هادی فیض آبادی ـ خواننده ـ در گفتوگو با ایسنا به تشریح وضعیت تولید آثار موسیقی پرداخت که در ادامه مشروح آن را میخوانید.
ـ به نظر شما دلیل کاهش فعالیتهای موسیقی در ماههای اخیر چیست؟
دلایل مختلفی دارد که بخش عمده آن به اتفاقات اجتماعی برمیگردد؛ اتفاقاتی که به دیماه و بعد به جنگ و حوادثی منجر شد که هنوز هم درگیر آن هستیم.
پیش از این هم، پس از وقایع سال ۱۴۰۱ اهالی فرهنگ و هنر، بهخصوص اهالی موسیقی، در تصمیمی چندین ماه متوالی به روی صحنه نرفتند و قطعهای منتشر نشد. حال این رفتار اساسا چه نتیجهای به همراه خواهد داشت، یا درست بوده یا غلط، موضوعی نیست که بخواهم دربارهاش صحبت کنم. به هر حال، بخشی از اهالی موسیقی تصمیم گرفتند فعالیت رسمی و طی مراحل دریافت مجوز را از وزارت فرهنگ و ارشاد متوقف کنند.
البته تولیدات موسیقی انجام میشد و اهالی موسیقی فعالیت داشتند، اما بسیاری از این فعالیتها دیگر از مسیر رسمی و کانالهای دریافت مجوز پیش نمیرفت. به همین خاطر تصور میشود فعالیتهای موسیقی در این زمانها کمتر شده است. در صورتی که اینطور نیست، فقط بخشی از اهالی موسیقی تصمیم گرفتند بدون دریافت مجوز آثار خود را منتشر کنند.
در نتیجه، وقتی بخشی از اهالی موسیقی تصمیم گرفتند فعالیت رسمی خود را از طریق این کانالها ادامه ندهند و فعالیتهایشان را شخصیتر کنند، طبیعتاً این موضوع در آمار رسمی هم خودش را نشان میدهد.
در عین حال، مخاطبان موسیقی مردمپسند بهخصوص مخاطبان هنرمندانی که موسیقی سیاسی یا اجتماعی تولید نمیکنند و بیشتر در حوزه موسیقی عاشقانه و سرگرمی و... فعالیت دارند، مردم عادی هستند. البته این هنرمندان بیشترین تعداد دنبالکننده را هم دارند. طبیعتا در زمانی که مردم و دنبالکنندگانشان درگیر جنگ، سوگ جمعی و شرایط دشوار اجتماعی، اقتصادی و سیاسی هستند، نمیتوانند مثل گذشته فعالیت کنند.
بنابراین این تصور که فعالیت موسیقی کمتر شده، لزوماً دقیق نیست. شاید فعالیت رسمی و قابل اندازهگیری کمتر شده باشد، اما اهالی موسیقی همچنان در حال تولید آثار خود هستند.
ـ بخش قابل توجهی از درآمد خوانندهها از اجراهای صحنهای و پروژههای ضبط تأمین میشود و گفته میشود این فرصتها کمتر شده است. یک خواننده برای حفظ فعالیت حرفهای خود با چه چالشهایی مواجه است؟
البته این اتفاق برای همه اهالی موسیقی و همه ژانرها به یک شکل نیست. بخش مشخصی از اهالی موسیقی، بهخصوص کسانی که در حوزه موسیقی پاپ و مردمپسند فعالیت میکنند، درآمدشان را از اجراهای صحنهای کنسرت، تبلیغات و ... به دست میآورند. اما در موسیقی ایرانی، سنتی و کلاسیک و محلی تعداد هنرمندانی که درآمد قابل توجهی از اجرایی صحنهای، کنسرت و ضبط آثار باشد بسیار کمتر است.
در واقع، برای بسیاری از فعالان موسیقی ایرانی و کلاسیک، بخش اصلی درآمد از تدریس و آموزش تأمین میشود و الزاماً اجراهای صحنهای گستردهای ندارند. بنابراین شرایط اقتصادی و کاهش اجراها برای گروههای مختلف، تأثیر یکسانی ندارد.
البته این موضوع از زمان کرونا بیشتر خودش را نشان داد. وقتی اجراها، فعالیت آموزشگاهها و کلاسهای حضوری متوقف شد، بسیاری از اهالی موسیقی مجبور شدند برای ادامه زندگی و فعالیت حرفهای خود به شکلهای دیگری از آموزش روی بیاورند؛ از تدریس خصوصی و آنلاین گرفته تا فعالیت در اینستاگرام، یوتیوب و دیگر پلتفرمها و یا اینکه متاسفانه به کل شغل خود را تغییر دادند.
بنابراین این تغییرات و محدود شدن فرصتهای اجرا و آموزش، طبیعتاً بیتأثیر نیست و اهالی موسیقی برای حفظ فعالیت حرفهای و تأمین زندگی خود مجبور شدهاند راههای مختلفی را امتحان کنند.
ـ با این حال، به نظر شما امروز بزرگترین دغدغه یک خواننده مسائل هنری است یا تأمین معیشت و پیدا کردن فرصت برای کار کردن؟
نمیتوانم درباره همه هنرمندان یک نظر واحد بدهم، اما فکر میکنم هر دو موضوع در کنار هم به هنرمند کمک میکند تا به اهدافش برسد. مسئله اقتصادی امری نیست که هنرمند بتواند از آن چشمپوشی کند، اتفاقاً باید به آن توجه داشته باشد، چون همین موضوع باعث میشود چرخ زندگی هنرمند بچرخد و او بتواند به خلاقیت، وجه هنری و کار هنری خودش بپردازد.
هر هنرمندی، بعد از گذراندن دورهای از فعالیت و رسیدن به یک مرحله مشخص از کسوت هنریاش، باید مسائل اقتصادی را در نظر بگیرد و در عین حال، وجه هنری کارش را هم حفظ کند و این دو را توأمان پیش ببرد.
اگر یکی از این دو وجه نسبت به دیگری ضعیفتر باشد، در نهایت ممکن است هنرمند نتواند در طول زمان از فعالیت هنریای که در یک دوره انجام داده، حداقل نزد خودش و در برابر مخاطبانش، دفاع کند.
ـ اخیراً بسیاری از ناشران میگویند تولیدات موسیقی بسیار کمتر شده است. با توجه به این شرایط، به نظر شما این وضعیت چه تأثیری بر زنجیره فعالیت موسیقی، از آهنگساز و نوازنده تا خواننده، گذاشته است؟
نمیتوان با قطعیت گفت تولیدات موسیقی کمتر شده است. به نظرم تولیدات موسیقی بیشتر هم شده، اما نسبت به دورههایی که مخاطب و هنرمند نیاز بیشتری به ناشر داشتند، شرایط امروز متفاوت است.
هنرمندان امروز به واسطه حضور شبکههای اجتماعی و ابزارهای ارتباطی مانند اینستاگرام، یوتیوب، تلگرام و سایتها و پلتفرمهای پخش موسیقی، الزاماً به ناشر نیاز ندارند، به همین دلیل ممکن است بسیاری از هنرمندان اصلاً به ناشر مراجعه نکنند و آثارشان را به صورت مستقل منتشر کنند؛ چه از طریق دیستربیوتورهای خارجی و چه از طریق پلتفرمهای مختلف موسیقی.
بنابراین ممکن است ناشران به دلیل اینکه مراجعه کمتری از سوی هنرمندان دارند، احساس کنند تولیدات موسیقی کاهش پیدا کرده است. البته نمیتوان تأثیر مسائل اقتصادی و شرایط اجتماعی و سیاسی را هم نادیده گرفت. همه این عوامل میتوانند در میزان تولید و انتشار آثار تأثیرگذار باشند.
از طرف دیگر، هنرمندان همچنان آثارشان را به شکلهای مختلف منتشر میکنند، برای مثال در اینستاگرام و یوتیوب یا از طریق پلتفرمهای پخش موسیقی.
در هر دورهای اتفاقی باعث میشود روند موسیقی، فرم و شکل ارائه آثار و حتی نوع ارتباط مخاطب و هنرمند با یکدیگر تغییر کند. در نهایت هم شکل جدیدی از این ارتباط به وجود میآید. اکنون در دورهای هستیم که هنوز دقیقاً مشخص نیست شکل نهایی توزیع و انتشار موسیقی به چه صورت خواهد بود.
اگر به گذشته نگاه کنیم، میبینیم این تغییرات همیشه وجود داشته است. زمانی نوار کاست تنها شکل رایج انتشار موسیقی بود و بعد خیلی سریع سیدی جای آن را گرفت. پس از مدتی سیدی هم تقریباً کنار رفت و هنرمندان با این سؤال مواجه شدند که حالا باید آثارشان را چطور به دست مخاطب برسانند؛ با فلش، کد QR یا روشهای دیگر؟
امروز اما تقریباً همه به این نتیجه رسیدهاند که یکی از اصلیترین راههای رسیدن موسیقی به مخاطب، انتشار آن در پلتفرمهایی مانند اسپاتیفای و اپلموزیک و شبکههایی مثل اینستاگرام و یوتیوب است.
ما در حال گذراندن یک دوره کوتاه برای پیدا کردن شکل جدید ارتباط میان هنرمند، پلتفرم و مخاطب هستیم. این روند به مرور جا میافتد و شکل مشخصتری پیدا میکند.
ـ با توجه به اینکه پلتفرمهای موسیقی چند سالی است فعال شدهاند، اما در ایران به دلیل رعایت نشدن کامل حقوق کپیرایت و فیلتر بودن برخی از این پلتفرمها، استفاده از آنها با محدودیتهایی همراه است، تجربه شخصی شما از استریم و درآمد حاصل از این پلتفرمها چیست؟ آیا این درآمد مستقیماً به خود هنرمند میرسد یا به تهیهکننده پرداخت میشود؟
من در حال حاضر با تهیهکننده خاصی کار نمیکنم و شخصاً قطعاتم را منتشر میکنم. البته پیش از این با یک شرکت قرارداد داشتم و آنها آثارم را در سایتها و پلتفرمها منتشر میکردند. اگر درآمدی هم از این طریق به دست میآمد، من تقریباً در جریان جزئیات آن نبودم، چون در آن مقطع هدف اصلیام این بود که آثارم به گوش مخاطب برسد.
اما یکی دو سال است که خودم این کار را انجام میدهم. درآمد حاصل از استریم آنچنان قابل توجه نیست که بتوان روی آن به عنوان یک منبع درآمد اصلی حساب کرد، اما به هر حال بیتأثیر هم نیست. مزیتش این است که خود میتوانی رصد کنی که اثر چقدر شنیده شده، چه میزان درآمد داشته و در مجموع عملکرد آن را ارزیابی کنی.
در مورد هنرمندانی که قرارداد دارند، طبیعتاً شرایط متفاوت است و از همان ابتدا در قرارداد با تهیهکننده مشخص میشود که درآمد حاصل از انتشار و میزان پخش آثار چگونه تقسیم شود. معمولاً برای تولید یک قطعه، هزینهها مشخص است و سهم هر طرف هم در قرارداد تعیین میشود.
اما بخش بزرگی از بدنه موسیقی که من از آن به عنوان «بدنه تأثیرگذار موسیقی» یاد میکنم، به شکل مستقل فعالیت میکنند. البته این بدنه طیف بسیار گستردهای دارد؛ یک عده در سطح بالاتری از نظر تعداد مخاطب، فروش و برگزاری کنسرت قرار دارند و بعضی دیگر هم تلاش میکنند به آن سطح برسند.
منظورم از آن گروه اول، هنرمندانی هستند که مثلاً در مدت کوتاهی تمام بلیتهای کنسرتشان به فروش میرسد. طبیعتاً در مورد آنها تهیهکننده مشخص است، برای هر قطعه هزینههای مشخصی وجود دارد و میزان پخش اثر و سهم هر طرف هم بر اساس قرارداد قابل محاسبه است.
اما بسیاری از هنرمندان دیگر که به صورت مستقل فعالیت میکنند، خودشان مستقیماً در پلتفرمهای خارجی حضور دارند و آثارشان را منتشر میکنند. در این شرایط دیگر وابستگی چندانی به تهیهکننده ندارند و خود مدیریت انتشار و پیگیری آثارشان را انجام میدهند.
ـ در این برهه تاریخی، به نظر شما شرایط باعث شده که برخی از هنرمندان بیشتر به سمت تولید آثار سفارشی بروند؟
طبیعتاً شرایط بیتأثیر نیست. در طول تاریخ همیشه سفارش اثر هنری چه موسیقی چه هنر های تجسمی وجود داشته و موضوع جدیدی نیست. هر زمان که امکان سفارش وجود داشته باشد، یک نهاد یا مجموعه به یک هنرمند سفارش میدهد که اثری را تولید کند؛ فرقی نمیکند این سفارش از سوی دانشگاه باشد، تلویزیون، اداره پست، یک تیم ورزشی یا هر نهاد و مجموعهی مستقل یا دولتی دیگری.
این بخشی از چرخه درآمد هنرمندان در همه حوزههای هنری است. اگر هنرمندی توانایی انجام آن کار را داشته باشد و آن سفارش با تفکرات، عقاید، روند و اهداف هنری و مسیر کاریاش همخوان باشد، طبیعتاً آن را میپذیرد. بنابراین اصل سفارش گرفتن، و سفارش دادن به هنرمند اتفاق عجیب یا تازهای نیست.
البته هنرمند میتواند در شرایطی یک سفارش را نپذیرد، برای مثال ممکن است از نظر اعتقادی یا ایدئولوژیک با مفهومی که قرار است برای آن اثر تولید کند، همسو نباشد. یا ممکن است با یک برند یا مجموعه مشخص مسئله شخصی داشته باشد و به همین دلیل نخواهد برای آن کار کند.
در نهایت، پذیرش یا رد یک سفارش به انتخاب خود هنرمند برمیگردد، اما اگر سفارش با شیوه کاری، نگاه و باورهای او تضادی نداشته باشد، طبیعتاً میتواند یکی از بخشهای فعالیت و درآمد حرفهای او باشد.
انتهای پیام
