دکتر ایوب توکلیان در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه مقاومت میکروبی یکی از بزرگترین بحرانهای خاموش سلامت در قرن بیستویکم است، اظهار کرد: مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها باعث میشود باکتریها بهتدریج در برابر داروهای رایج مقاوم شوند و در نتیجه بیماریهایی که امروز بهسادگی قابل درمان هستند، در آینده ممکن است به درمانهای پیچیده، پرهزینه و حتی در مواردی غیرممکن تبدیل شوند. ایران با مصرف حدود ۶۸ دُز روزانه استاندارد آنتیبیوتیک به ازای هر هزار نفر، در زمره بالاترین مصرفکنندگان این داروها قرار دارد؛ در حالی که این شاخص در کشورهایی مانند بریتانیا حدود ۲۰ دُز و در آلمان حدود ۱۰ دُز گزارش شده است.
وی با اشاره به وضعیت تجویز آنتیبیوتیک در کشور ادامه داد: حدود ۴۰ درصد نسخههای بیماران سرپایی حاوی آنتیبیوتیک هستند و این میزان در بیماران بستری به حدود ۷۰ درصد میرسد؛ در برخی مطبها نیز میزان تجویز آنتیبیوتیک حتی به ۷۰ درصد نسخهها میرسد، در حالی که توصیه سازمان جهانی بهداشت، حداکثر حدود ۳۰ درصد نسخههای تجویزی است.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: در سالهای گذشته میزان تجویز آنتیبیوتیک در نسخهها حدود ۵۰ درصد بود که با تلاشهای انجامشده از سوی سازمان غذا و دارو و معاونتهای غذا و داروی سراسر کشور، این میزان به حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است، اما همچنان با وضعیت مطلوب فاصله داریم. در بیماران سرپایی، پنیسیلینها، سفالوسپورینها و ماکرولیدها از پرتجویزترین گروههای آنتیبیوتیکی هستند و در بیماران بستری نیز سفالوسپورینها و کارباپنمها سهم بالایی از تجویزها را به خود اختصاص میدهند.
توکلیان با تأکید بر اینکه آنتیبیوتیکها داروی OTC محسوب نمیشوند، خاطرنشان کرد: با این حال، خوددرمانی با این داروها در جامعه شایع است و در برخی بررسیها، فراوانی خوددرمانی آنتیبیوتیکی حدود ۴۳.۴ درصد گزارش شده است.
به گفته وی، میانگین تعداد اقلام دارویی در هر نسخه در بسیاری از کشورهای دنیا حدود ۱.۲ تا ۱.۸ قلم است، یعنی کمتر از دو قلم، اما این میانگین در ایران حدود چهار قلم گزارش میشود. تجویز و مصرف بیرویه دارو فقط به معنای افزایش هزینه نسخه نیست؛ هرچه تعداد داروهای مصرفی بیمار بیشتر شود، احتمال بروز عوارض و تداخلات دارویی نیز افزایش مییابد و همین مسئله هزینههای پنهانی را به بیمار و نظام سلامت تحمیل میکند.
وی بیان کرد: تجمع مصرف برخی مسکنها مانند ژلوفن، ایبوپروفن، دیکلوفناک و ناپروکسن نیز میتواند عوارض مهمی از جمله آسیب و نارسایی کلیوی ایجاد کند و در این میان، توجه به تداخلات دارویی بهویژه در مورد آنتیبیوتیکها، داروهای خاص و کورتونها اهمیت زیادی دارد. حدود ۱۰ درصد بازار دارویی کشور را آنتیبیوتیکها تشکیل میدهند؛ با توجه به ارزش حدود ۵میلیارد دلاری بازار دارویی کشور، ارزش بازار آنتیبیوتیکها حدود ۵۰۰ میلیون دلار برآورد میشود و اگر حدود ۳۰ درصد این مصرف به شکل خودسرانه انجام شود، رقم آن به حدود ۱۵۰ میلیون دلار میرسد.
۴ آنتیبیوتیک در میان ۱۰ داروی پرفروش
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: البته مسئله اصلی فقط رقم ۱۵۰ میلیون دلار نیست؛ هزینه واقعی مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک، مقاوم شدن میکروبها، شکست درمان، مراجعه مجدد، بستری شدن و افزایش هزینههای درمانی در آینده است. در بسیاری از موارد نیز بر اساس آموزههای پزشکی میتوان شکل خوراکی دارو را برای بیمار انتخاب کرد، اما همچنان شکل تزریقی آن تجویز میشود که ممکن است ناشی از اصرار بیمار، پزشک یا حتی ساختار نظام دارویی باشد.
توکلیان افزود: تأخیر در پرداخت مطالبات داروخانهها، مطبها و بیمارستانها موجب انباشت بدهی حدود ۴۰ هزار میلیارد تومانی شده است که حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان آن مربوط به سال ۱۴۰۳ و ۱۰ هزار میلیارد تومان مربوط به سال ۱۴۰۴ است. مشکلات مالی زنجیره سلامت نیز میتواند بر تأمین دارو و ارائه خدمات اثرگذار باشد و به همین دلیل، اصلاح مصرف دارو باید همزمان با اصلاح زیرساختها و فرآیندهای اقتصادی نظام سلامت دنبال شود.
انتهای پیام
