سارا اکبری در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به وابستگی بخش عمده تجارت خارجی ایران به مسیرهای دریایی، اظهار کرد: در شرایطی که مسیرهای دریایی با محدودیت مواجه میشوند، ایران باید از ظرفیت مسیرهای زمینی و ریلی، بنادر شمالی و کریدورهای بینالمللی برای حفظ جریان تجارت خارجی استفاده کند و در این میان، ایستگاه و مرز ریلی اینچهبرون در استان گلستان از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی افزود: بخش بسیار بزرگی از تجارت خارجی ایران از طریق دریا انجام میشود و بنادر جنوبی مانند شهید رجایی، بندر امام خمینی و بندرعباس نقش مهمی در صادرات و واردات کشور دارند. بنابراین هرگونه محدودیت در این مسیرها میتواند مستقیما بر تجارت خارجی و حتی ظرفیت اجرای قراردادهای تهاتری اثر بگذارد. تهاتر برخلاف تصور، صرفا یک توافق مالی نیست؛ در نهایت باید کالا یا خدمت میان دو طرف جابهجا شود. بنابراین اگر مسیر حملونقل کالا با مشکل مواجه باشد، حتی در صورت وجود توافق تجاری و طرف مقابل، امکان اجرای تهاتر نیز محدود خواهد شد.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه محدودیت مسیرهای جنوبی به معنای توقف کامل تجارت نیست، عنوان کرد: ایران از موقعیت جغرافیایی خاصی برخوردار است و در کنار مسیرهای دریایی جنوب، به شبکهای از مسیرهای زمینی، ریلی و دریایی در شمال کشور دسترسی دارد. بنادر شمالی مانند امیرآباد و فریدونکنار میتوانند برای ارتباط تجاری با کشورهای حوزه دریای خزر مورد استفاده قرار گیرند. همچنین پایانهها و گمرکات مرزی در نقاطی مانند ارس، بازرگان، خداآفرین، سرخس، آستارا و پرویزخان ظرفیت دارند بخشی از تجارت خارجی کشور را به مسیرهای زمینی منتقل کنند.
اکبری افزود: البته ظرفیت این مسیرها از نظر حجم قابل مقایسه با بنادر جنوبی نیست، اما در شرایط خاص میتوانند نقش مکمل داشته باشند و مانع از توقف کامل تجارت شوند.
اینچهبرون؛ حلقه اتصال ریلی ایران به ترکمنستان، قزاقستان و روسیه
وی با تاکید بر اهمیت مسیر ریلی اینچهبرون بیان کرد: ایستگاه و مرز ریلی اینچهبرون در استان گلستان یکی از مسیرهای مهم بینالمللی فعال در عرصه ترانزیت کالا است که ایران را به ترکمنستان و از طریق شبکه ریلی این کشور به قزاقستان و در ادامه روسیه و دیگر کشورهای آسیای مرکزی متصل میکند.
این کارشناس اقتصادی افزود: اهمیت اینچهبرون تنها در تجارت دوجانبه ایران و ترکمنستان نیست، بلکه این مسیر میتواند بخشی از جریان ترانزیتی میان ایران، آسیای مرکزی و روسیه را پوشش دهد و در متنوعسازی مسیرهای تجارت خارجی کشور نقش داشته باشد. در شرایطی که مسیرهای جنوبی با محدودیت مواجه هستند، توسعه ظرفیتهای ریلی و لجستیکی اینچهبرون اهمیت بیشتری پیدا میکند. افزایش ظرفیت جابهجایی، تامین واگن، کاهش زمان توقف کالا در مرز و تسهیل تشریفات گمرکی از جمله اقداماتی است که میتواند کارایی این مسیر را افزایش دهد.
اکبری تاکید کرد: اگر قرار باشد مسیرهای زمینی و ریلی جایگزین بخشی از ظرفیت مسیرهای دریایی شوند، باید زیرساختهای آنها از قبل آماده باشد؛ زیرا انتقال حجم بالای کالا از جاده و ریل بدون توسعه زیرساختها باعث افزایش زمان و هزینه تجارت خواهد شد.
وی با اشاره به کریدور شمال ـ جنوب، اظهار کرد: این کریدور یکی از مهمترین ظرفیتهای ایران برای توسعه تجارت و ترانزیت است و میتواند ارتباط کشور با روسیه، کشورهای آسیای مرکزی و سایر بازارهای منطقه را تقویت کند. موقعیت ایران در این کریدور به کشور اجازه میدهد از ظرفیت حملونقل ترکیبی شامل جاده، ریل و دریا استفاده کند. هرچه زیرساختهای این کریدور تکمیلتر شود، امکان انتقال بخشی از تجارت از مسیرهای جایگزین افزایش خواهد یافت.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: البته نباید انتظار داشت مسیرهای زمینی و ریلی بتوانند بهطور کامل جایگزین ظرفیت بنادر جنوبی شوند. هدف باید ایجاد شبکهای متنوع از مسیرهای تجاری باشد تا اقتصاد کشور به یک مسیر یا یک نقطه جغرافیایی وابستگی مطلق نداشته باشد.
وی یکی از چالشهای مسیرهای جایگزین را مسئله امنیت دانست و گفت: برای انتقال کالا، صرف وجود جاده یا خط ریلی کافی نیست و مسیر باید از نظر امنیتی نیز قابلیت اطمینان داشته باشد. هرگونه ناامنی در مسیرهای تجاری میتواند هزینه بیمه، حملونقل و زمان انتقال کالا را افزایش دهد. چالش دیگر، هزینه است. در صورت انتقال کالا از مسیرهای طولانیتر یا استفاده از حملونقل ترکیبی، هزینه نهایی تجارت افزایش پیدا میکند و این موضوع میتواند رقابتپذیری کالاهای صادراتی ایران را کاهش دهد.
اکبری ادامه داد: بنابراین توسعه مسیرهای جایگزین باید همزمان با سرمایهگذاری در زیرساختهای ریلی، جادهای و لجستیکی انجام شود. همچنین هماهنگی گمرکی با کشورهای مسیر و کاهش زمان توقف کالا در مرزها اهمیت زیادی دارد.
این کارشناس اقتصادی گفت: تمام این موضوعات ارتباط مستقیمی با تهاتر دارد. ممکن است ایران و یک کشور دیگر برای مبادله کالا به توافق برسند، اما اگر امکان انتقال کالا از مسیر امن، سریع و اقتصادی وجود نداشته باشد، توافق روی کاغذ باقی میماند. به همین دلیل سیاست تهاتر نباید جدا از سیاست حملونقل و ترانزیت کشور دیده شود. توسعه مسیرهای ریلی مانند اینچهبرون، تقویت بنادر شمالی، تکمیل کریدور شمال ـ جنوب و بهبود پایانههای مرزی میتواند در کنار سیاستهای تجاری، ظرفیت تهاتر و تجارت خارجی ایران را افزایش دهد.
وی درباره مسیرهای جایگزین عنوان کرد: مسیرهای جایگزین قرار نیست جایگزین کامل مسیرهای دریایی جنوب شوند، اما میتوانند بهعنوان شریانهای مکمل، امکان تداوم بخشی از تجارت خارجی کشور را فراهم کنند. در چنین شرایطی، استفاده از ظرفیت کشورهای آسیای مرکزی، روسیه و همسایگان شمالی و شرقی و تقویت مسیرهایی مانند اینچهبرون میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
انتهای پیام
