دکتر مجید هامونگرد در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره بر اهمیت توجه به سلامت اسکلتیـعضلانی کودکان و نوجوانان اظهار کرد: کودکان و نوجوانان در دورهای حساس از رشد قرار دارند که عضلات، مفاصل و تاندونهای آنها درحال شکلگیری و تکامل است؛ بنابراین نحوه استفاده از وسایلی که در زندگی روزمره ارتباط زیادی با آنها دارند، از جمله کیف و کفش مدرسه، میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت اسکلتیـعضلانی و حتی پیشگیری از بروز ناهنجاریهای قامتی در این گروه سنی داشته باشد.
کیف سنگین و تأثیر آن بر ستون فقرات
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی با اشاره به اهمیت توجه به وزن و نحوه حمل کیف مدرسه گفت: استفاده از کیفهای سنگین میتواند فشار زیادی به پشت، کمر و حتی مفاصل زانو و مچ پای کودکان وارد کند و در نتیجه، این مفاصل را در معرض درد و ناراحتی قرار دهد.
وی افزود: حمل کیفهای سنگین همچنین میتواند قوسهای طبیعی ستون فقرات کودکان را تحت تأثیر قرار داده و در ادامه، موجب ایجاد تغییرات جبرانی در مفاصل و بخشهای مختلف بدن شود. برای مثال، اگر فشار زیادی به شانهها و گردن کودک وارد شود، ممکن است شانهها به سمت جلو و داخل کشیده شوند و میزان گردی پشت کمر یا کایفوز افزایش پیدا کند، به دنبال آن نیز ممکن است گودی کمر افزایش یابد.
هامونگرد ادامه داد: این تغییرات بهصورت جبرانی در سراسر زنجیره حرکتی بدن شکل میگیرند و میتوانند باعث ایجاد درد و ناراحتی، تغییر الگوی راه رفتن و کاهش سرعت راه رفتن شوند و در ادامه، زمینه بروز ناهنجاریهای وضعیتی را فراهم کنند.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی با تأکید بر اینکه علاوه بر وزن کیف، نحوه حمل آن نیز میتواند در بروز درد و ناهنجاریهای وضعیتی ستون فقرات و اندامهای تحتانی نقش داشته باشد، گفت: حمل یکطرفه کیف موجب وارد شدن فشار و استرس نامتقارن به یک سمت ستون فقرات میشود و در ادامه، میتواند با ایجاد تغییرات جبرانی، به بروز نابرابری شانهها، یعنی بالاتر قرار گرفتن یک شانه نسبت به شانه دیگر، منجر شود.
وی افزود: کجپشتی یا اسکولیوز ستون فقرات که از ناهنجاریهای شایع در کودکان و نوجوانان است، همچنین بالاتر قرار گرفتن یک لگن نسبت به لگن دیگر، از دیگر پیامدهای احتمالی حمل یکطرفه کیف محسوب میشود و این تغییرات میتوانند بهصورت جبرانی، سراسر زنجیره حرکتی بدن را تحت تأثیر قرار دهند.
هامونگرد ادامه داد: در کودکان و نوجوانانی که کیف خود را بهصورت یکطرفه حمل میکنند، درد و ناراحتیهای عضلانی در قسمت فوقانی شانه و گردن نیز بسیار شایع است؛ چراکه در سمتی که بند کیف یا کولهپشتی قرار میگیرد، عضلات مجبورند فعالیت بیشتری داشته باشند و در نتیجه ممکن است دچار انقباض، گرفتگی و ایجاد گرههای عضلانی شوند.
کفش نامناسب؛ از فشار بر انگشتان تا اختلال در عملکرد بدن
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی در ادامه با اشاره به اهمیت انتخاب کفش مناسب برای کودکان و نوجوانان گفت: بهطور کلی از پا بهعنوان قلب دوم انسان یاد میشود و از آنجا که پا بهطور مداوم با سطح زمین در تماس است و نیروهای ناشی از برخورد با زمین را به مفاصل اندامهای تحتانی منتقل میکند، انتخاب کفش مناسب میتواند نقش مهمی در عملکرد صحیح پا و مچ پا داشته باشد.
وی افزود: کفشهای تنگ، باریک، سنگین یا نامناسب میتوانند فشار واردشده بر انگشتان پا و حتی مفاصل زانو و لگن را افزایش دهند و با ایجاد تغییر در الگوی حرکتی و راه رفتن، زمینه بروز بدشکلی یا دفورمیتی در مفاصل را فراهم کنند.
هامونگرد ادامه داد: کفشهای تنگ، استرس و فشار بیشتری به قسمت جلویی و سر انگشتان وارد میکنند و میتوانند موجب بروز علائمی مانند درد، گزگز، بیحسی و احساس سوزنسوزن شدن در پاهای کودکان و نوجوانان شوند؛ بنابراین انتخاب کفش مناسب در سنین رشد از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی با اشاره به اهمیت ثبات کفش در قسمت پشتی پا گفت: کفشهایی که از ثبات و حمایت کافی در قسمت عقب و پشتی پا برخوردار نیستند، میتوانند موجب حرکت بیش از حد مفصل مچ پا به سمت داخل و خارج شوند. بهویژه حرکت بیش از حد مچ پا به سمت داخل میتواند زمینه بروز ناهنجاریهایی مانند کف پای صاف، زانوی ضربدری، چرخش داخلی لگن و افزایش گودی کمر را فراهم کند.
وی افزود: این تغییرات میتوانند بهصورت زنجیرهای در بخشهای مختلف بدن ادامه پیدا کنند و در نهایت موجب اختلال در الگوی حرکت و عملکرد صحیح بدن شوند؛ بنابراین در انتخاب کفش کودکان و نوجوانان باید علاوه بر اندازه و وزن کفش، به میزان ثبات و حمایت آن از پا و مچ پا نیز توجه شود.
وزن مناسب کیف و نحوه قرارگیری آن
هامونگرد درباره ویژگیهای کیف استاندارد و نحوه صحیح استفاده از آن گفت: در انتخاب کیف مناسب برای کودکان و نوجوانان باید به دو موضوع توجه کرد؛ نخست انتخاب کیف استاندارد و متناسب با شرایط بدنی کودک و دوم، نحوه استفاده از آن بر اساس برخی مطالعات و شواهد اخیر، وزن کیف بهتر است حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن کودک یا نوجوان باشد.
وی اضافه کرد: برای مثال، وزن کیف دانشآموزی با وزن ۵۰ کیلوگرم بهتر است حدود پنج تا ۷.۵ کیلوگرم باشد. البته این میزان صرفاً یک توصیه عمومی است و با توجه به قدرت عضلانی، شرایط بدنی و ویژگیهای فردی هر کودک، استفاده از کیفهای سبکتر میتواند مطلوبتر باشد، چراکه فشار و استرس مکانیکی کمتری به مفاصل و ستون فقرات وارد میکند.
وی افزود: از نظر نحوه قرارگیری کیف نیز بهتر است قسمت فوقانی کیف در نزدیکی سطح شانهها قرار داشته باشد و قسمت تحتانی آن بیش از حد پایینتر از کمر و ستون فقرات قرار نگیرد. کیف باید بهگونهای روی پشت قرار بگیرد که بخش عمده ستون فقرات را پوشش دهد و عرض آن نیز از عرض بدن کودک بیشتر نباشد.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی ادامه داد: بهتر است کتابها و وسایل سنگین در قسمت نزدیک به بدن قرار بگیرند تا فشار کمتری به بدن وارد شود. همچنین استفاده از دو بند پهن، نرم و قابل تنظیم که متناسب با ویژگیهای فردی و آناتومیکی کودک یا نوجوان باشند، توصیه میشود.
هامونگرد با اشاره به پیامدهای استفاده نادرست از بند کیف گفت: استفاده از بندهای یکطرفه و تنگ میتواند فشار واردشده بر ساختارهای عصبی و بافتهای ناحیه گردن و شانه را افزایش دهد و موجب بروز علائم و ناراحتی در کودک یا نوجوان شود.
وی تأکید کرد: بندهای کیف نباید بیش از حد شل باشند که موجب آویزان شدن کیف از پشت شوند و نه آنقدر سفت باشند که به گردن و شانههای کودک فشار وارد کنند. در شرایطی که کودک یا نوجوان ناچار به حمل کتابها و وسایل سنگین است، میتوان از بندهای کمری و سینهای برای توزیع بهتر وزن استفاده کرد.
هامونگرد اضافه کرد: استفاده از کیفهای چرخدار نیز میتواند در شرایطی که حمل وسایل سنگین اجتنابناپذیر است، گزینه مناسبی باشد. در این حالت بهتر است کودک کیف را بهصورت متناوب با دست راست و چپ جابهجا کند تا فشار به یک سمت بدن وارد نشود و میزان فشار وارده بر ستون فقرات و اندامهای حرکتی کاهش یابد. همچنین باید از قرار دادن بارهای سنگین، کتابها و وسایلی که استفاده روزمره ندارند و غیرضروری هستند در کیف دانشآموزان اجتناب شود.
کفش مناسب؛ پنجه پهن و پاشنه نیمهمنعطف
هامونگرد درباره ویژگیهای کفش مناسب برای کودکان و نوجوانان گفت: کفش باید اندازه مناسبی داشته باشد؛ بهگونهای که انگشتان پا بتوانند بهصورت آزادانه در آن حرکت کنند، اما کفش نیز بزرگتر از اندازه پا نباشد. قسمت جلویی کفش باید پهن باشد تا فشار و استرس زیادی به انگشتان وارد نشود و در عین حال، انعطافپذیری مناسبی داشته باشد تا هنگام راه رفتن بتواند از راستای طبیعی پا حمایت کند.
وی افزود: قسمت میانی کفش نیز باید از ثبات مناسبی برخوردار باشد. همچنین در انتخاب کفش باید به قسمت پشتی و پاشنه آن توجه شود؛ بهطور کلی استفاده از کفشهای پاشنهبلند یا کفشهایی که فاقد پاشنه مناسب هستند، برای کودکان و نوجوانان توصیه نمیشود.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی ادامه داد: ساختار پاشنه کفش باید متناسب با ویژگیهای پا و دارای حالت نیمهمنعطف باشد؛ به این معنا که نه بیش از حد سفت باشد که موجب افزایش فشار بر مفاصل و زنجیره حرکتی بدن شود و نه آنقدر نرم و شل باشد که حمایت و ثبات کافی را ایجاد نکند. بنابراین قسمت عقب و پاشنه کفش باید از انعطافپذیری و ثبات متعادل و مناسبی برخوردار باشد.
هامونگرد در ادامه با اشاره به اهمیت قسمت پشتی کفش گفت: بخش پشتی کفش باید بهگونهای طراحی شده باشد که از حرکات بیش از حد مچ پا جلوگیری کند و حمایت و ثبات مناسبی را برای قسمت خلفی مچ پا، مفصل مچ پا و پاشنه فراهم کند.
وی درباره استفاده از کفیهای طبی نیز اظهار کرد: در شرایط معمول و در کودکانی که مشکل خاصی در ساختار پا ندارند، نیازی به استفاده از کفی طبی وجود ندارد و حتی استفاده بدون ضرورت از این کفیها میتواند با تغییر الگوی راه رفتن و نحوه حرکت، زمینه بروز برخی ناهنجاریها و اختلالات اسکلتیـعضلانی را فراهم کند.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی افزود: در مواردی که متخصص حرکات اصلاحی یا متخصص ارتوپدی فنی وجود ناهنجاری در کف پا را تأیید کرده باشد، میتوان با توجه به شرایط فرد و نظر متخصص، از کفی طبی مناسب استفاده کرد؛ اما استفاده خودسرانه از کفیهای طبی به هیچ عنوان توصیه نمیشود.
هامونگرد درباره تأثیر استفاده از کیف و کفش نامناسب بر ناهنجاریهای قامتی گفت: در این زمینه شواهد علمی کافی برای اینکه کیف و کفش بهطور مستقیم موجب ایجاد ناهنجاریهای قامتی شوند، وجود ندارد؛ با این حال، استفاده نامطلوب از آنها میتواند بهصورت غیرمستقیم در بروز دردها و اختلالات اسکلتیـعضلانی نقش داشته باشد.
وی افزود: برای مثال، استفاده از کیف سنگین با وارد کردن فشار بیش از حد به مفاصل گردن و شانه میتواند موجب جلو آمدن و گرد شدن شانهها شود و در ادامه، با ایجاد تغییرات جبرانی در قوسهای ستون فقرات، فشار بیشتری به این ساختارها وارد کند. در چنین شرایطی، عضلات نیز ممکن است دچار فعالیت بیش از حد، گرفتگی و ایجاد گرههای عضلانی شوند و در نتیجه درد و ناراحتی ایجاد شود.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی ادامه داد: اگر این الگوی نامناسب بهصورت روزمره و برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، میتواند بهطور غیرمستقیم در ایجاد یا تشدید اختلالات قامتی نقش داشته باشد. همچنین حمل یکطرفه کیف با وارد کردن فشار نامتقارن به بدن میتواند موجب نابرابری شانهها و کجپشتی شود و در موارد شدیدتر، در بروز اسکولیوز نقش داشته باشد؛ عارضهای که در سنین رشد و بهویژه در دختران ۸ تا ۱۳ سال، شیوع بیشتری دارد.
وی افزود: همچنین استفاده از کفشهایی که حمایت و ثبات مناسبی از مفصل مچ پا ندارند، میتواند موجب افزایش حرکت و چرخش بیش از حد مچ پا به سمت داخل و در ادامه، زمینهساز بروز کف پای صاف شود.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی ادامه داد: کفشهایی که پاشنه مناسبی ندارند، چه کفشهایی که کاملاً بدون پاشنه هستند و چه کفشهایی که ارتفاع پاشنه آنها بیش از حد زیاد است، نیز میتوانند موجب ایجاد اختلال و دفورمیتی در مفصل مچ پا شوند.
هامونگرد تأکید کرد: این اختلالات الزاماً به مفصل مچ پا محدود نمیشوند، بلکه با تغییر نحوه توزیع فشار و نیرو در اندام تحتانی میتوانند بر مفاصل بالاتر، از جمله زانو و لگن نیز تأثیر بگذارند و در عملکرد طبیعی این مفاصل اختلال ایجاد کنند.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی در ادامه با اشاره به نحوه استفاده از کفش و بررسی الگوی سایش آن گفت: اگر سایش کفش و تحمل فشار بیشتر در قسمت خارجی پاشنه و ناحیه جلویی پا، بهویژه زیر انگشت شست، مشاهده شود، معمولاً جای نگرانی نیست و میتواند نشاندهنده الگوی حرکتی و راه رفتن مناسب کودک باشد. بهطور طبیعی، قسمت خارجی پاشنه و بخش جلویی پا در ناحیه زیر انگشت شست باید میزان مناسبی از فشار را تحمل کنند.
وی افزود: اما اگر سایش کفش و افزایش فشار در قسمت داخلی مچ پا مشاهده شود، میتواند نشانهای از وجود اختلال در مفصل مچ پا یا الگوی راه رفتن باشد. در چنین شرایطی لازم است کودک تحت ارزیابی و معاینه متخصص حرکات اصلاحی قرار گیرد تا علت این وضعیت مشخص شود.
این متخصص آسیبشناسی و حرکات اصلاحی با اشاره به علائمی که والدین باید در کودکان مورد توجه قرار دهند، گفت: وجود درد و ناراحتی در ناحیه ستون فقرات و اندامهای حرکتی، احساس گزگز، بیحسی، ضعف، محدودیت حرکتی و ایجاد لنگش از جمله علائمی هستند که باید مورد توجه والدین قرار گیرند.
هامونگرد ادامه داد: در صورت مشاهده چنین علائمی، بهتر است کودک برای ارزیابی و معاینه به متخصص حرکات اصلاحی یا متخصص ارتوپدی ارجاع داده شود تا در صورت وجود مشکل، علت آن شناسایی و مداخلات و اقدامات مناسب درمانی انجام شود.
انتهای پیام
