پردیس نیکمهر امروز (شنبه، ۲۸ شهریور) در کارگاه آموزشی «چگونه با خودمان بهتر زندگی کنیم» که به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد زنجان برگزار شد، با اشاره به اینکه هیچ انسانی کامل نیست، اظهار کرد: انسانها با وجود آگاهی از نقصها و محدودیتهای خود، گاهی نمیتوانند با خود کنار بیایند و همین مسئله میتواند زمینهساز بروز اضطراب، افسردگی، وسواس، پرخاشگری و گرایش به برخی رفتارهای آسیبزا شود.
او افزود: ما معمولاً زمانی که دوستمان مرتکب اشتباهی میشود، تلاش میکنیم او را دلداری دهیم و به او بگوییم که اشتباه قابل جبران است، اما در مواجهه با اشتباهات خودمان چنین رفتاری نداریم و به جای حمایت از خود، خودمان را سرزنش و تحقیر میکنیم.
او با بیان اینکه «شفقت به خود» به معنای پذیرفتن رنجها و نقصهای انسانی است، گفت: شفقت به خود به این معنا نیست که اشتباهاتمان را نادیده بگیریم یا مسئولیت رفتارمان را نپذیریم، بلکه باید رنج و شرایط خود را ببینیم، از خود حمایت کنیم و در عین حال برای جبران اشتباه و اصلاح رفتار تلاش کنیم.
این مدرس کارگاه ادامه داد: اگر فردی در شرایط سختی قرار دارد، میتوانیم بدون قضاوت درباره گذشته یا شرایط او، رنجش را ببینیم و با او همدلی کنیم. همین نگاه را باید نسبت به خودمان نیز داشته باشیم و بپذیریم که شکست، فقدان، اشتباه و ناکامی بخشی از تجربه مشترک انسانی است.
او با اشاره به دیدگاههای ویکتور فرانکل در زمینه معنا و رنج، تصریح کرد: قرار نیست زندگی همیشه سرشار از شادی و لذت باشد. بخشی از زندگی با رنج همراه است و مسئله مهم این است که چگونه با رنج مواجه شویم و از آن عبور کنیم.
نیکمهر یکی از پیامدهای خودسرزنشگری را افزایش احساس ناکافی بودن دانست و گفت: بسیاری از افراد به دلیل انتقاد مداوم از خود، احساس میکنند به اندازه کافی خوب، موفق یا دوستداشتنی نیستند؛ در حالی که انسان بودن به معنای بینقص بودن نیست.
وی با اشاره به تأثیر تربیت و تجربههای دوران کودکی بر شکلگیری منتقد درونی، اظهار کرد: گاهی صدای منتقد درونی ما شبیه صدای والدین، معلمان یا افرادی است که در دوران کودکی ما را سرزنش یا تحقیر کردهاند. این الگو میتواند در بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند و فرد را به سمت کمالگرایی و نارضایتی دائمی از خود سوق دهد.
این روانشناس با بیان اینکه کمالگرایی لزوماً موضوعی منفی نیست، افزود: کمالگرایی زمانی میتواند به پیشرفت کمک کند که در خدمت انسان باشد، نه اینکه انسان در خدمت کمالگرایی قرار گیرد. فرد باید بتواند در صورت خارج شدن از مسیر، دوباره به مسیر بازگردد و به دلیل یک اشتباه یا یک روز ناموفق، همه تلاشهای خود را کنار نگذارد.
نیکمهر همچنین مقایسه خود با دیگران را از عوامل آسیبزا برای سلامت روان عنوان کرد و گفت: وقتی خودمان را با فرد دیگری مقایسه میکنیم، معمولاً شرایط، گذشته، تواناییها، تجربهها و امکانات متفاوت دو نفر را نادیده میگیریم. این مقایسه میتواند باعث شود فرد حتی از موفقیتهای خودش نیز لذت نبرد.
او با اشاره به سه مؤلفه اصلی شفقت به خود، اظهار کرد: مهربانی با خود، درک انسانیت مشترک و آگاهی نسبت به تجربههای درونی، سه مؤلفه مهم شفقت به خود هستند.
او توضیح داد: در مهربانی با خود باید به جای تحقیر و سرزنش، با خودمان حمایتگرانه برخورد کنیم. درک انسانیت مشترک نیز به این معناست که بدانیم رنج، شکست و ناکامی فقط مختص ما نیست و همه انسانها در مقاطع مختلف زندگی با چنین تجربههایی مواجه میشوند.
این روانشناس ادامه داد: مؤلفه سوم، مشاهده آگاهانه مشکلات و احساسات است؛ یعنی بدون اینکه در احساسات منفی غرق شویم، آنها را ببینیم و درک کنیم. این همان چیزی است که در تمرینهای ذهنآگاهی نیز مورد توجه قرار میگیرد.
وی در بخش دیگری از این کارگاه، تمرین «سه صندلی» را برای مواجهه با منتقد درونی تشریح کرد و گفت: در این تمرین فرد سه نقش را تجربه میکند؛ نخست، منتقد درونی که فرد را سرزنش میکند؛ دوم، بخشی از وجود فرد که مورد انتقاد قرار گرفته و از این سرزنش آسیب دیده است؛ و سوم، بخش شفقتورز که تلاش میکند با هر دو بخش با مهربانی و درک برخورد کند.
این مدرس دانشگاه افزود: هدف از این تمرین حذف انتقاد یا قضاوت نیست، بلکه باید یاد بگیریم از انتقاد برای اصلاح و پیشرفت استفاده کنیم، نه برای سرکوب و تحقیر خود.
نیکمهر همچنین بر توجه به نیازهای درونی تأکید کرد و گفت: در موقعیتهایی که دچار خشم یا ناراحتی میشویم، میتوانیم از خودمان چهار سؤال بپرسیم؛ «چه اتفاقی افتاد؟»، «چه احساسی داشتم؟»، «اکنون به چه چیزی نیاز دارم؟» و «چه انتظاری از خودم و دیگران دارم؟» پاسخ به این پرسشها میتواند به جای خودسرزنشگری، ما را به سمت شناخت نیازها و اصلاح رفتار هدایت کند.
او با بیان اینکه شفقت به خود با ترحم متفاوت است، اظهار کرد: ترحم معمولاً فرد را در جایگاه ناتوان و بیچاره قرار میدهد، اما شفقت ضمن پذیرفتن رنج، به دنبال مواجهه و حرکت برای بهتر شدن شرایط است.
نیکمهر با تأکید بر اهمیت تابآوری گفت: زندگی همواره مطابق خواستههای ما پیش نمیرود و بسیاری از اتفاقات خارج از کنترل ماست. تابآوری به معنای نبود سختی نیست، بلکه به این معناست که انسان در برابر سختی خم شود اما نشکند و بتواند پس از تجربه دشواری، دوباره به مسیر زندگی بازگردد.
انتهای پیام
