در حال حاضر حدود ۱۱ هزار هکتار از اراضی استان به کشت گیاهان دارویی اختصاص یافته و میزان تولید این محصولات به بیش از ۲۴ هزار تن رسیده است؛ ظرفیتی که میتواند زمینهساز شکلگیری یک زنجیره اقتصادی کامل از مزرعه تا فرآوری و بازار مصرف باشد.
همزمان با هفته همدان نخستین جشنواره و نمایشگاه گیاهان دارویی و فرآوردههای گیاهی حکیم هزارهه» از امروز یکشنبه یکم شهریور کار خود را آغاز و تا ششم شهریورماه در محوطه آرامگاه بوعلیسینا برپا خواهد بود، این رویداد با هدف معرفی ظرفیتها، توانمندیها و فرآوردههای حوزه گیاهان دارویی و ایجاد تعامل میان فعالان این حوزه برنامهریزی شده است.
اما اینکه برای تبدیل شدن این استان به قطب گیاهان دارویی کشور چه اقداماتی در دست انجام بوده و این استان چه پتانسیل و ظرفیتهایی در بحث گیاهان دارویی دارد؟ و در نخستین جشنواره گیاهان دارویی این استان چه برنامههایی پیشبینی شده است؟
رییس سازمان جهاد کشاورزی همدان از دورخیز این استان برای تبدیل شدن به قطب گیاهان دارویی کسور خبر داد و گفت: این استان با برخورداری از حدود ۱۱ هزار هکتار سطح زیرکشت و تولید بیش از ۲۴ هزار تن گیاهان دارویی، در حال تدوین برنامهای تازه برای عبور از تولید خام و حرکت به سمت فرآوری، ایجاد زنجیره ارزش و توسعه بازارهای تخصصی بوده که در همین راستا، گروه «پیشرانان توسعه گیاهان دارویی کشور» همزمان با هفته همدان به مدت چهار روز در استان مستقر میشود تا ظرفیتهای شهرستانهای مختلف را شناسایی و مسیر توسعه این بخش را ترسیم کند.
حمزه خانجانیافشار افزود: این استان به دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی، ظرفیتهای طبیعی و سابقه دیرینه در طب و داروسازی، یکی از مناطق مهم کشور در حوزه تولید گیاهان دارویی به شمار میرود و باید از این ظرفیت برای ایجاد ارزش افزوده، اشتغال و توسعه اقتصادی استفاده کرد.
خانجانی افشار با اشاره به ظرفیتهای قابل توجه همدان در حوزه گیاهان دارویی اظهار کرد: استان همدان جایگاه ویژهای در سبد تولید گیاهان دارویی کشور دارد و در تولید برخی گونهها و فرآوردههای مرتبط نیز رتبه نخست کشور را در اختیار دارد.
وی تصریح کرد: در حال حاضر حدود ۱۱ هزار هکتار از اراضی استان به کشت گیاهان دارویی اختصاص یافته و میزان تولید این محصولات به بیش از ۲۴ هزار تن رسیده است؛ ظرفیتی که میتواند زمینهساز شکلگیری یک زنجیره اقتصادی کامل از مزرعه تا فرآوری و بازار مصرف باشد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان از آغاز مأموریت گروه «پیشرانان توسعه گیاهان دارویی کشور» در استان خبر داد و گفت: این گروه همزمان با برنامههای هفته همدان در هفته نخست شهریورماه، به مدت چهار روز در استان حضور خواهد داشت.
خانجانیافشار ادامه داد: هدف از حضور این گروه، تنها برگزاری نشستهای تشریفاتی نیست، بلکه ظرفیتسنجی دقیق شهرستانها، شناسایی توانمندیهای موجود، بررسی موانع تولید و فرآوری و ارائه راهکارهای عملیاتی برای توسعه گیاهان دارویی در دستور کار قرار دارد.
وی اظهار کرد: اعضای این گروه در شهرستانهای مختلف حضور پیدا میکنند و با برگزاری نشستها و همایشهای تخصصی، ظرفیتهای هر منطقه را از نزدیک بررسی خواهند کرد.
خانجانی افشار یاد آور شد: استفاده از ظرفیت علمی استادان و متخصصان حوزه گیاهان دارویی، یکی از محورهای اصلی این برنامه است تا بر اساس ویژگیهای اقلیمی، ظرفیت تولید، امکانات فرآوری و قابلیتهای اقتصادی هر شهرستان، برنامه توسعهای متناسب تدوین شود.
خانجانیافشار با اشاره به همزمانی این برنامه با هفته همدان گفت: نام همدان با شخصیت علمی و پزشکی بوعلیسینا پیوندی عمیق دارد و این پیشینه میتواند به عنوان یک ظرفیت فرهنگی و علمی برای معرفی توانمندیهای استان در حوزه گیاهان دارویی مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: در برنامههای هفته همدان، موضوع گیاهان دارویی و داروهای گیاهی با محوریت دانش بوعلیسینا و سنتهای اصیل علمی و درمانی مورد توجه قرار گرفته و برنامههای ویژهای در این زمینه اجرا خواهد شد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان بازدید از باغ گیاهان دارویی استان را یکی از برنامههای مهم هفته همدان برشمرد و گفت: این مجموعه از سال ۱۳۷۵ فعالیت خود را آغاز کرده و حدود ۲۰۰ گونه مهم گیاهی را در خود جای داده است.
وی ادامه داد: وجود چنین مجموعهای ظرفیت مناسبی برای معرفی گونههای گیاهی، فعالیتهای آموزشی و پژوهشی و همچنین پیوند میان دانش سنتی و ظرفیتهای علمی روز در حوزه گیاهان دارویی محسوب میشود.
خانجانیافشار با تأکید بر اینکه توسعه گیاهان دارویی نباید به افزایش سطح زیرکشت محدود شود، گفت: یکی از اهداف اصلی سازمان جهاد کشاورزی، حرکت از تولید محصول خام به سمت فرآوری، بستهبندی، تولید فرآوردههای تخصصی و ایجاد زنجیره ارزش افزوده است.
وی اظهار کرد: اگر محصول تولیدشده در استان پس از برداشت بدون فرآوری وارد بازار شود، بخش مهمی از ارزش اقتصادی آن از دست میرود؛ بنابراین باید ظرفیتهای علمی، صنعتی و اقتصادی استان برای تکمیل زنجیره تولید به کار گرفته شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان افزود: ایجاد زنجیره ارزش میتواند علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، زمینه ایجاد واحدهای فرآوری، توسعه صنایع تبدیلی، اشتغال دانشآموختگان و افزایش سهم استان از بازارهای داخلی و منطقهای را فراهم کند.
خانجانیافشار همچنین از تدوین طرح همکاری مشترک میان استانهای همدان، کردستان و کرمانشاه خبر داد و گفت: یکی از برنامههای مهم در این حوزه، ایجاد یک محور همکاری منطقهای با محوریت همدان است.
وی افزود: این همکاری میتواند ظرفیتهای سه استان را در حوزههای تولید، تحقیقات علمی، فرآوری، صنایع تبدیلی و بازاررسانی به یکدیگر متصل کند و زمینه شکلگیری یک زنجیره قدرتمند منطقهای در حوزه گیاهان دارویی را فراهم آورد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان خاطرنشان کرد: در این طرح تلاش میشود توانمندیهای علمی و اجرایی استانها در کنار یکدیگر قرار گیرد تا توسعه گیاهان دارویی از یک فعالیت پراکنده به یک برنامه منسجم منطقهای تبدیل شود.
وی تأکید کرد: همدان با توجه به سابقه تاریخی و علمی، ظرفیت تولید، وجود گونههای متنوع گیاهی و برخورداری از مراکز علمی و پژوهشی، میتواند محور این همکاری منطقهای باشد.
خانجانیافشار گفت: هدف نهایی برنامههای توسعه گیاهان دارویی در همدان، ایجاد ارتباط میان کشاورز، مراکز علمی، صنایع فرآوری، شرکتهای دانشبنیان و بازار است تا محصول تولیدشده در استان بیشترین ارزش اقتصادی را برای تولیدکننده و اقتصاد منطقه ایجاد کند.
وی افزود: مأموریت گروه پیشرانان توسعه گیاهان دارویی نیز فرصتی برای شناسایی دقیقتر ظرفیتهای استان و تبدیل این ظرفیتها به برنامههای اجرایی است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان اظهار کرد: با توجه به ظرفیت موجود، توسعه گیاهان دارویی میتواند به یکی از محورهای مهم اقتصاد کشاورزی استان تبدیل شود و همزمان با افزایش تولید، زمینه توسعه صنایع تبدیلی، اشتغال و حضور مؤثرتر همدان در بازارهای تخصصی این حوزه را فراهم کند.
شناسایی ۳۰۰ گونه گیاهان دارویی صنعتی و خوراکی در همدان
رئیس اداره مراتع و بیابان منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان هم از شناسایی بیش از ۳۰۰ گونه گیاهان دارویی صنعتی و خوراکی در سطح مراتع این استان خبر داد و اظهار کرد: سطح اراضی ملی استان همدان افزونبر ۷۰۰ هزار هکتار بوده که از این میزان سطح حدود ۶۶۵ هزار هکتار آن به اراضی مرتعی اختصاص دارد و در این میزان از سطح مراتع استان همدان در حال حاضر بیش از ۱۶۵۰ گونه گیاهی پراکنده بوده که با مطالعات انجام شده تاکنون بیش از ۳۰۰ گونه به عنوان گیاهان دارویی صنعتی و خوراکی شناخته شده است.
سعید الیاسی با اشاره به ذخیرگاههای ژنتیکی گیاهان دارویی همدان، گفت: با توجه به سیاستهای ابلاغی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری اقلام گیاهان دارویی و خوراکی و صنعتی به سه دسته اقلام غیرمجاز یا ممنوعه، اقلام مجاز مشروط و اقلام مشترک (بین منابع طبیعی، زراعی و گلخانهای) تقسیم میشود.
وی اظهار کرد: اقلام غیرمجاز در واقع گونههایی هستند که در حال انقراض بوده و جزو ذخایر ژنتیکی تمدید شونده بوده و بهرهبرداری از آنها در عرصههای منابع طبیعی مطلقا ممنوع است و اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان موظف هستند ضمن اطلاعرسانی عمومی از صدور مجوز بهرهبرداری و گواهی حمل این محصولات خودداری کنند.
الیاسی گفت: گونههایی نظیر شقاقل، پر سیاوشان، زیره سیاه، کرفس وحشی ،گل بنفشه، سنبلالطیب، قرهقات، شمشاد، شقایق ایرانی ، انواع لالهها، سوسن چلچراغ، انواع قارچ خوراکی، سیر کوهی و گز علفی،ریزوم ثعلب، ریشه کوکب، ریشه ختمی، ریشه کاسنی، ریشه ریواس وحشی، ریشه چوبک، ریشه روناس،خاس، ریشه زنبق وحشی، ریشه کوکب وحشی، ریشه شیرین بیان، ریشه سریش، برگ مورد، بن سرخ، پیاز وگل لاله سرنگون، گل اروانه، پیاز گل نرگس، بذر جاشیر، برداشت درختچههای گز، مان شوکه، گز روغنی، مرزه خوزستانی، سورنجان، بیلهر، سرخدار و شمشاد از جمله اقلام غیر مجاز و گونههای درحال انقراض به شمار میرود.
وی ادامه داد: دسته دوم اقلامی هستند که بهرهبرداری از آنها الزاماً در قالب کتابچه طرح مصوب در کمیته فنی منابع طبیعی و از طریق انعقاد با بهرهبرداران و مجریان طرحهای منابع طبیعی امکانپذیر است.
الیاسی بیان کرد: گونههایی نظیر گلپر، اسفند، خارشتر، شیرخشت، مریم نخودی، علف گاوزبان، گل گاوزبان، گل نرگس، آویشن، کاکوتی، بارهنگ، بابونه، موسیر، شاتره، ریواس، زرشک وحشی، نسترن وحشی، بنه، بلوط، سماق، زالزالک، اسفناج وحشی، بذر باریجه، بذر آنغوزه، گل بومادران، گل کاسنی، گل گندم، قدومهشیرازی، بارهنگ، بابونه، شاتره، برگ کنار، برگ اکالیپتوس، میوه محلب، میوه روناس، میوه ناخنک، سماق، گردو و فندق جنگلی، گلابی وحشی و سیب وحشی را میتوان از جمله اقلام و گونههای مجاز برشمرد.
وی افزود: بهرهبرداری از این گیاهان دارویی و خوراکی مجاز مشروط، در حد عرف مصارف خانواده روستایی ساکن محل بلامانع بوده اما حمل و خارج کردن این محصولات از محل بدون صدور مجوز و گواهی مشخصات و حمل ادارات کل منابع طبیعی ممنوع است.
رئیس اداره مراتع و بیابان منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان تصریح کرد: دسته سوم اقلام مشترک بین منابع طبیعی زراعت و گلخانهای بوده که در مورد این نوع از گیاهان دارویی خوراکی و صنعتی نظیر گلرنگ، پنیرک ، موسیر، کنگر، گاوزبان و شیرینبیان لازم است اشخاص حقیقی و حقوقی قبل از برداشت و یا خرید محصول از اداره منابع طبیعی یا جهادکشاورزی شهرستان مربوطه استعلام و پس از بازدید کارشناسان ناظر شهرستان و تایید زراعی یا گلخانهای و باغی بودن محصول، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان میتواند بدون اخذ بهره مالکانه نسبت به صدور گواهی حمل محصول اقدام کند.
الیاسی ادامه داد: در صورت تایید اینکه محصول از عرصههای ملی و منابع طبیعی برداشت شده باشد مراتب برای انجام اقدامات قانونی توسط ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری استانها در سامانه 'سمطا" انجام میگیرد.
وی گفت: در صورت عدم اخذ مجوز محصول برداشت شده قاچاق محسوب شده و طبق ماده ۲۵ مکرر قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز به نفع دولت ضبط خواهد شد.
رئیس اداره امور مراتع و بیابان منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان اضافه کرد: با توجه به مصوبات سازمان جنگلها مراتع و آبخیزداری کشور مبنی بر اصلاح و بهبود مراتع از طریق کشت و توسعه گیاهان دارویی این اداره کل با مشارکت جوامع محلی اقدام به کاشت بذور گیاهان دارویی و خوراکی نظیر جاشیر، ریواس، کنگر و موسیر میکند و بذور گیاه توسط اداره منابع طبیعی در اختیار مرتعداران قرار میگیرد.
الیاسی همچنین با بیان اینکه شاخصترین گونههای گیاهی استان همدان گون سفید بوده که از آن کتیرا به دست میآید و موسیر و شیرین بیان نیز از جمله سایر گونههای شاخص همدان هستند، اضافه کرد: در برخی از مناطق استان مانند شهرستان بهار و اسدآباد موسیر به صورت زراعی در اراضی کشاورزی توسط اهالی کاشته میشود که این امر از یک طرف موجب اشتغالزایی، تولید و درآمدزایی بیشتر در واحد سطح شده و از طرفی فشار برداشت بیرویه از سطح مراتع را کاهش میدهد.
وی خاطرنشان کرد: از سایر گونههای دارویی که در سطح وسیع و انبوه در بخش کشاورزی استان تولید میشود گیاهانی مانند سیر رازیانه کلزا و گشنیز سیاهدانه را میتوان نام برد.
الیاسی با بیان اینکه گیاهان دارویی این استان با توجه به طریقه مصرف آنها بین اهالی منطقه به دو گروه دستهبندی شدند، اظهار کرد: در گروه اول گیاهانی که به عنوان سبزیجات و میوهها کاربردهای غذایی دارند، به صورت خام، غذاهای مجزا یا به همراه غذاهای دیگر مصرف میشود و به عنوان مواد اصلی در تهیه برخی از غذاها چاشنیها و ادویهها مورد استفاده قرار میگیرد.
رئیس اداره مراتع و بیابان منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان ادامه داد: گیاهانی مانند موسیر، ریواس،سماق، کنگر، تره وحشی، شنگ، کرفس کوهی، والک، پیازک و پنیرک نیز در گروه اول قرار دارند ضمن اینکه گروه دوم گیاهانی هستند که تنها با هدف کاربرد دارویی برداشت شده و شمار آنها بسیار بیشتر از گونههای گروه نخست است.
الیاسی افزود: این گروه از گیاهان شامل آویشن، بومادران، بابونه، گلختمی، پونه کوهی، خاکشیر، گون، باریجه، چایکوهی، کاسنی، گزنه، زنیان، شقایقنعمانی، علف مار، شیرینبیان، بادرنجبویه، خارخسک، روناس، سنبل طیب، شاهتره، مرزنجوش و پرسیاوش میشود.
رئیس اداره امور مراتع و بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان در ادامه با اشاره به چالشهای اساسی در رشد و توسعه گیاهان دارویی، گفت: نبود صنایع تبدیلی، بستهبندی و فرآوری گیاهان دارویی، فقدان نظارت بر افراد شاغل در بخش گیاهان دارویی به ویژه در بحث کیفیت، عدم ساماندهی مناسب عطاریها و تولیدکنندگان عرقیجات از چالشهای اساسی در رشد و توسعه گیاهان دارویی است.
الیاسی اظهار کرد: عدم آشنایی کشاورزان با نحوه کاشت داشت و برداشت برخی از گونههای با ارزش اقتصادی بالا، عدم آشنایی سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی با گیاهان دارویی، وجود خشکسالی و مشکلات توسعه کشت گیاهان دارویی به صورت دیم، فقدان مکانیزاسیون پیشرفته، بومی و سنتی بودن تجهیزات از دیگر موانع و چالشهای اساسی در بحث رشد و توسعه گیاهان دارویی به شمار میرود.
به گزارش ایسنا، مراتع مهمترین ذخیرهگاه ژنتیک گونههای منحصر بهفرد گیاهان دارویی، خوراکی و صنعتی با ارزش بوده که در همین رابطه به منظور حفاظت و جلوگیری از برداشت غیرمجاز گونههای نادر و در حال انقراض بهعنوان ذخیرهگاههای ارزشمند همچنین حفاظت برای نسلهای آینده، مشارکت بیشتر تشکلها و بهرهبرداران بهعنوان عوامل اجتماعی در تمامی مراحل و فرایندها لازم و ضروری است.
انتهای پیام
