موضوع روز جهانی ترجمه ۲۰۲۶، «تنوع زبانی و حقوق زبانی» با تاکید بر نقش ترجمه، تفسیر و اصطلاحشناسی در شمول زبانی و با شعار «قدرت فهمیدهشدن» اعلام شده است. این موضوع بر نقش اساسی ترجمه، تفسیر و اصطلاحشناسی در تقویت شمول، برابری و مشارکت در جهانی تاکید دارد که بیش از پیش به یکدیگر پیوسته است.
تنوع زبانی
تنوع زبانی، یکی از ویژگیهای اصلی بشریت و از ارکان هویت فرهنگی، انسجام اجتماعی و زندگی دموکراتیک است، با این حال، بسیاری از زبانها همچنان به حاشیه رانده شدهاند زیرا از منابع کافی برخوردار نیستند یا در معرض خطر ناپدید شدن قرار دارند.
این موضوع بر ضرورت حفاظت از تنوع زبانی تاکید دارد و نشان میدهد که حقوق زبانی، تنها زمانی میتواند حفظ شود که خدمات حرفهای زبانی از آن پشتیبانی کنند. همچنین ترجمه و تفسیر برای آن ضروری هستند که تنوع زبانی نهتنها به رسمیت شناخته شود، بلکه بهطور فعال حفظ و تداوم یابد.
حقوق زبانی
حقوق زبانی از حقوق اساسی بشر و شامل حق دسترسی به اطلاعات، عدالت، آموزش، مراقبتهای بهداشتی و خدمات عمومی به زبانی است که فرد آن را میفهمد. حق حفظ و انتقال میراث زبانی و فرهنگی نیز در این چارچوب قرار میگیرد، با این حال، تحقق این حقوق بدون ترجمه و تفسیر امکانپذیر نیست. مترجمان و مفسران حرفهای، به رسمیت شناختن حقوق زبانی را به دسترسی عملی تبدیل میکنند و به افراد و جوامع امکان میدهند در زندگی اجتماعی، مدنی و نهادی مشارکت کامل داشته باشند.
بر این اساس، ترجمه در جایگاهی فرعی نسبت به حقوق زبانی قرار ندارد، بلکه زیربنای عملیاتی تحقق این حقوق است. روز جهانی ترجمه، فرصتی برای به رسمیت شناختن مترجمان، مفسران و اصطلاحشناسان بهعنوان بازیگران کلیدی در ترویج تنوع زبانی و برابری فراهم میکند.
نقش متخصصان انسانی زبان
متخصصان زبان از طریق فعالیت خود در حوزههای حقوقی، پزشکی، آموزشی، دیپلماتیک و بشردوستانه به جلوگیری از طرد افراد بر پایه زبان کمک میکنند و در تضمین کارآمد، فراگیر و موثر بودن چندزبانگی در نهادهای عمومی و سازمانهای بینالمللی نقش دارند.
این موضوع همچنین توجهها را به نابرابریهای موجود در گسترش و رواج جهانی زبانها، بهویژه در زمینه توسعه فناوری، جلب میکند. در حالی که پیشرفتهای هوش مصنوعی ارتباطات چندزبانه را گسترش داده، تفاوت میان زبانهای برخوردار از منابع فراوان و زبانهای کممنبع را نیز برجسته کرده است.
متخصصان انسانی زبان همچنان برای حفظ کیفیت، اخلاق حرفهای و شمول ضروری هستند. فدراسیون بینالمللی مترجمان با انتخاب این موضوع، ترجمه، تفسیر و اصطلاحشناسی را بهعنوان حرفههایی محوری در زمینه حقوق بشر، پایداری فرهنگی و مشارکت دموکراتیک مورد تاکید قرار داده است. این موضوع بر این اصل تمرکز دارد، تنوع زبانی تنها در شرایطی میتواند شکوفا شود که حقوق زبانی محترم شمرده شوند و این حقوق از طریق ترجمه بهطور موثر تحقق مییابند.
صداهای انسانی
مفهوم صداهای انسانی، تفسیری انسانمحور از موضوع روز جهانی ترجمه ۲۰۲۶ ارائه میدهد و بر افراد و جوامعی تمرکز دارد که هویتها، صداها و تجربههایشان از طریق زبان به یکدیگر پیوند میخورند.
در این مفهوم، لایههایی از پیکرههای انسانی، نمایانگر تنوع فرهنگی، جوامع چندزبانه و شمولی هستند که از طریق خدمات ترجمه و تفسیر تقویت میشود. این پیکرههای درهمتنیده، نماد همزیستی، گفتوگو و ارتباط میان جوامع جهانی هستند و بر این ایده تاکید میکنند که حقوق زبانی متعلق به همه افراد، فارغ از پیشینه، ملیت یا زبان آنان است.
تغییرات تدریجی میان پیکرهها نیز از نظر بصری، مفهوم درک، دسترسی و جریان ارتباطات در میان مرزهای زبانی را منتقل میکند. این مفهوم با تمرکز بر پیکرههای انسانی، بهجای سیستمهای فناورانه یا انتزاعی، نقش اساسی متخصصان زبان را در حفظ معنا، بازنمایی و مشارکت عادلانه در جامعه برجسته میکند.
در مجموع، ترجمه بهعنوان پلی است که افراد را به یکدیگر پیوند میدهد، از هویت فرهنگی محافظت میکند و امکان دیدهشدن، شنیدهشدن و فهمیدهشدن صداهای همه جوامع را فراهم میسازد.
اخلاق هوش مصنوعی در ترجمه و تفسیر
هوش مصنوعی در حال تغییر شیوه ارائه خدمات ترجمه و تفسیر در بخشهای دولتی و خصوصی است. فناوریهای هوش مصنوعی بهطور فزایندهای برای پشتیبانی از متخصصان زبان در حوزههایی مانند ترجمه، تفسیر، مدیریت اصطلاحات، پیادهسازی گفتار، دسترسپذیری و ارتباطات چندزبانه به کار گرفته میشوند. این فناوریها فرصتهای قابلتوجهی برای افزایش بهرهوری و گسترش دسترسی به اطلاعات فراهم میکنند اما چالشهای پیچیده اخلاقی، حرفهای و حقوقی نیز به همراه دارند.
گروه کاری اخلاق هوش مصنوعی فدراسیون بینالمللی مترجمان، اصول اخلاقی اصلی را معرفی کرده است که باید راهنمای توسعه، بهکارگیری و استفاده مسوولانه از فناوریهای هوش مصنوعی باشند و همچنین بر نقش محوری و مستمر مترجمان و مفسران حرفهای تاکید دارد.
هدف آنان ترویج استفاده مسوولانه و اخلاقی از هوش مصنوعی به شیوهای است که از منافع عمومی محافظت، استانداردهای حرفهای را حفظ کند و اعتماد به ارتباطات چندزبانه را تداوم بخشد.
براساس گزارش فدراسیون بینالمللی مترجمان، گروه کاری اخلاق هوش مصنوعی فدراسیون بینالمللی مترجمان اذعان کرد هوش مصنوعی میتواند در پشتیبانی از فرایندهای ترجمه و تفسیر کمک ارزشمندی ارائه دهد اما نمیتواند جایگزین قضاوت حرفهای، مسوولیت اخلاقی و شایستگی فرهنگی مترجمان و مفسران واجد شرایط شود. نظارت انسانی همچنان ضروری است، بهویژه در زمینههای حساس و مهمی مانند حقوق، دستگاه قضایی، مراقبتهای بهداشتی، آموزش، امور مالی، دیپلماسی و سایر حوزههایی که خروجیهای نادرست، ناقص یا گمراهکننده ممکن است پیامدهای قابلتوجهی برای افراد، سازمانها و جامعه داشته باشد.
آنان همچنین بر نقش مهم انجمنهای حرفهای ترجمه و تفسیر در ترویج استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی و مشارکت در تدوین چارچوبهای حکمرانی مناسب تاکید دارد. این سازمانها از طریق حمایتگری، ارائه راهنماییهای حرفهای و تعامل با سیاستگذاران و سایر ذینفعان، نقش مهمی در حمایت از تصویب اقدامات قانونی و مقرراتی، ازجمله سازوکارهای حکمرانی، الزامات شفافیت و برچسبگذاری و چارچوبهای مقرراتی گستردهتر مانند قانون هوش مصنوعی دارند تا آسیبهای احتمالی به حداقل برسد، از منافع عمومی محافظت شود و اعتماد به ارتباطات چندزبانه حفظ شود.
انتهای پیام
