آن روزها که درختان میوه در باغات ایلام برای تولید محصول، نه برای زیبایی، قد میکشیدند و کشاورزان نسلاندر نسل از زمین حاصلخیزشان برکت میگرفتند، رفتهرفته به خاطرهها میپیوندد. امروز، در بسیاری از نقاط استان، پدیدهای به نام «خانهباغ» چهره اراضی کشاورزی را تغییر داده است؛ پدیدهای که با وعده تفریح و آرامش، زمینهای کشاورزی و اراضی ملی منابع طبیعی را به تکههای محصور و ویلاهای کوچک تبدیل کرده و حالا کارشناسان آن را تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و منابع طبیعی استان میدانند.
محصور کردن قطعهای کوچک از زمینهای کشاورزی یا اراضی ملی با فنس یا دیوار و کاشتن تعدادی درخت مثمر در داخل زمین و ساخت یک منزل کوچک در آن به یک رویه غلط تبدیل شده است، تعداد درختان، اغلب آنقدر نیست که بشود برای فروش محصول در آینده روی آن حساب کرد و احتمالا بهعلت انتخاب غیر درست درختان، ثمری هم نداشته باشند! با این وجود که تولیدی محصولی هم در کار نخواهد بود، برخی مردم در چنین مکانی پول زیادی خرج میکنند.
اما تبدیل زمینهای کشاورزی و یا منابع طبیعی به خانهباغ اگر برای صاحب آن سود مادی نداشته باشد، به تجارتی کاذب برای بنگاهداران و دلالان تبدیل شده و این افراد را برای گسترش این کار غیرقانونی به تکاپو انداخته است.
قوانین بازدارنده و برخوردهای قضایی
قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها مصوب سال ۱۳۷۴، هرگونه ساختوساز غیرمجاز در اراضی کشاورزی را ممنوع اعلام کرده است با این حال، تغییر کاربریهای غیرمجاز همچنان در استان ادامه دارد. طی سالهای اخیر، دهها مورد خانهباغ غیرمجاز در مناطق مختلف، از جمله در بخش چوار ایلام، ایوان و اطراف ایلام تخریب شده است و دادستان ایلام از تخریب ۵۲ مورد خانهباغ و رفع تصرف ۶۰ هکتار از اراضی کشاورزی تغییر کاربری دادهشده خبر داده است.
هزینههای پنهان و تهدید امنیت غذایی
یکی از نگران کنندهترین جنبههای خانهباغها، مصرف بیرویه منابع آبی شرب است. در هر فصل آبیاری، رقمی حدود ۲۵ میلیون لیتر از آب شرب مردم ایلام صرف آبیاری درختانی میشود که در ویلاهای ساختهشده در زمینهای کشاورزی و منابع ملی کاشته شدهاند . این در حالی است که آب این ویلاها از طریق تانکر و یا انشعابهای غیرمجاز تأمین میشود و فشار مضاعفی بر منابع محدود آبی استان وارد میکند.
فرمانده یگان حفاظت اراضی استان ایلام، با تأکید بر اینکه هرگونه ساختوساز بدون مجوز در اراضی کشاورزی تخلف محسوب میشود، امنیت غذایی را از مهمترین اولویتهای حوزه توسعه پایدار خوانده است.
مدیر امور اراضی استان نیز تغییرات غیرمجاز کاربری اراضی را یکی از چالشهای فعلی جامعه و تهدیدی برای منابع پایه تولید مواد غذایی معرفی کرده است.
سبزیکاری؛ مسیر جایگزین و پایدار
در مقابل این روند تخریبی، ظرفیتهای بالقوهای در استان وجود دارد که با حمایت و فرهنگسازی میتواند جایگزین مناسبی برای خانهباغها باشد. سبزیکاری یکی از شغلهای رایج و قدیمی مردم روستاهای استان ایلام است که با گسترش آن میتوان زمینه اشتغال بیشتری برای روستاییان را فراهم آورد. امروزه گرایش خانوادههای شهری به سبزیهای محلی، تازه و ارگانیک در استان، فرصتی مناسب برای ایجاد شغل و کسب درآمد برای روستائیان ایجاد کرده است .
مهدی حیدری کارآفرین ایلامی در آسمانآباد از توابع شهرستان چرداول، با تولید روزانه ۳۵۰ کیلوگرم سبزی، توانسته برای ۱۳ نفر بهصورت مستقیم و غیرمستقیم اشتغالزایی ایجاد کند.
وی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه تنها مشکلش نبود آب دائمی است، گفت: کشت سبزی با توجه به شرایط کاری، افراد زیادی را مشغول به کار میکند و به ازای هر هکتار، ۵ نفر بهصورت ثابت و ۸ نفر بهصورت غیرمستقیم مشغول به کار هستند.
در بخش زرنه شهرستان ایوان نیز ۲۰۰ هکتار از اراضی آبی به کشت سبزیجات اختصاص دارد که سالانه بیش از ۶۰ تن سبزی سالم و ارگانیک را روانه بازار میکند و برای ۲۰ نفر به طور مستقیم اشتغال ایجاد کرده است.
خانهباغها اگرچه در نگاه اول، تجربهای از نزدیکی به طبیعت به نظر میرسند اما در عمل، به ابزاری برای تصرف و نابودی آن تبدیل شدهاند. قطعهقطعه شدن زمینها، تخریب زیستگاههای حیاتوحش، مصرف بیرویه آب شرب و تهدید امنیت غذایی، از جمله پیامدهای این پدیده است.
به نظر میرسد بازنگری در نگرش عمومی و حمایت از مشاغل مولد مانند سبزیکاری، همراه با برخورد قاطع و قانونی با تغییر کاربریهای غیرمجاز، بتواند جلوی این روند تخریب را بگیرد و کشاورزی و امنیت غذایی را در استان ایلام احیا کند.
انتهای پیام
