مسجد در فرهنگ اسلامی تنها بنایی برای برگزاری نماز نیست؛ بخشی از حافظه جمعی جوامع مسلمان است؛ مکانی که در طول تاریخ، عبادت، آموزش، همدلی و ارتباط میان مردم را در کنار یکدیگر معنا کرده است. از همین رو، مسجد را نمیتوان صرفاً با تعداد نمازگزاران یا ساعات برگزاری نماز سنجید؛ چراکه کارکرد آن زمانی معنا پیدا میکند که بتواند با زندگی روزمره مردم و نیازهای جامعه پیوند برقرار کند.
با این حال، در میان همه پرسشهایی که درباره جایگاه امروز مسجد مطرح است، شاید یکی از مهمترین آنها به نسلی بازگردد که حضورش در بسیاری از مساجد کمرنگتر از گذشته به چشم میآید؛ نوجوانان و جوانانی که زمانی بخش قابل توجهی از جمعیت مسجد را تشکیل میدادند، اما امروز جای خالیشان احساس میشود.
حفظ سنگر مسجد در گرو حضور جوانان است
حجتالاسلام مجید آقاجانی، مدیر ستاد اقامه نماز آذربایجان شرقی در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه مسجد از ابتدا برای اقامه نماز جماعت شکل گرفته است، اظهار کرد: از نام مسجد نیز میتوان دریافت که این مکان صرفاً محل عبادت فردی نیست، بلکه جایگاهی اجتماعی برای گردهمایی مردم و کمک به یکدیگر است.
وی افزود: مسجد در گذشته کارکردهای مختلفی داشت و علاوه بر محل عبادت، جایگاه قضاوت، تعلیم و تربیت و رسیدگی به امور مردم بود. در زمان پیامبر اکرم(ص)، «اهل صُفه» در مسجد حضور داشتند و پیامبر(ص) برای آنان زمینه اسکان و آموزش را فراهم کرده بود. همچنین برخی فعالیتها و حرکتهای اجتماعی و جهادی از مسجد آغاز میشد و افرادی که از نظر مالی در شرایط مناسبی قرار نداشتند، در مسجد مستقر میشدند.
وی با تأکید بر اینکه حل مسائل مردم و انجام امور اجتماعی در گذشته در مسجد انجام میشد، ادامه داد: امروز نیز مسجد میتواند چنین نقشی داشته باشد و به پناهگاهی برای مردم تبدیل شود؛ به این معنا که افراد در مسائل مختلف بتوانند به مسجد مراجعه کنند و از ظرفیت آن برای حل مشکلات خود بهره ببرند.
مدیر ستاد اقامه نماز آذربایجان شرقی با اشاره به ظرفیت مسجد در انجام امور خیر و اجتماعی، گفت: مسجد میتواند محلی برای جمعآوری جهیزیه، کمک به نیازمندان، حل اختلافات، برگزاری کلاسهای هنری و انجام فعالیتهای فرهنگی باشد. همچنین هر مشکلی که در یک محله وجود دارد، میتواند با محوریت مسجد و مشارکت مردم همان محله مورد بررسی و حلوفصل قرار گیرد.
وی اضافه کرد: مسجد میتواند محل ریشسفیدی و میانجیگری برای حل اختلافات مردم باشد و در کنار نقش معنوی خود، نقش اجتماعی و فرهنگی مؤثری در محله ایفا کند.
وی در ادامه درباره حضور نوجوانان و جوانان در برخی مساجد نیز اذعان کرد: برای جذب نسل جوان میتوان در مساجد برنامههایی متناسب با علایق و نیازهای آنان برگزار کرد؛ از جمله کلاسهای علمی، هنری، درسی و دیگر برنامههای جذاب که بتواند جوانان را به حضور در مسجد ترغیب کند.
حجت الاسلام آقاجانی با تأکید بر اهمیت حضور جوانان در مساجد بیان کرد: مسجد سنگر است و باید این سنگر را حفظ کنیم و حفظ آن نیز با حضور جوانان امکانپذیر است.
میکائیل جمالپور، استاد دانشگاه پیام نور تبریز در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به وضعیت ارتباط نسل جدید با محافل مذهبی از جمله مسجد، اظهار کرد: وضعیت حضور جوانان در مساجد شهرها و روستاها متفاوت است و در برخی مساجد، بخش قابل توجهی از شرکتکنندگان در برنامههای فرهنگی و دینی را نسلهای مختلف و بهویژه نسل جدید تشکیل میدهند.
وی افزود: در برخی مساجدی که حضور نسل جدید در آنها کمرنگ است، نمیتوان این مسئله را صرفاً به نسل جوان نسبت داد، بلکه در بسیاری از موارد، علت این موضوع به عملکرد و برنامههای متولیان مساجد بازمیگردد.
کمرنگ شدن حضور جوانان در برخی مساجد، به برنامههای مساجد بازمیگردد
وی بیان کرد: اگر هیئت امنای مساجد، پایگاههای مقاومت و مؤسسات فرهنگی فعال در مساجد، برنامههای متنوع و متناسب با نیازهای نسل جدید تدوین و اجرا کنند، جوانان احساس خواهند کرد که میتوانند در این فضا فعالیتهای فرهنگی مؤثرتر و کارهای علمی بهتری انجام دهند و در نتیجه حضور آنان در مساجد پررنگتر خواهد شد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه در برخی مساجد، محدود بودن ساعات فعالیت و تعطیلی فضاهای فرهنگی، زمینه حضور و فعالیت نسل جدید را کاهش داده است، گفت: اگر مساجد تعطیل نباشند و متولیان آنها برنامههای مورد نیاز نسل جدید را اجرا کنند، حضور جوانان در مساجد افزایش خواهد یافت و حتی خانوادهها نیز به حضور فرزندان خود در این محیطها ترغیب خواهند شد.
وی عنوان کرد: نمونههای فراوانی از حضور و مشارکت نسل جدید در برنامههای مساجد در شهر تبریز وجود دارد که نشان میدهد هرجا برای جوانان زمینه فعالیت و برنامهریزی مناسب فراهم شده، آنها نیز از حضور در مسجد استقبال کردهاند و میتوانند مخاطب و همراه برنامههای مساجد باشند.
انتهای پیام
