احمد قندهاری۱۵ شهریورماه در نشست خبری، با اشاره به روند افزایش مصرف آب، اظهار کرد: برخلاف روند معمول افزایش سرانه مصرف، در مشهد طی سالهای اخیر روند مصرف آب کاهشی بوده و این موضوع نقش مهمی در عبور از شرایط سخت تامین آب داشته است.
وی با اشاره به پیشبینیهای مربوط به وضعیت بارندگی، افزود: پیشبینیهای اقلیمی با عدم قطعیت همراه است و نمیتوان برنامهریزی تامین آب را صرفا بر مبنای احتمال وقوع بارندگی انجام داد؛ بنابراین تلاش میکنیم برای شرایط مناسب بارندگی و همچنین برای سناریوی کمبارشی آمادگی داشته باشیم.
سرپرست شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با اشاره به پروژه انتقال آب از عمان، بیان کرد: این پروژه در دستور کار شرکت آب منطقهای قرار دارد. به دلیل شرایطی که اخیرا کشور با آن مواجه بوده، سرعت اجرای این پروژه تا حدودی کاهش یافته است، اما امیدواریم روند پیگیری آن با سرعت بیشتری دنبال شود.
قندهاری با بیان اینکه مشهد اکنون در ششمین سال تنش آبی شدید قرار دارد، گفت: تابستان امسال در مقایسه با سالهای گذشته شرایط ویژهتری داشت، زیرا حجم ذخایر آب سدهای تامینکننده مشهد به سطحی بیسابقه رسید. ذخیره آب سدهای مشهد در حال حاضر به حدود ۲.۷ درصد رسیده که دستکم در دو دهه گذشته شرایط مشابهی را تجربه نکردهایم.
وی با اشاره به رویکرد این مجموعه در برنامهریزی تامین آب، تصریح کرد: طی سالهای گذشته همواره بدبینانهترین سناریو را مبنا برنامهریزی قرار دادهایم؛ به این معنا که فرض کردهایم امکان استفاده از منابع سطحی محدود باشد و باید بتوانیم با حداقل ذخایر موجود شرایط را مدیریت کنیم. یکی از دلایل عبور از شرایط تنش آبی در سالهای گذشته همین نوع برنامهریزی بوده است؛ چراکه اگر در ادامه سال بارندگی مناسبی رخ دهد، شرایط منابع آب بهبود پیدا میکند، اما برنامهریزی نباید متکی به وقوع بارندگی باشد.
افزایش دما، مصرف آب را تحت تاثیر قرار داده است
قندهاری با اشاره به شرایط دمایی تابستان امسال، خاطرنشان کرد: بهطور متوسط حدود دو درجه افزایش دما در حوزه شهرستان مشهد نسبت به دوره آماری بلندمدت داشتیم که این موضوع تاثیر قابل توجهی بر میزان مصرف آب دارد؛ بهویژه در دماهای بالاتر از ۳۵ درجه سانتیگراد، با افزایش هر درجه دما، مصرف آب بهصورت چشمگیری افزایش پیدا میکند.
سرپرست شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با اشاره به برنامههای پیشرو برای تامین آب مشهد در سال ۱۴۰۶، بیان کرد: اکنون برنامهریزی برای تامین آب مشهد در سال ۱۴۰۶ را آغاز کردهایم و این برنامه نیز بر مبنای بدبینانهترین سناریو تنظیم میشود. شرایط سال آینده دشوارتر خواهد بود، زیرا بسیاری از ظرفیتهایی که در سالهای گذشته امکان استفاده از آنها وجود داشت، دیگر در دسترس نخواهد بود. برای عبور از چند ماه آینده نیز برنامهکوتاه مدتی تدوین شده و باید فرض کنیم که با این میزان ذخایر موجود، پنج الی ۶ ماه آینده را پشت سر خواهیم گذاشت.
وی یکی از مهمترین اقدامات پیشرو را جبران عقبماندگی پروژههای تامین آب عنوان کرد و گفت: در برخی پروژهها با تاخیر مواجه هستیم و باید طی دو الی سه ماه آینده این عقبماندگیها جبران شود. تکمیل این پروژهها میتواند بخشی از وابستگی به منابع سطحی را کاهش دهد و به عبور از شرایط پیشرو بدون نیاز به قطع و جیرهبندی آب کمک کند.
سرپرست شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با اشاره به مهمترین چالش اجرای پروژهها، اظهار کرد: تامین اعتبار یکی از چالشهای اصلی شرکت آب منطقهای است. پیگیریهای متعددی در سطح ملی انجام شده، اما تمامی اعتبارات مورد نیاز تاکنون بهطور کامل تخصیص پیدا نکرده است. بخش عمده فعالیتهای زمانبر برخی پروژهها انجام شده و اکنون برای تکمیل آنها بیش از هر چیز به تامین منابع مالی نیاز داریم.
پیشرفت فیزیکی سد شوریجه به بیش از ۹۵ درصد رسیده است
قندهاری با اشاره به وضعیت سد شوریجه، اظهار کرد: تکمیل سد شوریجه و سامانه انتقال آن یکی از برنامههای مهم برای تامین آب مشهد در سال آینده است. پیشرفت فیزیکی سد به بیش از ۹۵ درصد رسیده و سامانه انتقال نیز حدود ۷۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. پروژه به مرحلهای رسیده است که در صورت تزریق منابع مالی، میتوان آن را با سرعت بیشتری تکمیل و به برنامه زمانبندی پیشبینیشده رساند.
وی ادامه داد: برنامهریزی ما این بود که نخستین آبگیری مخزن سد در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ انجام شود که خوشبختانه با تحقق بیش از ۹۵ درصد پیشرفت فیزیکی پروژه و اخذ مصوبات و تاییدیههای لازم از دستگاههای ذیربط، نخستین آبگیری مخزن انجام شد. تاکنون حدود ۸.۵ میلیون مترمکعب آب در مخزن سد ذخیره شده است و این طرح برای تحقق اهداف مختلفی از جمله تامین بخشی از آب مورد نیاز مشهد طراحی شده است. تامین نیازهای شهرستان سرخس، تقویت آبخوان و مدیریت سیلابها نیز از دیگر اهداف پیشبینیشده در این طرح است.
سرپرست شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با اشاره به وضعیت خط انتقال آب این پروژه، تصریح کرد: آب باید از طریق سامانه انتقال به شبکه منتقل شود و از مجموع حدود ۱۵ کیلومتر و ۳۰۰ متر خط انتقال، تنها حدود ۵۰۰ متر از عملیات باقی مانده است. عملیات اجرایی بخش عمده خط انتقال انجام شده و سامانه انتقال در مجموع حدود ۷۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. در حال حاضر بخش قابل توجهی از کارهای ساختمانی انجام شده و موضوع اصلی، خرید و تامین تجهیزات مورد نیاز است.
وی میزان اعتبار مورد نیاز برای تکمیل این طرح را حدود ۴۵۰ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: در صورت تامین بهموقع منابع مالی، امیدواریم بتوانیم پروژه را تا پایان 6ماهه دوم سال تکمیل کنیم. هدف شرکت آب منطقهای این است که با تکمیل پروژه، بتوانیم از ظرفیتهای این طرح بهویژه در ماههای تیر، مرداد و شهریور که با افزایش مصرف آب مواجه هستیم، برای تامین آب مشهد استفاده کنیم.
قندهاری با اشاره به موضوع چاههای غیرمجاز و مدیریت منابع آب، بیان کرد: اگر تصور کنیم دولت بهتنهایی میتواند حتی با موفقیت ۵۰ یا ۱۰۰ درصدی مسئله چاههای غیرمجاز را مدیریت کند، احتمالا تصور درستی نداریم. زمانی که با کالایی کمیاب و دارای ارزش اقتصادی بالا، مانند آب در دشت مشهد، مواجه هستیم، ورود و اقدام دولت بهتنهایی نمیتواند تمامی مشکلات را حل کند و باید تمامی ذینفعان در مدیریت این منابع مشارکت داشته باشند.
وی با اشاره به ضرورت مشارکت بهرهبرداران، گفت: تجربه کشورهای مختلف نیز نشان میدهد که راهکار اصلی مدیریت منابع آب، درگیر کردن تمامی ذینفعان در تصمیمگیریها و مدیریت منابع است. هرچه منافع مردم و بهرهبرداران بیشتر با موضوع مدیریت منابع آب گره بخورد، احتمال موفقیت نیز افزایش پیدا میکند.
سرپرست شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با بیان اینکه تخصیص جدید آب در دشتهای ممنوعه امکانپذیر نیست، گفت: در قانون اجازه تخصیص جدید آب در این دشتها را نمیدهد. تنها استثنا مربوط به تامین آب شرب است که دستگاههای مسئول مکلف به تامین آن هستند. در شرایطی که گزینه جایگزین وجود نداشته و این موضوع نیز در قالب سازوکارهای قانونی و اصلاح پروانهها دنبال میشود.
بازچرخانی و انتقال پساب، بخشی از راهکار مدیریت آب است
قندهاری با اشاره به ضرورت بازچرخانی و انتقال پساب، اظهار کرد: یکی از راهکارهای مهم، انتقال و استفاده از پساب تصفیهشده است و در این زمینه پروژههایی برای انتقال بخشی از پساب تصفیهشده غرب مشهد در دست بررسی و اجرا قرار دارد. بازچرخانی آب یکی از راهکارهای اساسی برای مدیریت منابع محدود آب است و باید از ظرفیت استفاده مجدد از آب در بخشهای مختلف استفاده شود.
وی با بیان اینکه نمیتوان همواره تنها به دنبال تامین منابع جدید آب بود، افزود: باید مشخص شود سیاستهای توسعه استان و بهویژه مشهد تا چه زمانی و با چه ظرفیتی ادامه خواهد داشت. اگر توسعه منطقه ادامه داشته باشد، باید همزمان منابع مورد نیاز آن نیز تامین شود و نمیتوان بدون توجه به ظرفیت منابع آب، بارگذاریهای جدید انجام داد. در سالهای گذشته تلاش زیادی برای مدیریت مصرف و تقاضا در بخشهای مختلف از جمله شرب، کشاورزی و صنعت انجام شده است.
سرپرست شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با اشاره به اینکه انتقال آب، یک ضرورت بلندمدت برای مشهد است، خاطرنشان کرد: انتقال آب یک برنامه بلندمدت است و باید در کنار مدیریت مصرف، بازچرخانی آب و کنترل برداشت از منابع زیرزمینی مورد توجه قرار گیرد. به عنوان متولیان تامین آب، وظیفه داریم تمامی گزینههای ممکن را بررسی کنیم و با توجه به شرایط دشت مشهد، معتقدم انتقال آب برای تامین آب شرب این منطقه ضروری است.
سرپرست شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با اشاره به سند سازگاری با کمآبی، گفت: در سال ۱۳۹۸، در قالب سند سازگاری با کمآبی، برنامههایی برای جلوگیری از اضافهبرداشت از منابع آب زیرزمینی تا سال ۱۴۰۵ تعیین شد. این موضوع در برنامه هفتم توسعه نیز مورد توجه قرار گرفته و در ماده ۳۷ این قانون، تکالیفی برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی پیشبینی شده است. سهم خراسان رضوی از برنامههای کاهش برداشت نیز مشخص شده و برای دشتهای مختلف استان، با همکاری دانشگاه فردوسی مشهد، میزان برداشت و اهداف کاهش مصرف تعیین شده است.
قندهاری در ادامه با اشاره به تخصیص آب به بخشهای جدید صنعتی، تصریح کرد: تخصیص آب بر اساس برنامههای توسعه و قوانین بالادستی به دستگاههای مسئول ابلاغ میشود و طی دو سال گذشته نیز تخصیص جدیدی از محل منابع موجود برای توسعههای جدید انجام نشده است. هر واحد صنعتی جدیدی که بخواهد در استان فعالیت خود را آغاز کند، باید آب مورد نیاز خود را از طریق سازوکارهای پیشبینیشده، از جمله تشکلها، بخش خصوصی یا انتقال حق بهره برداری از بخش کشاورزی تامین کند.
وی ادامه داد: در این فرآیند، بر اساس ضوابط قانونی و با اعمال کاهشهای مقرر در چاه مبدا، امکان انتقال آب از بخش کشاورزی به صنعت در چارچوب مواد ۲۷ و ۲۸ قانون توزیع عادلانه آب بررسی و مجوزهای لازم صادر میشود.
حقابه ایران از هریرود باید رعایت شود
قندهاری نیز در ادامه این نشست با اشاره به موضوع حقابه ایران از رودخانه هریرود، اظهار کرد: ایران و افغانستان دو کشور همسایه هستند و استفاده از منابع مشترک آبی در این منطقه، سابقهای تاریخی دارد. هریرود یکی از رودخانههای مهم منطقه است و انتظار و مطالبه این است که حقوق و حقابه ایران از این رود خانه بهطور کامل رعایت شود.
وی افزود: بستن مسیر آب به سمت مناطق پاییندست، بهویژه با توجه به شرایط منطقه و روابط میان دو کشور، موضوعی است که نیازمند توجه جدی است. خراسان رضوی میزبان شمار زیادی از اتباع افغانستانی است و در کنار روابط و پیوندهای تاریخی میان مردم دو کشور، انتظار داریم موضوع منابع آب مشترک نیز با نگاه همکاری و رعایت حقوق طرفین دنبال شود. پیگیری موضوع حقابههای ایران از مسیر وزارت امور خارجه انجام شده و این پیگیریها در آینده نیز ادامه خواهد داشت.
نیاز آبی مشهد تا افق ۱۴۲۰ به حدود ۳۹۶ میلیون مترمکعب خواهد رسید
در ادامه این نشست، حسین اسماعیلیان، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی با اشاره به وضعیت تامین آب شرب مشهد، اظهار کرد: برای تامین آب این کلانشهر، برنامه جامع و مصوبی تا افق ۱۴۲۰ وجود دارد که به تصویب وزارت نیرو رسیده است. در این برنامه بهطور دقیق مشخص شده که مشهد در هر سال تا افق ۱۴۲۰ به چه میزان آب شرب نیاز دارد و بر اساس پیشبینیهای انجامشده، نیاز آبی این شهر با جمعیتی حدود پنج میلیون نفر در افق ۱۴۲۰ به حدود ۳۹۶ میلیون مترمکعب خواهد رسید.
وی افزود: در برنامه جامع تامین آب مشهد، علاوه بر تعیین میزان نیاز، منابع تامین این آب نیز با در نظر گرفتن شرایط دشت مشهد و ضرورت حفاظت از منابع آب زیرزمینی مشخص شده است. اگر امروز بخش قابل توجهی از آب مورد نیاز مشهد از منابع زیرزمینی تامین میشود، در برنامه جامع، روند برداشت از سفرههای زیرزمینی کاهشی در نظر گرفته شده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی عنوان کرد: بر اساس این برنامه، میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی باید به حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب کاهش پیدا کند و برای جبران این کاهش، منابع جایگزین در قالب یک برنامه جامع و بهصورت مکمل در کنار یکدیگر پیشبینی شدهاند.
اسماعیلیان با اشاره به موضوع انتقال آب از دریا، گفت: آب دریا در برنامه جامع تامین آب مشهد، یک راهکار کوتاهمدت محسوب نمیشود، بلکه با نگاه بلندمدت در نظر گرفته شده است. در افق پیشبینیشده، حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون مترمکعب از نیاز آبی مشهد از محل آب دریا تامین خواهد شد، اما این منبع برای سالهای آینده برنامهریزی شده و نمیتواند پاسخگوی نیازهای فوری و کوتاهمدت باشد.
وی با اشاره به اینکه مشکل اصلی مشهد در حوزه تامین آب، نبود برنامه نیست، خاطرنشان کرد: یکی از منسجمترین و قویترین برنامههای تامین آب کشور برای مشهد تدوین شده و تمامی اجزا آن نیز بهصورت مشخص در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ متاسفانه مشکل اصلی، تاخیر و عقبماندگی در اجرای پروژههای پیشبینیشده در این برنامه است.
اسماعیلیان با بیان اینکه تاخیر در اجرای پروژهها شرایط تامین آب مشهد را پیچیدهتر کرده است، گفت: اگر اجرای پروژههای بلندمدت از جمله انتقال آب از دریا نیز با تاخیر مواجه شود، زمان بهرهبرداری آنها از افقهای پیشبینیشده بسیار عقبتر خواهد رفت. در شرایط فعلی، دیگر فرصت این نیست که تازه بخواهیم درباره ضرورت یا عدم ضرورت انتقال آب از دریا و اولویتبندی میان پروژههای مختلف بحث کنیم.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی افزود: اگر پروژهها با همین روند و شیب فعلی پیش بروند، عقبماندگیها ادامه خواهد داشت و فاصله میان نیاز آبی مشهد و ظرفیتهای تامین آب افزایش پیدا میکند. امروز مهمترین ضرورت، جبران تاخیرهای گذشته و تسریع در اجرای پروژههایی است که در برنامه جامع تامین آب مشهد پیشبینی شدهاند تا بتوان از تشدید شرایط تنش آبی در سالهای آینده جلوگیری کرد.
وی با اشاره به نقش پساب در برنامه بلندمدت تلامین آب مشهد، اظهار کرد: مشهد تنها شهری در کشور است که تامین بخشی از آب مورد نیاز آن در آینده، بهصورت جدی با استفاده از پساب گره خورده است. در بسیاری از کلانشهرهای کشور، از جمله تهران، پساب به این شکل در برنامه جامع تامین آب شهر جای نگرفته است اما در برنامه تامین آب مشهد، با نگاه تعادلبخشی و حفاظت از منابع آب، سهم مشخصی برای بازچرخانی و استفاده مجدد از پساب پیشبینی شده است.
۱۱۰ هزار مترمکعب ظرفیت تصفیه فاضلاب در کمتر از دو سال وارد مدار شد
اسماعیلیان با بیان اینکه یکی از چالشهای اصلی مشهد در حوزه فاضلاب کمبود ظرفیت تصفیهخانههای فاضلاب استریال عنوان کرد: توسعه ظرفیت تصفیهخانهها در مقاطعی از توسعه شبکه جمعآوری فاضلاب عقبتر بوده است. خوشبختانه با وجود شرایط سخت اقتصادی در سالهای گذشته، پیگیریهای انجامشده و طرح این موضوع در سطح ملی، موجب شد اکنون سه پروژه فعال تصفیهخانه فاضلاب در مشهد داشته باشیم.
وی اظهار کرد: در کمتر از دو سال گذشته، حدود ۱۱۰ هزار مترمکعب ظرفیت جدید تصفیه فاضلاب وارد مدار بهرهبرداری شده است؛ ظرفیتی که تقریباً معادل ۵۰ درصد کل ظرفیت تصفیهخانههایی است که طی حدود ۳۵ سال گذشته در این مجموعه ایجاد شده بود. این تصفیهخانهها با فناوریهای جدید و پیشرفته احداث و بهرهبرداری شدهاند و توسعه ظرفیت تصفیه فاضلاب همچنان با جدیت دنبال میشود.
اسماعیلیان با اشاره به پروژههای در دست اجرا، گفت: در حال حاضر حدود ۱۶۰ هزار مترمکعب در شبانهروز ظرفیت جدید تصفیه فاضلاب در قالب سه تصفیهخانه در مناطق پرکندآباد، اولنگ و طبرسی شمالی در حال احداث است. برای تامین منابع مالی این پروژهها، تنها به اعتبارات محدود دولتی اکتفا نشده و از روشهای مختلف تامین مالی، از جمله سرمایهگذاری بخش خصوصی و تسهیلات بانکی در چارچوب ظرفیتهای قانونی استفاده شده است.
وی افزود: اگر صرفابه اعتبارات پیشبینیشده در پیوستهای بودجه اکتفا کنیم، امکان اجرای این حجم از پروژهها فراهم نمیشد؛ چراکه اعتبارات دولتی پاسخگوی نیازهای موجود نیست. خوشبختانه پروژههای فعال با پیشرفت مناسبی در حال اجرا هستند و امیدواریم بخش قابل توجهی از آنها در کمتر از دو سال آینده وارد مدار بهرهبرداری شوند.
هدررفت آب مشهد در سطح پایینی قرار دارد
مدیرکل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی در ادامه با اشاره به وضعیت شبکه آب مشهد، عنوان کرد: وجود بخشهایی از شبکه با عمر بالا را نمیتوان انکار کرد و در برخی نقاط، شبکههای آب مشهد دارای قدمتی ۵۰ تا ۶۰ ساله هستند، اما این به معنا فرسودگی ۵۰ درصدی شبکه آب شهر نیست. در سالهای گذشته اقدامات مهمی برای کاهش هدررفت آب در مشهد انجام شده و یکی از عوامل موثر در مدیریت تقاضا و کنترل مصرف نیز این اقدامات بوده است.
وی افزود: میزان هدررفت آب مشهد در سال گذشته حدود ۷.۸۶ درصد بوده که در مقایسه با میانگین کشور رقم بسیار پایینی محسوب میشود و حتی در سطح جهانی نیز قابل رقابت است. کاهش هدررفت از سطوح بالا به سطوح متوسط با هزینه کمتری امکانپذیر است اما هرچه میزان هدررفت کاهش پیدا کند، کاهش بیشتر آن نیازمند سرمایهگذاریهای بسیار سنگینتر خواهد بود.
همچنین کاظم جم، مدیر روابط عمومی شرکت آب منطقهای خراسان رضوی در ادامه این نشست با اشاره به سیاستهای رسانهای این شرکت، اظهار کرد: رویکرد شرکت آب منطقهای در حوزه رسانه حرکت به سمت شبکه سازی است که در این راستا، استفاده از ظرفیت تشکلهای کشاورزی و خبرنگاران افتخاری حوزه آب و کشاورزی را دنبال میکنیم. باید گفتمان آب بهصورت مستمر و روزانه در سطح استان جریان داشته باشد و رسانهها نیز در شکلگیری این گفتمان نقش موثری ایفا کنند.
وی تصریح کرد: چشمانداز شرکت در حوزه رسانه این است که روابط عمومی شرکت آب منطقهای به یک مرجع معتبر برای شکلدهی به گفتوگوی اجتماعی در حوزه آب تبدیل شود، نه اینکه صرفا یک روابط عمومی خبررسان باشیم. هدف نهایی این است که موضوع آب از یک مسئله صرفا سازمانی و مربوط به شرکت آب منطقهای و صنعت آب استان، به یک موضوع عمومی و بخشی از گفتوگوی اجتماعی جامعه تبدیل شود.
جم با اشاره به ضرورت همکاری رسانهها اظهار کرد: انتظار داریم رسانههای آگاه، هوشیار و پای کار در کنار مجموعه آب منطقهای باشند و بهعنوان مشاوران امین استان، مسائل و دغدغههای حوزه آب را پیگیری کنند.
انتهای پیام
