روز جهانی هوای پاک برای آسمان آبی به ابتکار سازمان ملل متحد شکل گرفت. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۲۰۱۹، با توجه به افزایش توجه جامعه جهانی به موضوع هوای پاک و ضرورت انجام اقدامات بیشتر برای بهبود کیفیت هوا و حفاظت از سلامت انسان، هفتم سپتامبر را بهعنوان روز جهانی هوای پاک برای آسمان آبی تعیین کرد. نخستین مراسم این روز نیز هفتم سپتامبر ۲۰۲۰ با شعار «هوای پاک برای همه» برگزار شد. این روز با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره آلودگی هوا و تسهیل اقدامها برای بهبود کیفیت هوا شکل گرفته است و برنامههای مربوط به آن با همکاری برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) برگزار میشود.
سازمان جهانی بهداشت در گزارشی با عنوان «پیامدهای آلودگی هوا برای سلامت؛ شواهد و پیامدهای آن»، جدیدترین شواهد درباره تاثیر آلودگی هوا بر سلامت را بررسی کرده است. این گزارش، دانش موجود درباره ارتباط آلودگی هوا با بیماریها را جمعبندی میکند و در کنار پیامدهای شناخته شده به شواهد جدید درباره تاثیر آلایندهها بر دستگاههای تنفسی، قلب و عروق، مغز و عروق، دستگاه تولیدمثل و سوختوساز بدن میپردازد.
بر اساس این گزارش، آلودگی هوا، مهمترین عامل خطر محیطی برای سلامت انسان است و حدود ۶.۶ میلیون نفر در جهان هر سال بر اثر پیامدهای ناشی از آن جان خود را از دست میدهند. بخش بزرگی از این مرگها به بیماریهای غیرواگیر مربوط میشود و نزدیک به ۸۴ درصد از مرگهای مرتبط با آلودگی هوا در این گروه قرار میگیرند.
این موضوع نشان میدهد که پیامدهای آلودگی هوا فقط به تحریک راههای تنفسی یا بروز بیماریهای ریوی محدود نمیشود. پژوهشهای انجام شده در سالهای گذشته شواهد بیشتری درباره ارتباط آلودگی هوا با بیماریهای قلبیعروقی و مغزی همچنین پیامدهای مربوط به دستگاه تولید مثل و سوختوساز بدن ارائه کردهاند.
سازمان جهانی بهداشت در این گزارش تاکید کرد شواهد مربوط به رابطه میان آلودگی هوا و سلامت در طول چند دهه گسترش یافته و همین شواهد، پایه تدوین و بهروزرسانی دستورالعملهای این سازمان درباره کیفیت هوا را تشکیل داده است.
کودکان، زنان باردار، سالمندان و افرادی که به بیماریهای مزمن مبتلا هستند، از گروههایی محسوب میشوند که در برابر پیامدهای آلودگی هوا آسیبپذیری بیشتری دارند. افرادی که در گروههای اقتصادی و اجتماعی کمبرخوردار قرار دارند نیز بیشتر در معرض خطر هستند.
آلودگی هوا، سلامت و تغییرات اقلیمی
سازمان جهانی بهداشت، آلودگی هوا را مهمترین عامل خطر محیطزیستی برای سلامت انسان معرفی کرده است. آلودگی هوا علاوه بر پیامدهای مستقیم برای سلامت با تغییرات اقلیمی نیز ارتباط دارد و کاهش آن میتواند همزمان به بهبود سلامت و کاهش پیامدهای تغییرات اقلیمی کمک کند.
برخی آلایندههای هوا میتوانند هم بر سلامت انسان و هم بر اقلیم تاثیر بگذارند. بر همین اساس، سیاستهای کاهش آلودگی هوا میتوانند مزایایی همزمان برای سلامت و مقابله با تغییرات اقلیمی داشته باشند.
ذرات ریز موجود در آلودگی هوا میتوانند از طریق ریه وارد جریان خون شوند و در سراسر بدن گردش کنند. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد آلودگی هوا میتواند تقریبا بر تمام اندامها و دستگاههای بدن تاثیر بگذارد و با بیماریهایی مانند سکته مغزی، بیماری ایسکمیک قلب، بیماری انسدادی مزمن ریه و سرطان ریه ارتباط دارد.
انرژی پاک در خانه؛ بخشی از راه حل
یکی از راههای مقابله با آلودگی هوا، کاهش استفاده از منابع انرژی آلاینده در سطح خانوار است. آلودگی هوای داخل خانه در اثر استفاده از سوختها و فناوریهای ناکارآمد و آلاینده در داخل و اطراف خانه ایجاد میشود و حاوی طیفی از آلایندههای زیانبار برای سلامت ازجمله ذرات ریزی است که به بخشهای عمیق ریه نفوذ میکنند و وارد جریان خون میشوند. در خانههایی که تهویه مناسبی ندارند، دود ناشی از کمبود دسترسی به انرژی پاک میتواند غلظت ذرات ریز معلقی داشته باشد که ۱۰۰ برابر بیشتر از میزان قابل قبول است.
سازمان ملل متحد، استفاده از سوختهای پاکتر، فناوریهای کارآمدتر برای پختوپز و گرمایش و تامین انرژی از منابع تجدیدپذیر را از راهکارهای کاهش آلودگی هوای داخل خانه میداند. بهبود دسترسی خانوارها به انرژی پاک میتواند همزمان به حفاظت از سلامت، کاهش تخریب جنگلها و مقابله با تغییرات اقلیمی کمک کند.
افرادی که زمان بیشتری را در فضای داخل خانه سپری میکنند ازجمله زنان و کودکان، بهطور نامتناسبی تحت تاثیر آلودگی هوای خانوار قرار میگیرند. زنان و دختران بهویژه در برابر خطر انفجار ناشی از استفاده از نفت سفید برای پختوپز و روشنایی آسیبپذیر هستند. همچنین نزدیک به نیمی از مرگهای ناشی از ذاتالریه در کودکان زیر پنج سال با دودهای که در خانه استنشاق میکنند، مرتبط است.
افرادی که به سوختهای آلاینده وابسته هستند، هم بیشتر در معرض بیماریهای غیرواگیر قرار دارند و هم توان کمتری برای پرداخت هزینههای بیماری، هزینههای درمان و ساعات کاری از دسترفته دارند. قرار گرفتن در معرض آلایندهها همچنین میتواند بر مغز تاثیر بگذارد و در کودکان موجب تاخیر در رشد، مشکلات رفتاری و حتی کاهش بهره هوشی شود.
بر اساس نتایج یکی از تحلیلهای سازمان جهانی بهداشت، دختران در خانوارهایی که از سوختهای آلاینده استفاده میکنند، هر هفته ۱۵ تا ۳۰ ساعت برای جمعآوری چوب یا آب وقت صرف میکنند. این وضعیت آنان را هم در مقایسه با خانوارهای دارای دسترسی به سوخت پاک و هم در مقایسه با پسران، در موقعیت نامساعدتری قرار میدهد.
هوای پاک؛ هدفی مشترک برای سلامت و اقلیم
مناسبت روز جهانی هوای پاک برای آسمان آبی با هدف افزایش آگاهی درباره آلودگی هوا و تقویت اقدامهای جهانی برای دستیابی به هوای پاک برگزار میشود.
سازمان ملل متحد تاکید کرد راهکارهای مقابله با آلودگی هوا در دسترس هستند و میتوانند همزمان به بهبود سلامت انسان و وضعیت اقلیم کمک کنند. کاهش آلودگی هوا همچنین میتواند به ایجاد اقتصادهایی مقاومتر و برخوردار از پایداری بیشتر کمک کند.
آلودگی هوا از مهمترین چالشهای زیستمحیطی جهان است و پیامدهای آن مرزهای جغرافیایی را نیز درنوردیده است. به همین دلیل، مقابله با این مشکل نیازمند همکاری میان کشورها، بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی و مردم است.
بهبود کیفیت هوا میتواند از بیماریها و مرگهای قابل پیشگیری بکاهد و به کاهش پیامدهای تغییرات اقلیمی کمک کند. سازمان ملل متحد بر این باور است که اقدام پیشگیرانه برای کاهش آلودگی هوا میتواند تغییرات مهمی در سلامت و محیط زیست ایجاد کند و زمینه دستیابی به هوای سالم برای همه را فراهم سازد.
روز جهانی هوای پاک برای آسمان آبی، فرصتی است تا پیامدهای آلودگی هوا بار دیگر مورد توجه قرار گیرد و اهمیت اقدامهای هماهنگ برای کاهش آلایندهها و حفاظت از سلامت انسان و محیط زیست یادآوری شود.
انتهای پیام
