طاهره فرازمند در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: این روزها زیاد میشنویم که «بچههای امروز مثل گذشته نیستند»، «حرفشنوی ندارند»، «زود خسته میشوند» یا «دیگر نمیشود مثل قدیم تربیتشان کرد»، اما پیش از قضاوت درباره نسل جدید باید پرسید چه چیزی در جهان اجتماعی این نسل تغییر کرده است.
وی خاطرنشان کرد: کودک، نوجوان و جوان امروز در همان جامعهای رشد نمیکند که والدینش در آن بزرگ شدهاند. خانواده همچنان یکی از مهمترین نهادهای جامعهپذیری است، اما دیگر تنها منبع شکلدهنده به نگرش، هویت و سبک زندگی فرزند نیست و مدرسه، گروه دوستان، شبکههای اجتماعی، اینترنت، رسانه و حتی افرادی که فرزند هرگز آنها را از نزدیک ندیده است، در شکلگیری نگاه او به جهان نقش دارند.
این جامعهشناس ادامه داد: برای مثال، نوجوانی را در ایلام تصور کنیم که در خانه با ارزشها و قواعد خانواده زندگی میکند، اما با تلفن همراه خود همزمان با نوجوانانی در تهران، استانبول، دبی یا نقاط دیگر ارتباط دارد و سبکهای متفاوت زندگی را میبیند؛ بنابراین جهان اجتماعی او دیگر صرفاً محدود به محیط محلی نیست و شبکهای شده است.
فرازمند با اشاره به اینکه این تغییرات بر رابطه والد و فرزند نیز اثر گذاشته است، گفت: این موضوع به معنای حذف «نه گفتن» یا کنار گذاشتن مرزها نیست. کودک و نوجوان همچنان به قانون، محدودیت، مسئولیت و پیامد رفتار خود نیاز دارد. آزادی بدون مسئولیت، تربیت نیست، همانطور که کنترل دائمی نیز تربیت سالم محسوب نمیشود.
وی بیان کرد: در ادبیات علمی فرزندپروری و بهویژه در الگوی بامریند، میان شیوه اقتدارگرایانه و مقتدرانه تفاوت مهمی وجود دارد؛ در شیوه اقتدارگرایانه، اطاعت و کنترل پررنگ است، اما در شیوه مقتدرانه، والد همچنان مرز دارد و «نه» میگوید، ولی رابطه را بر گفتوگو، توضیح، احترام و گرمی عاطفی بنا میکند.
رئیس اورژانس اجتماعی بهزیستی استان ایلام تصریح کرد: فرزند باید بداند چرا یک رفتار ممنوع است، چه مسئولیتی دارد و اگر انتخابی کرد، چه پیامدی در انتظار اوست. در چنین رابطهای، اقتدار والد از ترس نمیآید، بلکه از اعتماد و مشروعیت رابطه شکل میگیرد.
وی با بیان اینکه نباید همه تعارضهای امروز خانواده را به ضعف تربیتی والدین نسبت داد، یادآوری کرد: خانواده خودش درون جامعه زندگی میکند و فشارهای جامعه را با خود به خانه میآورد. فشار اقتصادی، نگرانی از آینده، مسئله اشتغال، مهاجرت، تغییر سبک زندگی و فرسودگی والدین میتواند رابطه میان اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
فرازمند توضیح داد: والدی که خودش از آینده فرزندش نگران است، گاهی ناخواسته همین اضطراب را در قالب کنترل بیشتر، سختگیری یا نگرانی دائمی به فرزند منتقل میکند.
این استاد مدعو گروه جامعهشناسی و مطالعات فرهنگی دانشگاه ایلام با اشاره به تغییر مفهوم گروه همسالان در عصر دیجیتال گفت: گروه همسالان امروز فقط دوستان مدرسه و محله نیستند و یک نوجوان ممکن است خود را با افرادی مقایسه کند که هرگز آنها را ندیده، اما هر روز زندگی، ظاهر، موفقیت و سبک زندگی آنان را در فضای مجازی دنبال میکند.
وی ادامه داد: این مقایسه گاهی انگیزه ایجاد میکند و گاهی نیز میتواند احساس عقبماندگی، ناکافیبودن و نارضایتی از خود را افزایش دهد.
فرازمند گفت: شکاف نسلی را نباید فقط در تفاوت لباس، موسیقی یا میزان استفاده از تلفن همراه جستوجو کرد، چراکه نسلها در شرایط تاریخی متفاوتی بزرگ میشوند و همین تجربههای متفاوت، برداشت آنها از زندگی، موفقیت، خانواده، آینده و حتی مفهوم آزادی را تغییر میدهد.
وی یادآور شد: نسل جدید بیش از آنکه فقط به نصیحت نیاز داشته باشد، به دیدهشدن، شنیدهشدن، تعلق داشتن و امکان مشارکت نیاز دارد. باید بتواند سؤال بپرسد، اشتباه کند، مسئولیت بپذیرد و بدون تحقیر شدن درباره مسائلش با بزرگسالان صحبت کند.
رئیس اورژانس اجتماعی بهزیستی استان ایلام درباره نقش خانواده در مواجهه با فضای مجازی نیز تشریح کرد: در دنیای دیجیتال صرفاً گفتن «گوشیات را کنار بگذار» کافی نیست. کودک، نوجوان و جوان به سواد رسانهای، قدرت تحلیل، تشخیص اطلاعات نادرست، شناخت آسیبهای فضای مجازی و توانایی مدیریت حضور خود در این فضا نیاز دارد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به آینده نسل جدید گفت: شاید مهمتر از همه این باشد که نسل جدید بتواند آیندهای را تصور کند. نسلی که مدام درباره اشتغال، مهاجرت، ازدواج، وضعیت اقتصادی و آینده نامطمئن میشنود، فقط با توصیههای اخلاقی آرام نمیشود.
فرازمند ادامه داد: بخشی از اضطراب نسل جدید ریشه در تجربه واقعی جامعه دارد و نمیتوان تمام آن را به «لجبازی»، «بیمسئولیتی» یا «ضعف تربیتی» نسبت داد.
وی تأکید کرد: تربیت نسل جدید فقط مسئولیت خانواده نیست و مدرسه، رسانه، سیاستگذاری اجتماعی و نهادهای فرهنگی نیز در ساختن محیطی که کودک، نوجوان و جوان در آن احساس امنیت، تعلق و امکان آیندهسازی داشته باشد، مسئولاند.
این جامعهشناس بیان کرد: هدف تربیت نباید صرفاً ساختن فرزندی باشد که «حرفگوشکن» است، بلکه جامعه امروز به انسانی نیاز دارد که بتواند فکر کند، انتخاب کند، مسئولیت تصمیم خود را بپذیرد و در عین استقلال، رابطه خود را با دیگران حفظ کند.
فرازمند گفت: اگر جهان اجتماعی نسل جدید تغییر کرده است، تربیت نیز باید زبان تازهای برای ارتباط با او پیدا کند؛ نه زبان ترس و تحقیر، نه زبان رهاشدگی، بلکه زبان مرز، گفتوگو، احترام و مسئولیت.
وی اضافه کرد: نسل جدید را شاید بیش از آنکه لازم باشد تغییر دهیم، باید در جهان تازهای که در آن زندگی میکند، بهتر بفهمیم.
انتهای پیام
