مسوولیت میان پزشک، مرکز درمانی و سازنده فناوری میتواند به چالشی حقوقی تبدیل شود.
برای نمونه، در بریتانیا، «انجمن حمایت از پزشکان»، نماینده پزشکان متهم به تخلف، هشدار داد پزشکان و خدمات سلامت ملی (NHS) ممکن است در صورت بروز خطاهای هوش مصنوعی با دعاوی قصور پزشکی مواجه شوند حتی اگر تصمیم اشتباه بهطور مستقیم توسط ابزار هوش مصنوعی گرفته شده باشد.
این نگرانی با افزایش استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل تصاویر پزشکی، تهیه خلاصه مکالمات پزشک و بیمار و تنظیم نامههای پزشکی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. «انجمن حمایت از پزشکان» خواستار شفاف شدن قوانین مربوط به مسوولیت این فناوری شده و پیشنهاد کرده است تولیدکنندگان نیز در قبال خطاهای محصولات هوش مصنوعی مسوولیت داشته باشند.
به گفته کارشناسان، تعیین دقیق مسوولیت میان پزشکان، مراکز درمانی و توسعهدهندگان هوش مصنوعی برای حفظ ایمنی بیماران و اعتماد عمومی به استفاده از این فناوری در پزشکی ضروری است.
انتهای پیام
