جعفر رشیدی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: مرتع دارای کارکردهای بازاری و غیربازاری است که سازمان فائو ارزش اقتصادی سالانه هر هکتار مرتع را ۲۳۲ دلار بیان کرده است بدین جهت مرتع سهم بسیار بسزایی در تأمین علوفه مورد نیاز دامها دارد بهخصوص دامپروری استان که در روش سنتی و عشایری آن حدود ۹ ماه از سال وابسته به مرتع است.
وی ادامه داد: یکی از کارکردهای مهم مراتع ترسیب کربن و تشکیل خاک است، در حوزه گردشگری، گردش آب در طبیعت، تنظیم آب و هوا، تأمین گیاهان دارویی، نگهداری خاک، حفظ ذخایر ژنتیکی، ایجاد زیستگاه، جلوگیری از خسارت زیستگاه نیز نمیتوان نقش مراتع را نادیده گرفت.
مدیرعامل انجمن صنفی مرتعداران استان با اشاره به اینکه اگر پوشش گیاهی از ۲۰ درصد به ۸۰ درصد افزایش پیدا کند، میزان هدررفت خاک و هرز آب کمتر از ۵ درصد خواهد بود، افزود: عدم توجه به مرتع در نتیجه کاهش پوشش گیاهی باعث افزایش روانآب و فرسایش خاک خواهد شد. بنابراین وقتی خاک مرغوب مورد نیاز کشاورزی و مراتع از بین برود مراتع به بیابان تبدیل میشوند.
وی افزود: طبق مطالعات صورت گرفته، طی۴۰ سال گذشته سالانه حدود یک میلیارد تن فرسایش خاک در سطح کشور شکل گرفته است که امروزه میگویند این فرسایش سالیانه خاک از ۲ میلیارد تن در سال هم فراتر رفته است، همین برآورد فرسایش خاک میگوید سالانه در کشور ما حدود ۴۰۰ هکتار از زمینهای زراعی فرسایش پیدا میکنند و غیرقابل کشت میشوند و این فرصت کاشت و تولید محصولات کشاورزی از بین میرود.
رشیدی با تأکید بر اینکه بهترین و منطقیترین اقدام برای حفظ پوشش گیاهی، اجرا و توسعه طرحهای مرتعداری تلفیقی است که علاوه بر آن موجب افزایش درآمد مرتعداران نیز میشود، خاطر نشان کرد: ایران در نوار خشک و نیمهخشک جهان واقع شده و خشکسالیهای پیدرپی در سنوات گذشته مزید علت بوده و لزوم توجه بیشتر به امر حفظ پوشش گیاهی و وضعیت مراتع را گوشزد میکند.
وی تصریح کرد: ارزش بازاری هر هکتار مرتع بر اساس نظر فائو ۵۸ دلار، یعنی معادل ۲۵ درصد ارزش اقتصادی هر هکتار مرتع است و ارزش غیربازاری آن برای هر هکتار مرتع ۱۷۴ دلار یعنی معادل ۷۵ درصد از ارزش کل مرتع محاسبه شده است. وقتی ارزش کل مراتع ایران سالیانه حدود ۲۰ میلیارد دلار محاسبه میشود که معادل ۱۲۴ هزار همت است ولی اعتبارات اختصاص یافته برای حفاظت و حراست از مراتع در سطح کشور در ۴۴ سال گذشته ۶۲۷ هزار و ۳۹۶ میلیون تومان یعنی کمتر از یک همت بوده است. با این وضعیت آیا میتوان با ۱۶۸ تومان هر هکتار از مراتع را اصلاح کرد؟
رشیدی با بیان اینکه ۸۴.۸ میلیون هکتار از اراضی کشور که معادل ۵۲ درصد آن را مرتع تشکیل میدهد، یادآور شد: کشور ما دارای ۱۱ اقلیم از سیزده اقلیم شناخته شده جهانی است. در ایران ۸ هزار و ۶۶۰ گونه گیاهی شناسایی شده که بیش از ۲ هزار و ۳۰۰ گونه از این گونهها گیاهان دارویی هستند. حال اینکه وضعیت مراتع کشور متناسب با پوشش تاجیشان به مراتع متراکم، نیمهمتراکم و کمتراکم طبقهبندی میشوند که ۲.۵ درصد از مراتع استان ایلام یعنی نزدیک به ۲۷ هزار و ۸۳۶ هکتار، مرتع خوب یا متراکم است. ۴۲ درصد مرتع متوسط و ۵۵ درصد مرتع خیلی فقیر و بیابانی داریم.
وی تصریح کرد: طبق آمار وضعیت مراتع خوب و متراکم استان ایلام نرخ پایینی دارد و همین لزوم توجه به این حوزه را افزایش میدهد. در استان ایلام ارزش اقتصادی مراتع حدود ۳۹ همت برآورد میشود پس باید متناسب با این ارزش اقتصادی به آن اعتبار اختصاص داده شود.
وی با اشاره به اینکه چون مراتع ملی بوده و بهتبع بهرهبرداران، مالکیتی بر آنها ندارند، خاطر نشان کرد: در استان ایلام حدود ۱۲ هزار خانوار بهرهبردار از مراتع وجود دارد که بیشتر برای تأمین علوفه دام از آن استفاده میکنند در حالی که میتوان از سایر کارکردهای مراتع مانند گردشگری عشایری، گردشگری طبیعی، پرورش زنبور عسل و حیات وحش و همچنین گیاهان دارویی بهره برد همانگونه که استانهای دیگر کشور از این فرصت به نحو مطلوبی استفاده کردند.
رشیدی با تاکید بر اینکه باید نگاه مسئولین استان به مراتع با توجه به ملی بودن آنها، اصلاح بشود گفت: با این اعتبارات قطرهچکانی ما نمیتوانیم جلوی فرسایش را بگیریم. اگر بخواهیم شاهد تحول مراتع باشیم نیاز به تزریق اعتبار بیشتری است. به عنوان نمونه بسیاری از استانها ایستگاه تولید بذر مرتعی را احداث کردهاند اما متأسفانه استان ایلام با دارا بودن پوشش۵۰ درصدی مرتع نتوانسته ایستگاه تولید بذر داشته باشد.
وی به مطالعات اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان برای احداث ایستگاه و جانمایی آن اشاره کرد و افزود: جانمایی ایستگاه تولید بذر در شهرستان مهران مورد مطالعه قرار گرفت ولی به دلیل کمبود اعتبار این خواسته محقق نشده است. انجمن صنف مرتعداران از استاندار محترم، مجمع نمایندگان، شورای توسعه و برنامهریزی استان انتظار دارد نگاهی ویژهای جهت ایجاد ایستگاه تولید بذر مرتعی در استان ایلام داشته باشند.
مدیرعامل انجمن صنفی مرتعداران استان ایلام یکی دیگر از ظرفیتهای حوزه مراتع را توسعه کاشت گیاهان دارویی و زراعت چوب برشمرد و یادآوری کرد: کاشت گیاهان دارویی و زراعت چوب علاوه بر درآمدزایی بالا منجر به توسعه اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری نیز میشود.
انتهای پیام
