محمد پذیرا -رئیس اداره محیط زیست، سلامت و ایمنی شهرداری مشهد، شنبه ۲۱ شهریور در مراسم رونمایی از پروژه دیوارهای سبز هوشمند با اشاره به توسعه شبکه پایش کیفیت هوا در مشهد، اظهار کرد: تا پیش از سال‌های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴، آگاهی شهروندان نسبت به موضوعات مرتبط با کیفیت هوا بسیار محدود بود، اما پس از ورود شهرداری به این حوزه و نصب ایستگاه‌های پایش و توسعه اطلاع‌رسانی از طریق نمایشگرها و اپلیکیشن‌های تلفن همراه، توجه عمومی به موضوع آلودگی هوا افزایش یافت.
وی افزود: در مشهد، مدیریت واحد شهری به معنای قرار گرفتن همه دستگاه‌ها زیرمجموعه شهرداری نیست، بلکه به معنای هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف و حرکت آنها در یک مسیر مشترک است. در همین راستا، ایستگاه‌های پایش شهرداری در کنار ایستگاه‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی و سازمان هواشناسی کشور قرار گرفت و در نهایت شبکه‌ای یکپارچه برای پایش کیفیت هوا در شهر شکل گرفت.
پذیرا اظهار کرد: یکی از دستاوردهای این شبکه، ایجاد مبنایی واحد برای اعلام وضعیت کیفیت هواست؛ به‌گونه‌ای که برخلاف برخی شهرهای کشور که اعداد متفاوتی از سوی دستگاه‌های مختلف اعلام می‌شود، در مشهد تلاش شده است داده‌های حاصل از شبکه یکپارچه پایش، مبنای تصمیم‌گیری در موضوعات مرتبط با کیفیت هوا قرار گیرد.
رئیس اداره محیط زیست، سلامت و ایمنی شهرداری مشهد با اشاره به افزایش پدیده گردوغبار در این شهر گفت: تا سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶، مشهد با مسئله ریزگردها به شکل امروز مواجه نبود، اما از سال ۱۳۹۶ این پدیده به‌تدریج افزایش یافت و در سال ۱۴۰۴، مشهد یکی از نامطلوب‌ترین شرایط کیفی هوای ۱۴ سال اخیر را تجربه کرد و ۱۴۵ روز هوای مشهد در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس قرار داشت.
وی با تاکید بر اینکه بهبود شرایط محیط زیستی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات کوچک و مستمر است، اظهار کرد: در حوزه محیط زیست، انتظار برای یک اقدام بزرگ و تعیین‌کننده، رویکرد درستی نیست و اقدامات کوچک شهروندان می‌تواند در مجموع تاثیر قابل‌توجهی ایجاد کند. انجام به‌موقع معاینه فنی خودرو، تنظیم باد لاستیک‌ها و حفظ و استفاده صحیح از کاتالیست خودرو از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش آلایندگی موثر باشد.
پذیرا ادامه داد: بر اساس گزارشی از آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA)، کاهش یک درصدی آلودگی هوا نیازمند هزینه‌ای حدود ۸۰ میلیون دلار است که نشان‌دهنده اهمیت و هزینه‌بر بودن اقدامات موثر در این حوزه است. داده‌های حاصل از پژوهش‌ها و پایش‌های محیط زیستی می‌تواند در تدوین دستورالعمل‌ها و اتخاذ تصمیمات مدیریت شهری مورد استفاده قرار گیرد و حتی ممکن است به بازنگری در برخی تصمیمات گذشته منجر شود.
وی افزود: ممکن است نتایج پژوهش‌ها نشان دهد برخی الگوهای موجود در مدیریت شهری، از جمله نحوه احداث و جانمایی پارک‌ها، نیازمند بازنگری است. بنابراین باید از فعالیت‌های پژوهشی و علمی استقبال کرد و نتایج آنها را در تصمیم‌گیری‌های شهری مورد توجه قرار داد. وی ابراز امیدواری کرد که اقدامات پژوهشی آغازشده در حوزه محیط‌زیست باید تداوم داشته باشد و بتواند زمینه‌ساز تصمیمات موثرتر و علمی‌تر در مجموعه مدیریت شهری مشهد شود. وی همچنین با اشاره به دیوار سبز هوشمند احداث‌شده در ایستگاه پایش محیط‌زیست اداره محیط‌زیست، سلامت و ایمنی شهرداری مشهد، بر اهمیت پایداری و عملکرد این سامانه تأکید کرد و اظهار داشت: با توجه به شرایط اقلیمی متفاوت شهر مشهد، از جمله سرمای زمستان سال ۱۴۰۴ و گرمای شدید مردادماه سال ۱۴۰۵، حفظ و پایداری این سامانه در چنین شرایطی، فراتر از انتظار اولیه بوده است.
وی افزود: عملکرد این دیوار سبز هوشمند در مواجهه با شرایط متنوع و دشوار اقلیمی، ظرفیت قابل توجه این فناوری را برای استفاده در معماری سبز و توسعه فضاهای سبز شهری نشان می‌دهد و می‌توان از چنین سامانه‌هایی در طراحی و اجرای معماری سبز شهرهای امروزی بهره گرفت.
آلودگی هوای مشهد ۶ برابر استاندارد جهانی است
در ادامه رضا اسماعیلی -مدیر اجرایی مرکز پایش آلاینده‌های محیط زیست شهرداری مشهد نیز با اشاره به وضعیت آلودگی هوای مشهد اظهار کرد: بر اساس استانداردهای جهانی، میزان آلودگی هوای مشهد حدود ۶ برابر سطح استاندارد جهانی است. آلودگی هوا یکی از عوامل مهم تهدیدکننده سلامت در جهان محسوب می‌شود و سالانه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان جان خود را بر اثر پیامدهای ناشی از آن از دست می‌دهند. اگرچه انتشار برخی آلاینده‌ها در محیط شهری به‌طور کامل قابل اجتناب نیست و وجود خودروها و فعالیت‌های مختلف شهری ضرورت دارد، اما می‌توان با اجرای اقدامات مناسب، میزان انتشار آلاینده‌ها را کاهش داد.
وی با تاکید بر اهمیت توجه به آلودگی هوای محیط‌های داخلی بیان کرد: اجرای طرح‌های پایلوت در محیط‌های بسته و داخلی می‌تواند اثربخشی قابل‌توجهی داشته باشد. هرچند ممکن است اجرای یک طرح محدود، تاثیر چشمگیری بر آلودگی هوای کل شهر نداشته باشد، اما توسعه آن، به‌ویژه در محیط‌های داخلی، می‌تواند در کاهش مواجهه شهروندان با آلاینده‌ها مؤثر باشد.
مدیر اجرایی مرکز پایش آلاینده‌های محیط زیست شهرداری مشهد با اشاره به شبکه پایش آلودگی هوای این شهر گفت: بیش از ۲۳ ایستگاه پایش در نقاط مختلف مشهد فعال است که در بافت‌های مسکونی، مجاورت معابر و خیابان‌ها و نقاط مختلف از نظر موقعیت جغرافیایی مستقر شده‌اند. مشهد از نظر کمی و کیفی، یکی از شبکه‌های کامل پایش را در اختیار دارد و علاوه بر آلاینده‌های اصلی هوا، پارامترهای هواشناسی، اشعه فرابنفش و آلودگی صوتی نیز در این ایستگاه‌ها اندازه‌گیری می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: اطلاعات قابل‌توجهی از طریق این شبکه جمع‌آوری شده و گام بعدی، استفاده از این داده‌ها در برنامه‌ریزی و مدیریت محیط‌های مسکونی است که اقدامات مربوط به آن آغاز شده است.
اسماعیلی ابراز امیدواری کرد که با توسعه مطالعات و اجرای طرح‌های بیشتر، زمینه برای کنترل آلودگی هوا فراهم شود و دست کم از افزایش میزان آلودگی جلوگیری و روند آن به سمت کاهش هدایت شود.
پژوهش‌های شهری می‌تواند مشهد را به الگویی برای سایر شهرهای کشور تبدیل کند
در ادامه علی تهرانی‌فر -استاد گروه باغبانی دانشگاه فردوسی مشهد نیز با اشاره به روند توسعه فضای سبز شهری مشهد بیان کرد: در حوزه فضای سبز شهری، سرانه فضای سبز و سایر موضوعات مرتبط، پیشرفت‌های قابل‌توجهی در مشهد حاصل شده و این حوزه از وضعیت ابتدایی خود فاصله گرفته و توسعه یافته است. در سال‌های اخیر، مطالعات و پژوهش‌های متعددی در زمینه مسائل شهری انجام شده و بدنه سازمان پارک‌ها و فضای سبز نیز از کارشناسان متخصص و باتجربه‌ای برخوردار است که نگاه عمیق‌تری به مسائل شهری پیدا کرده‌اند.
وی با تاکید بر اهمیت اقدامات کوچک و مستمر گفت: هر اقدام علمی و اجرایی، هرچند کوچک، می‌تواند در کنار اقدامات دیگر به نتیجه‌ای بزرگ منجر شود.
تهرانی‌فر با اشاره به ظرفیت مشهد برای تبدیل شدن به الگویی در حوزه مطالعات شهری اظهار کرد: در گذشته، مطالعات طرح جامع مشهد مورد توجه شهرهای دیگر قرار می‌گرفت و نمایندگان و کارشناسان شهرهای مختلف با مراجعه به دانشگاه و دفتر ارتباط با صنعت، این مطالعات را دریافت و از آن برای برنامه‌ریزی‌های خود استفاده می‌کردند. انتظار می‌رود مشهد همچنان جایگاه خود را به‌عنوان یک شهر الگو حفظ کند و نتایج مطالعات و پژوهش‌های انجام‌شده در این شهر در اختیار سایر شهرهای کشور نیز قرار گیرد.
دیوار سبز هوشمند برای کاهش مصرف آب و جذب آلاینده‌ها طراحی شد
منصوره جوزای -پژوهشگر حوزه باغبانی نیز در این مراسم با اشاره به اجرای پروژه دیوار سبز هوشمند اظهار کرد: این پروژه با حمایت بنیاد ملی نخبگان، معاونت علمی ریاست جمهوری و دانشگاه فردوسی مشهد اجرا شده و از بهمن‌ماه تا پایان مردادماه در محل مستقر بوده است. مرحله داده‌برداری در حوزه کشاورزی و تحلیل داده‌ها انجام شده و داده‌برداری‌های مرتبط با مدل‌سازی و مطالعات محیط‌زیستی نیز تا ۱۵ شهریور ادامه داشته است. تحقیقات درباره دیوارهای سبز از سال ۱۳۹۶ و با تمرکز بر بسترهای کشت و استقرار این سازه‌ها آغاز شد.
به گفته وی، یکی از چالش‌های اصلی دیوارهای سبز، مصرف بالای آب شهری و دشواری حفظ پایداری گیاهان در این سازه‌هاست؛ به‌گونه‌ای که در برخی نمونه‌های موجود، به دلیل تنش گیاهان و ناپایداری سیستم، نیاز به تعویض مکرر گلدان‌ها وجود دارد.
این پژوهشگر حوزه باغبانی ادامه داد: در سال ۱۳۹۸ نخستین دیوار سبز پایدار کشور به ثبت رسید و در ادامه، استفاده از منابع آبی جایگزین برای کاهش مصرف آب شهری مورد توجه قرار گرفت. در این پروژه، استفاده از پساب و آب خاکستری برای آبیاری سیستم مورد بررسی قرار گرفت و سامانه بازچرخانی آب با رعایت استانداردهای مورد تأیید برای آبیاری فضای سبز شهری طراحی شد.
وی بیان کرد: در کنار گیاهان پالاینده، استفاده از گونه‌های دارویی نیز مورد توجه قرار گرفت و در این زمینه با دانشگاه علوم پزشکی مشهد همکاری شد تا سلامت محصول تولیدشده در شرایط استفاده از آب بازیافتی مورد بررسی قرار گیرد. در این حوزه، تاکنون دو اختراع به ثبت رسیده، ۱۲ مقاله در مجلات بین‌المللی معتبر نمایه‌شده در JCR (Q۱) منتشر شده و دو محصول دانش‌بنیان نیز به مرحله تجاری‌سازی و ورود به بازار رسیده‌اند.
وی با تاکید بر ضرورت خروج دیوارهای سبز از جنبه صرفا تزئینی گفت: دیوارهای سبز باید از یک المان لوکس و تزئینی به بخشی از توسعه پایدار شهری تبدیل شوند و بتوانند از جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و روانی نیز برای شهروندان و محیط‌های شهری ارزش ایجاد کنند. استفاده از دیوار سبز در نمای ساختمان‌ها می‌تواند علاوه بر کمک به افزایش ارزش ملک، از نظر روانی نیز بر محیط کار و زندگی اثرگذار باشد. همچنین این سازه‌ها ظرفیت‌هایی مانند تصفیه هوا، کاهش آلاینده‌ها و استفاده مجدد از آب را دارند و هدف این پروژه، بررسی این ظرفیت‌ها در مرحله آزمایش و اجرا بوده است.
جوزای با تشریح اجزای دیوار سبز هوشمند اظهار کرد: این سامانه از سه بخش اصلی شامل بستر کشت، پوشش گیاهی و سامانه تصفیه هوا با فناوری نانو تشکیل شده است. در بستر کشت از خاک استفاده نشده و ترکیباتی با قابلیت بالای نگهداری آب و ۱۲ ماده آلی و لایه‌های ژئوتکستایل به کار رفته است. همین ویژگی موجب شده آبیاری گیاهان به‌جای روزانه، در فاصله‌های چهار تا پنج روز انجام شود. یکی از اختراعات سامانه‌های عمودی این پژوهشگر در زمینه بازچرخانی آب، در سال ۲۰۲۴ به‌عنوان یکی از مقالات برتر حوزه «مدیریت آب و کشاورزی» معرفی شده و قابلیت جذب آلاینده‌ها را دارد. همچنین گونه‌های گیاهی مورد استفاده به دلیل ویژگی‌های متابولیکی خود، ظرفیت بالایی در جذب آلاینده‌ها دارند.
وی افزود: در بخش تصفیه هوا نیز از فناوری نانو استفاده شده است. آزمایش‌های انجام‌شده برای بررسیpH، شاخص تحمل آلودگی هوا و ضریب انتقال آلاینده در گیاه نشان داده است که ذرات آلاینده در بستر کشت تثبیت شده و از ورود آنها به گیاه جلوگیری می‌شود. همچنین گیاهان مورد استفاده در جذب آلاینده‌های محیطی عملکرد مناسبی داشته‌اند و شاخص تحمل آلودگی هوا (APTI) در این سیستم بیش از ۱۷ (۴۴/۲۹) گزارش شده است.
وی با اشاره به مرحله مدل‌سازی این پروژه گفت: در حال حاضر داده‌های به‌دست‌آمده با همکاری متخصصان محیط زیست و آلودگی شهری در حال مدل‌سازی است و قرار است داده‌های این سامانه با داده‌های دو سامانه پایش مشابه مقایسه و تحلیل شود. هدف نهایی، استفاده از فناوری اینترنت اشیا برای توسعه و استقرار دیوارهای سبز هوشمند در ساختمان‌ها و برج‌های شهری است.
پژوهشگر حوزه باغبانی تاکید کرد: با توجه به محدودیت فضاهای افقی در شهرها، حرکت به سمت توسعه فضاهای سبز عمودی و بام‌های سبز می‌تواند یکی از مسیرهای دستیابی به توسعه پایدار شهری باشد؛ مشروط بر اینکه این سازه‌ها از نظر مصرف آب، نگهداری و پایداری گیاهان نیز بهینه شوند.
وی افزود: در ادامه این مسیر، در حال توسعه و اجرای رویکرد کشاورزی شهری عمودی با هدف تولید محصولات سالم در این سازه‌ها هستیم تا علاوه بر ارتقای کیفیت محیط‌زیست شهری، بتوان از ظرفیت دیوارهای سبز برای تولید محصولات سالم و استفاده بهینه از فضاهای محدود شهری نیز بهره گرفت.
جوزای خاطرنشان کرد: دیوارهای سبز زمانی می‌توانند به‌عنوان یک راهکار موثر در توسعه پایدار شهری مطرح شوند که به پوشش گیاهی پایدار و قابل‌توجه برسند. در این پروژه نیز میزان پوشش گیاهی با روش‌های اندازه‌گیری استاندارد بررسی شده و پوشش افقی بیش از ۸۰ درصد به دست آمده است.
انتهای پیام
