اسماعیل بهرامی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به جایگاه شعر و ادبیات فارسی در حافظه تاریخی و فرهنگی ایرانیان، اظهار کرد: در طول قرنها، بسیاری از عناصر هویت ایرانی از زبان و تاریخ گرفته تا آیینها، ارزشهای اخلاقی و احساس تعلق به سرزمین، از طریق شعر و ادبیات به نسلهای بعد منتقل شده است و این ظرفیت در جهان معاصر که با هجمههای فرهنگی و الگوهای مختلف هویتی مواجه هستیم، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وی افزود: ادبیات فارسی در عین پاسداری از هویت ایرانی، هیچگاه در تقابل با آموزههای اسلامی قرار نداشته و بخش مهمی از شکوفایی آن در پیوند میان فرهنگ ایرانی و معارف اسلامی شکل گرفته است.
بهرامی با اشاره به آثار چهرههای بزرگ ادبیات فارسی، ادامه داد: آثاری همچون شاهنامه فردوسی و آثار سعدی، مولانا، حافظ و دیگر بزرگان ادب فارسی نشان میدهد که مفاهیمی همچون عدالت، آزادگی، کرامت انسان، اخلاق، توحید، محبت، ایثار و مقابله با ظلم چگونه در فرهنگ ایرانی و اسلامی درهم تنیده شدهاند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: شعر فارسی میتواند در برابر یکسانسازی فرهنگی، نقش هویتساز داشته باشد، البته به شرط آنکه این میراث صرفاً به عنوان آثار تاریخی معرفی نشود و بتوانیم آن را با مسائل و نیازهای نسل امروز پیوند بزنیم.
وی گفت: اگر جوان امروز بتواند مفاهیم موجود در شعر فارسی را در موضوعاتی مانند مسئولیت اجتماعی، خانواده، اخلاق، امید، وطندوستی و معنویت بازخوانی کند، ادبیات از یک میراث متعلق به گذشته به سرمایهای زنده برای آینده تبدیل خواهد شد.
شعر فارسی؛ پیوندی میان اخلاق، معنویت و زندگی امروز
بهرامی در ادامه با اشاره به ظرفیت شعر فارسی در تقویت سبک زندگی دینی و خودسازی، اظهار کرد: یکی از ویژگیهای ممتاز شعر فارسی این است که اخلاق و معنویت در آن غالباً با زبان زیبایی و عاطفه بیان شده است.
وی افزود: شاعرانی مانند مولانا، سعدی، حافظ، عطار و بسیاری دیگر، مفاهیم عمیق اخلاقی و عرفانی را به گونهای بیان کردهاند که مخاطب نه تنها از مسیر عقل، بلکه از طریق احساس و زیبایی نیز با آن ارتباط برقرار میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد: از این منظر، شعر میتواند ابزار مؤثری برای خودسازی و تقویت سبک زندگی دینی باشد و مفاهیمی مانند مبارزه با نفس، تواضع، صداقت، محبت، گذشت، خدمت به مردم، پرهیز از دنیاطلبی و توجه به خداوند، هنگامی که در قالب شعر و هنر ارائه میشوند، قابلیت نفوذ بیشتری در ذهن و دل مخاطب پیدا میکنند.
بهرامی با تأکید بر اینکه شعر به تنهایی قادر به حل همه مسائل فرهنگی و اخلاقی جامعه نیست، گفت: مسئله اصلی ایجاد یک منظومه فرهنگی است که در آن شعر، ادبیات، آموزش، رسانه، مسجد، مدرسه، دانشگاه و خانواده در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
وی بیان کرد: اتحاد و همکاری نهادهای فرهنگی و دینی میتواند این میراث مشترک را از حالت مناسبتی خارج کند و برگزاری نشستهای تخصصی، تولید محتوای ادبی برای نوجوانان و جوانان، استفاده از شعر در برنامههای فرهنگی و تربیتی، تولید آثار هنری و رسانهای براساس مضامین عرفانی و اخلاقی و حمایت از شاعران جوان از جمله اقداماتی است که میتواند این گنجینه عظیم را دوباره وارد زندگی روزمره مردم کند.
«حیدربابایه سلام»؛ پیوند خاطره محلی با هویت ملی
این دکترای زبان و ادبیات فارسی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه استاد شهریار و اثر ماندگار «حیدربابایه سلام» اشاره کرد و گفت: این اثر یکی از نمونههای برجسته ادبیاتی است که توانسته یک تجربه کاملاً بومی و شخصی را به یک تجربه جمعی و انسانی تبدیل کند.
وی صداقت عاطفی را یکی از مهمترین عوامل ماندگاری «حیدربابایه سلام» دانست و افزود: شهریار در این شعر به گذشته، زادگاه، طبیعت، خاطرات کودکی، مردم و فضای فرهنگی محل زندگی خود بازمیگردد و همین صداقت موجب شده است مخاطب نیز خاطرات و دلتنگیهای خودش را در آن پیدا کند.
بهرامی ادامه داد: عامل دیگر ماندگاری این اثر، استفاده از زبان و فرهنگ آذربایجانی و پیوند آن با خاطرات و زیست مردم منطقه است. «حیدربابایه سلام» نشان میدهد علاقه به زادگاه و فرهنگ بومی نه تنها در تعارض با هویت ملی نیست، بلکه یکی از پایههای آن محسوب میشود.
وی اظهار کرد: انسان زمانی میتواند با مفهوم بزرگی مانند ایران ارتباط برقرار کند که ریشههای محلی، زبانی، تاریخی و فرهنگی خود را نیز بشناسد و محترم بشمارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با بیان اینکه مضامین «حیدربابایه سلام» محدود به جغرافیای آذربایجان نیست، گفت: دلتنگی برای کودکی، عشق به خانه و زادگاه، احترام به پدر و مادر، خاطرات روستا، طبیعت، دوستان و انسانهای گذشته، مضامینی انسانی و جهانی هستند و به همین دلیل مخاطب میتواند فارغ از زبان و محل تولد، با عاطفه موجود در این اثر ارتباط برقرار کند.
بهرامی تأکید کرد: برای بهرهگیری از این ظرفیت در تقویت هویت ملی باید به این اصل توجه کنیم که هویت ملی از مسیر تکثر فرهنگی عبور میکند، نه از حذف آن. معرفی فرهنگ آذربایجان، شعر شهریار و دیگر فرهنگهای بومی ایران در کنار یکدیگر میتواند تصویری واقعیتر و عمیقتر از ایران فرهنگی به نسل جوان ارائه دهد.
وی استفاده از «حیدربابایه سلام» در آموزش ادبیات، تولید فیلم و مستند، موسیقی، پویانمایی، برنامههای ویژه نوجوانان و پروژههای میانفرهنگی را از دیگر ظرفیتهای این اثر دانست و گفت: این شعر میتواند پلی میان خاطره محلی و هویت ملی باشد.
شهریار؛ شاعری با ظرفیتهای وحدتآفرین
بهرامی با اشاره به ارادت عمیق شهریار به اهلبیت(ع) و حضور مضامین دینی و ولایی در اشعار او، اظهار کرد: در کنار این ارادت، در آثار شهریار ظرفیت قابل توجهی برای تقریب دلها و تأکید بر مشترکات مسلمانان دیده میشود؛ ویژگیای که در جهان امروز و در شرایطی که افراطگرایی، خشونت و اختلافات مذهبی و قومی گاه به ابزار دشمنی میان جوامع تبدیل میشوند، اهمیت ویژهای دارد.
وی افزود: پیام مهم در این زمینه میتواند این باشد که محبت به اهلبیت(ع) و پایبندی به هویت مذهبی الزاماً به معنای نفی دیگران نیست، بلکه میتواند زمینهای برای اخلاق، کرامت انسانی، محبت و گفتوگو میان مسلمانان باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد: میراث ادبی شهریار ظرفیت آن را دارد که بر نقاط مشترک مسلمانان، بهویژه محبت به پیامبر اکرم(ص) و خاندان ایشان، تأکید کند و از ادبیات برای نزدیکتر کردن دلها بهره بگیرد.
بهرامی با بیان اینکه در شرایط امروز نباید شعر شهریار را صرفاً یک میراث ادبی دانست، تصریح کرد: این آثار را میتوان به عنوان یک «سرمایه گفتوگویی» نیز مورد توجه قرار داد و با ترجمه و معرفی اشعار دینی و وحدتبخش شهریار در کشورهای مختلف اسلامی، برگزاری همایشهای مشترک میان شاعران و اندیشمندان مذاهب اسلامی، تولید آثار هنری و رسانهای و استفاده از ظرفیت شعر در برنامههای فرهنگی بینالمللی، این پیام را تقویت کرد.
وی با تأکید بر نقش ادبیات در مقابله فرهنگی با افراطگرایی، گفت: مقابله با افراطگرایی صرفاً با اقدامات امنیتی و سیاسی امکانپذیر نیست و مبارزه فرهنگی با اندیشه نفرت، تکفیر و دیگریستیزی نیز ضروری است. ادبیات میتواند در این میدان مؤثر باشد، زیرا به جای خطاب مستقیم و شعاری، از مسیر عاطفه و زیبایی با انسان ارتباط برقرار میکند.
بزرگداشت شهریار؛ فرصتی برای بازخوانی یک منظومه فرهنگی
بهرامی خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین درسهای شهریار برای امروز این است که میتوان عمیقاً به فرهنگ، زبان، سرزمین و باورهای دینی خود تعلق داشت و در عین حال برای وحدت، همزیستی و کرامت دیگر انسانها احترام قائل بود.
وی گفت: بزرگداشت شهریار نباید صرفاً بزرگداشت یک شاعر باشد، بلکه فرصتی برای بازخوانی یک منظومه فرهنگی است که در آن ایراندوستی، معنویت، اخلاق، محبت به اهلبیت(ع)، توجه به فرهنگهای بومی و وحدت اسلامی میتوانند در کنار یکدیگر قرار گیرند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان افزود: اگر بتوانیم این مفاهیم را با زبان نسل جدید و ابزارهای رسانهای امروز بازتولید کنیم، شعر شهریار و میراث شعر فارسی همچنان میتواند در ساختن آینده فرهنگی جامعه نقشآفرین باشد.
انتهای پیام
