حجتالاسلاموالمسلمین فرهاد عباسی، اظهار کرد: پیامبر مکرم اسلام (ص) در یکی از محرومترین و محجوبترین بخشهای جغرافیای بشریت و در عصری سراسر آکنده از جهالت و جاهلیت، طی ۲۳ سال دعوت خود توانست جامعهای متمدن و دارای زیست متمدنانه را در دل جامعه متوحش آن زمان ایجاد کند.
معاون پژوهش حوزههای علمیه، با اشاره به اهمیت بازخوانی شخصیت پیامبر اسلام (ص) افزود: بخش زیادی از این تحول بزرگ در عصر رسالت نبوی با حمایتهای خداوند متعال و اعجاز قرآن کریم بود، اما بخش قابل توجهی از آن نیز وابسته به شخصیت ممتاز، ویژه، بینظیر و سراسر نور وجود پیامبر مکرم اسلام (ص) بود.
وی افزود: ایشان مجموعهای از فضایل و ویژگیهای شخصی و شخصیتی داشتند که با پشتوانه توحید و اتکا به خداوند متعال توانستند منحطترین فرهنگ را به فرهنگی متمدن تبدیل کنند.
عباسی با بیان اینکه بعثت پیامبر اسلام(ص) بزرگترین اتفاق تاریخ بشر بوده است، ادامه داد: پیامبری که در دوره ۲۳ ساله حضور و زندگی مادی و فیزیکی خود توانست چنین تحول عظیمی را در جامعه آن زمان به وجود آورد، امروز نیز ظرفیت آن را دارد که در دوره جاهلیت مدرن، نقطه آغاز یک زیست متمدنانه برای بشر باشد.
وی تصریح کرد: بعثت پیامبر اسلام(ص) به معنای بازخوانی دوباره سیره، شخصیت و فضایل ایشان است؛ البته این بازخوانی باید متناسب با نیازها و مطالبات جامعه بشری امروز صورت گیرد.
عباسی گفت: دعوت پیامبر در زمان خود شاخصههایی داشت که توانست قلبهای مردم آن زمان را، چه در میان عرب و چه غیرعرب، به خود جلب کند و امروز نیز دعوت به سیره، سبک زندگی، بینش و منش آن حضرت میتواند مسلمان و غیرمسلمان، عرب و غیرعرب را در سراسر جهان گرد هم آورد.
معاون پژوهش حوزههای علمیه با تأکید بر اینکه پیامبر اسلام(ص) پیامبر خاتم و پیامبر همه دورانهاست، گفت: ایشان امروز نیز بشر را به عبور از زندگی جاهلی به سوی زندگی متمدنانه در زیر نور خداوند متعال فرا میخواند. از این رو، پژوهش درباره پیامبر اسلام(ص) نباید صرفا پژوهشی انتزاعی و پشت میز کتابخانه باشد، بلکه باید به معنای تسری دادن نور جمال، جلال، شخصیت و معارف این انسان بینظیر به دوره معاصر باشد.
وی افزود: البته این پژوهشها باید متناسب با نیازها، پرسشها و مطالبات امروز جامعه باشد. پرسشهای امروز بشر یکوجهی و محدود به یک موضوع خاص نیست؛ بلکه مسائل روشی، علمی، اجتماعی، فرهنگی و دیگر موضوعات پیش روی بشر امروز را شامل میشود.
عباسی با اشاره به فرارسیدن ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر اسلام(ص) اظهار کرد: در روزهایی که جامعه اسلامی در آستانه سالروز میلاد پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) قرار دارد، خوشحالیم که به اطلاع جامعه علمی کشور و حتی مسلمانان و غیرمسلمانان برسانیم که به همت پژوهشگران حوزوی، مجموعهای پژوهشی درباره پیامبر مکرم اسلام(ص) تهیه شده که در مرحله نخست شامل شناسایی ۶۰ هزار مسئله پژوهشی است.
وی ادامه داد: این ۶۰ هزار سؤال و مسئله در بیش از ۲۵ موضوع علمی و بر مبنای چالشها و پرسشهای امروز درباره پیامبر اسلام(ص) شناسایی و دستهبندی شده و قابلیت آن را دارد که در قالب کتاب، مقاله، نشستهای علمی و کرسیهای آزاداندیشی و نظریهپردازی مورد استفاده قرار گیرد.
معاون پژوهش حوزههای علمیه با بیان اینکه این کار نخستین مرحله از یک فرایند گستردهتر است، گفت: در گامهای بعدی باید این مسائل اولویتبندی و تبیین شوند و سپس از دل آنها خروجیهای علمی در قالب مقاله، کتاب و دیگر قالبهای علمی تولید شود.
وی این اقدام را در جهان اسلام کمنظیر دانست و افزود: این کار هدیه و مژدهای است که به برکت وجود پیامبر مکرم اسلام(ص)، حوزه علمیه قم میتواند به جامعه بشری و دینپژوهان و پیامبرپژوهان تقدیم کند.
عباسی با قدردانی از پژوهشگران و دستاندرکاران این طرح اظهار کرد: امیدواریم مرحله نخست این مجموعه در چهلمین کنفرانس وحدت اسلامی که در قم برگزار میشود، با حضور شخصیتهای مختلف کشوری و مهمانانی از ادیان و کشورهای مختلف رونمایی شود تا در دسترس دینپژوهان و پیامبرپژوهان قرار گیرد.
باید گفتمانهای جهانی پیامبر اسلام(ص) را به جهان عرضه کنیم
معاون بینالملل حوزههای علمیه نیز با اشاره به برگزاری برنامههای مربوط به ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر اسلام(ص) اظهار کرد: سال ۱۴۴۷ قمری، در عرصه بینالملل به عنوان سال ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر اسلام(ص) مورد توجه قرار گرفت و برنامههای متعددی در جهان اسلام و داخل کشور به همین مناسبت برگزار شد.
حجتالاسلاموالمسلمین سیدمفید حسینی کوهساری، افزود: از افتخارات نظام جمهوری اسلامی ایران این است که برای نخستینبار به این عنوان توجه ویژهای شد و پس از آن، پیگیریهای بینالمللی در این زمینه شکل گرفت. این مناسبت در مجامع علمی و فقهی جهان اسلام و سازمان همکاری اسلامی مورد توجه و تصویب قرار گرفت و در سطوح مختلف کشورهای اسلامی نیز به آن پرداخته شد.
کوهساری ادامه داد: پس از این روند، مسئولیت برگزاری بخشی از برنامهها و مناسبتها و رویدادهای مربوط به ۱۵۰۰مین سال میلاد پیامبر اسلام(ص) به جمهوری اسلامی ایران واگذار شد و در هیئت دولت نیز مصوبهای در این زمینه به تصویب رسید و کمیتههایی در سطح ملی و بینالمللی برای پیگیری این موضوع شکل گرفت.
وی با اشاره به برگزاری چهلمین کنفرانس وحدت اسلامی گفت: این کنفرانس در تهران، قم و مشهد برگزار خواهد شد و در برنامه قم نیز از این مجموعه ۱۲ جلدی رونمایی میشود. در تهران نیز از آثار دیگری رونمایی خواهد شد، اما این مجموعه یکی از محصولات و دستاوردهای حوزه علمیه قم است که در قم معرفی خواهد شد.
کوهساری با بیان اینکه توجه جهانی به پیامبر اسلام(ص) در سالهای اخیر افزایش یافته است، تصریح کرد: همزمان با ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر(ص)، به دلیل تحولاتی که در مناسبات جهانی به وجود آمده، موجی از استقبال و گرایش به شناخت و بازشناسی شخصیت پیامبر اسلام(ص) در عرصه بینالملل شکل گرفته است.
وی افزود: تحولات یک سال اخیر و رخدادهای منطقهای و جنگهای اخیر نیز موجب شکلگیری نوعی بیداری و توجه بیشتر ملتها به اسلام، قرآن و شخصیت پیامبر اسلام(ص) شده است. به همین دلیل میتوان گفت این مناسبت به شکل واقعی میتواند نقطه عطفی در توجه جهانیان به اسلام، پیامبر(ص) و مضامین قرآن باشد.
کوهساری ادامه داد: در چنین شرایطی لازم است از منظر علمی، نظریهپردازی و گفتمانی، شخصیت، سیره و اندیشههای پیامبر مکرم اسلام(ص) را بازخوانی کنیم و این پروژه بزرگ نیز یکی از حلقههای سلسله پژوهشهایی است که درباره پیامبر اسلام(ص) در دست انجام قرار دارد.
وی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت جهانی شخصیت پیامبر اسلام(ص) گفت: ما باید در فضای جمهوری اسلامی، گفتمان خود و فضای رسانهای، برند ۱۵۰۰مین سال میلاد پیامبر اسلام(ص) و جایگاه پیامبر(ص) را که در جهان اسلام با نام جمهوری اسلامی و مکتب اهلبیت(ع) پیوند خورده است، زنده نگه داریم و تلاش کنیم هرچه بیشتر جهانیان با پیامبر مکرم اسلام(ص) آشنا شوند.
کوهساری با اشاره به برخی گفتمانهای مطرح در جهان امروز اظهار کرد: امروز گفتمان مقاومت، مبارزه با استکبار، دفاع از مظلوم و دفاع از فلسطین و غزه به گفتمانهایی جهانی تبدیل شدهاند و ما با موجی جهانی از مبارزه با ظلم، استکبار و بیاخلاقی مواجه هستیم.
وی افزود: اگر به قرآن و شخصیت پیامبر اسلام(ص) مراجعه کنیم، میبینیم که ذیل شخصیت ایشان میتوان دهها گفتمان و نظریه را در سطح جهانی مطرح کرد؛ گفتمان عدالت، فطرت، عقلانیت، معنویت، اخلاق، برادری و انسانیت از جمله این موارد است. امروز در یک نقطه عطف تاریخی و در شرایطی که یک تحول تمدنی در جهان در حال رخ دادن است، باید بتوانیم گفتمانهای جهانی پیامبر اسلام(ص) را به دنیا عرضه کنیم.
کوهساری با اشاره به تغییر نگاه جهانیان نسبت به برخی شعارهای تمدن غرب گفت: امروز زمینه برای عرضه گفتمانهای جدید در جهان فراهم شده است و امیدواریم بتوانیم شخصیت پیامبر اسلام(ص) را آنگونه که مورد نیاز بشر امروز است، از منظر انسانی، جهانی، برادری و برابری انسانی معرفی کنیم و معارف ایشان را در اختیار جامعه جهانی قرار دهیم.
دبیرخانه راهبری پژوهشهای دینی تاکنون ۳۲۰ اثر تولید کرده است
در ادامه، رئیس دبیرخانه راهبری پناح حوزههای علمیه با اشاره به جایگاه پیامبر اسلام(ص) اظهار کرد: چه چیزی بهتر و بالاتر از پیامبر رحمت(ص) که فلسفه خلقت و آفرینش انسانها به واسطه ایشان معنا پیدا میکند. پیامبر اسلام(ص) وجودی است که از هر زاویهای به شخصیت، اخلاق و سیره ایشان نگاه کنیم، با یک الگوی کامل و درسآموز مواجه میشویم.
حجتالاسلاموالمسلمین سیدحسین اسحاقی، افزود: همانطور که گفته شده، پیامبر اسلام(ص) وجودی کهکشانوار است که در آن هزاران نقطه درخشنده از فضیلت وجود دارد. از هر زاویهای که به ایشان نگاه کنیم، میتوانیم الگویی برای انسان امروز پیدا کنیم؛ چه در اخلاق فردی، چه در اخلاق خانوادگی و چه در اخلاق اجتماعی.
اسحاقی با اشاره به اخلاق پیامبر اسلام(ص) گفت: ایشان در اخلاق، سقف فضیلت را درنوردیده بودند؛ در شجاعت، سخاوت، عدالت و مردمداری، نمونهای کامل بودند. حتی سبک همسرداری و رفتار خانوادگی پیامبر(ص) به تنهایی موضوعی است که نیازمند بررسیهای عمیق و گسترده است.
وی ادامه داد: پیامبر اسلام(ص) سرچشمه حکمت و جلال و اسوه شجاعت بود و میتوان درباره ابعاد مختلف شخصیت ایشان پژوهشهای فراوانی انجام داد.
اسحاقی با اشاره به فعالیت دبیرخانه راهبری پژوهشهای دینی در حوزه و نظام اظهار کرد: این دبیرخانه حدود پنج سال پیش در حوزههای علمیه شکل گرفت تا بتواند پاسخگوی نیازهای جاری جامعه، هم در نظام حکمرانی و هم در حوزههای علمیه باشد.
وی افزود: از زمان تشکیل این دبیرخانه تاکنون، حدود ۳۲۰ اثر مختلف در ۲۸ گروه علمی تولید شده است و بخشی از این آثار در حوزه پیامبر اسلام(ص) قرار دارد.
اسحاقی ادامه داد: پیش از آغاز پروژه اخیر نیز آثاری درباره پیامبر اسلام(ص) در دبیرخانه تولید شده بود؛ از جمله «تاریخ در قرآن و تحلیل رخدادهای آن در عصر نبوی»، «سیره نبی اعظم در مدیریت افکار عمومی امت محمدی(ص)»، «چالشها و رهیافتها» و مجموعه «معارف شیعه پیامبر(ص)» که به دو زبان فارسی و عربی تهیه شده و یک مؤسسه در لبنان نیز برای ترجمه آن اقدام کرده است.
وی رفتار پیامبر اسلام(ص) با مخالفان را نیز یکی دیگر از موضوعات قابل توجه دانست و گفت: بررسی سبک رفتاری پیامبر(ص) با مخالفان میتواند امروز نیز الگویی برای جامعه ما باشد.
اسحاقی افزود: دبیرخانه دارای ۲۸ گروه علمی است و موضوعات از حوزههایی مانند تفسیر و علوم قرآن تا مطالعات تمدنی، زنان و خانواده، روانشناسی و علوم تربیتی را دربرمیگیرد. این دستهبندی به این دلیل انجام شد که بتوانیم ظرفیت این موضوعات را برای تولید رسالهها و پایاننامههای علمی در داخل کشور و حتی در سطح بینالمللی فعال کنیم.
وی با اشاره به وضعیت پژوهشهای دانشگاهی درباره پیامبر اسلام(ص) گفت: زمانی که برای حج و زیارت در عربستان حضور داشتم، مشاهده کردم که تنها درباره معاویه حدود ۴۰۰ عنوان پایاننامه کار شده است، در حالی که در مقایسه با آن، آثار پژوهشی درباره پیامبر اسلام(ص) بسیار کمتر بود. بنابراین نیاز به موضوعات جدید برای رسالهها و پایاننامهها، چه در ایران و چه در سطح بینالمللی، بسیار جدی است و این مجموعه میتواند خوشههای پژوهشی متعددی ایجاد کند.
وی یادآور شد: امیدواریم به همت مسئولان و پژوهشگران، این ۶۰ هزار مسئله پژوهشی در ۲۸ گرایش علمی در اختیار جامعه علمی قرار گیرد و زمینه تولید آثار جدید درباره پیامبر اسلام(ص) را فراهم کند.
خلا جدی پژوهشی در سیره نبوی
یک نویسنده مجموعه پژوهشی معارف محمدی نیز با بیان اینکه این مجموعه به عنوان هدیهای به ساحت پیامبر اعظم(ص) از سوی شیعیان امیرالمؤمنین(ع) به مسلمانان و جامعه بشری ارائه میشود، اظهار کرد: برخلاف تصور ما که شخصیت پیامبر اسلام(ص) به دلیل عظمت و گستردگی ایشان باید در مرکز توجه پژوهشهای علمی باشد، در عمل با یک نوع مهجوریت عمیق در حوزه پیامبرشناسی مواجه هستیم.
منصور حاجی افزود: نام مبارک محمد(ص) چهار بار در آیات قرآن آمده، یک بار نیز از ایشان با نام احمد یاد شده و یک سوره نیز به نام ایشان نامگذاری شده است، اما اگر وضعیت پژوهشهای رسمی و علمی درباره پیامبر اسلام(ص) را بررسی کنیم، متوجه یک خل جدی میشویم.
وی با اشاره به مقایسه وضعیت پژوهش درباره پیامبر اسلام(ص) با سایر اندیشمندان گفت: ما اندیشمندان بسیار بزرگی در حوزه علوم عقلی و نقلی داریم که درباره آنها آثار و پایاننامههای فراوانی تولید شده است؛ برای مثال درباره فارابی، ابنعربی و ملاصدرا آثار متعدد علمی وجود دارد، اما پژوهشهای دانشگاهی درباره خود پیامبر اسلام(ص) بسیار کمتر از ظرفیت عظیم شخصیت ایشان است.
حاجی افزود: از زمانی که حوزههای علمیه نیز وارد عرصه تولید پایاننامه شدند، تعداد آثار درباره پیامبر(ص) افزایش پیدا کرده، اما همچنان با توجه به عمق زندگی، شخصیت، سیره و معارف ایشان، این میزان پژوهش کافی نیست.
وی با اشاره به ظرفیت قرآن برای پژوهش درباره پیامبر اسلام(ص) اظهار کرد: در قرآن حدود ۱۵۰۰ آیه وجود دارد که به نوعی با پیامبر اعظم(ص) ارتباط دارد؛ بخشی از این آیات درباره اوصاف ایشان است، بخشی خطاب به ایشان است، بخشی دشمنان ایشان را مورد توجه قرار میدهد و بخشی نیز حقوق پیامبر(ص) بر امت اسلامی را بیان میکند.
حاجی تصریح کرد: با وجود این ظرفیت عظیم، کمتر با یک رویکرد علمی مستقل و جامع درباره پیامبر اسلام(ص) در میان تفاسیر فریقین مواجه هستیم و همین مسئله نشان میدهد که باید نگاه پژوهشی جدیتری به این موضوع داشته باشیم.
وی ادامه داد: حدود ۱۰ سال پیش تصمیم گرفتم با کمک دوستان و با توسل به اهلبیت(ع)، موضوعشناسی گستردهای درباره پایاننامههایی که تاکنون درباره پیامبر اسلام(ص) انجام نشده است، آغاز کنم.
حاجی گفت: سه تا چهار سال نخست صرف مطالعه عناوین پایاننامهها و منابع داخلی و خارجی در حوزههای مختلف شد و پس از آن، از حدود پنج سال پیش، نگارش و تدوین این عناوین آغاز شد.
این پژوهشگر افزود: در این فرایند تلاش شد نگاههای مختلفی که از سوی مسئولان و دستاندرکاران مطرح میشد، مورد توجه قرار گیرد؛ برای مثال موضوع تأثیر احادیث پیامبر اسلام(ص) بر شکلگیری تمدنهای اسلامی یا جایگاه معارف محمدی در آرای ابنعربی و ملاصدرا از جمله موضوعاتی است که میتواند زمینه پژوهشهای عمیقتری را فراهم کند.
حاجی درباره هدف اصلی این پروژه پژوهشی گفت: هدف این بود که راهها و رویکردهای علمی برای مطالعه پیامبر خدا(ص) شناسایی شود و بتوان احادیث و معارف رسولالله(ص) را از سطح نقل و گزارش فراتر برد و به نظریههای کارکردی و نظریههای عملی تبدیل کرد.
وی افزود: امروز به فضل الهی و با حمایت مجموعههای پژوهشی حوزه، حدود ۶۰ هزار عنوان بدون حتی یک مورد تکرار در ۲۸ رشته علمی آماده شده که تقریباً تمامی رشتههای علوم اسلامی و انسانی را دربرمیگیرد.
حاجی ادامه داد: البته در حال حاضر حدود ۶۵ هزار عنوان آماده شده است و حدود پنج هزار عنوان جدید نیز وجود دارد که بسیار تخصصی و دارای نگاه کاربردی هستند. برای نمونه، موضوعاتی مانند انسانشناسی سکولاریسم و تعارضات آن با اخلاقشناسی و انسانشناسی ارائهشده از سوی پیامبر اسلام(ص) میتواند در این مجموعه مورد بررسی قرار گیرد.
وی یادآور شد: اگر این موضوعات به دست پژوهشگران سپرده شود، میتوان امیدوار بود که قلمهای بیشتری برای مطالعه شخصیت پیامبر اسلام(ص) به حرکت درآید و این عناوین به صفحات علمی ماندگاری درباره شخصیت، سیره، معارف و اندیشههای پیامبر اعظم(ص) تبدیل شود.
انتهای پیام
