علی نصیری در نشست تخصصی «الزامات پدافند غیرعامل در راستای برنامه‌ریزی مدیریت بحران شهری» در دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان با اشاره به اهمیت موضوعات مطرح‌شده در این نشست، اظهار کرد: مدیریت بحران و پدافند غیرعامل موضوعاتی نیستند که بتوان آنها را صرفاً در زمان وقوع حادثه دنبال کرد؛ بخش اصلی کار، پیش از وقوع حادثه و در مرحله برنامه‌ریزی، مکان‌یابی، طراحی، ساخت، آموزش و آماده‌سازی انجام می‌شود.
وی با اشاره به تجربه‌های مختلف حوادث شهری و طبیعی افزود: بسیاری از مخاطرات زمانی به بحران‌های بزرگ تبدیل می‌شوند که آسیب‌پذیری‌های موجود از قبل شناسایی و برطرف نشده باشند. بنابراین باید به جای اینکه صرفاً منتظر حادثه باشیم، ریسک‌ها را شناسایی و برای کاهش آنها برنامه‌ریزی کنیم.
نصیری با اشاره به ادبیات جدید مدیریت خطرپذیری و رویکردهای بین‌المللی در این حوزه گفت: زلزله، سیل، طوفان و سایر مخاطرات طبیعی، به خودی خود به معنای وقوع فاجعه نیستند؛ آنچه یک مخاطره را به بحران تبدیل می‌کند، میزان آسیب‌پذیری جامعه، زیرساخت‌ها و نحوه مواجهه با آن است.
وی افزود: اگر در پهنه‌های پرخطر ساخت‌وساز کنیم، حریم رودخانه‌ها را نادیده بگیریم، الزامات فنی و ایمنی را رعایت نکنیم یا برای زیرساخت‌های حیاتی ظرفیت جایگزین نداشته باشیم، در واقع خودمان میزان خسارت یک حادثه را افزایش داده‌ایم.
رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران تأکید کرد: همین نگاه باید در تمام تصمیمات مدیریت شهری جاری شود؛ یعنی از همان ابتدا بپرسیم یک پروژه در کجا ساخته می‌شود، چه خطراتی اطراف آن وجود دارد، در زمان حادثه چه میزان آسیب‌پذیر است و اگر از مدار خارج شد، جایگزین آن چیست.
نصیری در ادامه با تشریح مفاهیم اساسی مدیریت ریسک اظهار کرد: برای اینکه بتوانیم یک حادثه را مدیریت کنیم، باید چهار مؤلفه را بشناسیم؛ مخاطره، آسیب‌پذیری، ظرفیت و ریسک.
وی توضیح داد: مخاطره می‌تواند یک پدیده طبیعی یا یک تهدید باشد؛ آسیب‌پذیری به ضعف‌ها و کمبودهایی گفته می‌شود که باعث می‌شوند یک مجموعه در برابر مخاطره آسیب بیشتری ببیند و ظرفیت نیز مجموعه توانمندی‌هایی است که برای مقابله با حادثه در اختیار داریم.
نصیری افزود: نیروی انسانی، تجهیزات، فضا، دانش، دستورالعمل، آموزش و تجربه، بخشی از ظرفیت‌های یک سازمان هستند و در مقابل، کمبود تجهیزات، ضعف زیرساخت، نبود منابع پشتیبان، ضعف آموزشی و نقص در فرآیندهای مدیریتی می‌تواند آسیب‌پذیری ایجاد کند.
وی بیان کرد: یک مخاطره یکسان می‌تواند در دو محیط، دو میزان خسارت کاملاً متفاوت ایجاد کند؛ بنابراین مدیریت ریسک در واقع مدیریت رابطه میان مخاطره، آسیب‌پذیری و ظرفیت است.
نصیری یکی از مهم‌ترین موضوعات در برنامه‌ریزی مدیریت شهری را حفاظت از کارکردهای حیاتی دانست و گفت: اگر یک مرکز فناوری اطلاعات، مرکز کنترل و تصمیم‌گیری، مرکز حمل‌ونقل، ساختمان شهرداری یا ساختمان شورای شهر از مدار خارج شود، ممکن است اختلال آن فقط محدود به همان ساختمان نباشد و بخشی از عملکرد شهر را تحت تأثیر قرار دهد.
وی تأکید کرد: برای ساختمان‌های حساس و زیرساخت‌های حیاتی باید حداقل‌های حفاظتی در نظر گرفته شود و این حفاظت از مرحله انتخاب محل و طراحی آغاز شود.
رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به اهمیت آموزش نیروهای مستقر در ورودی‌ها و مراکز حساس نیز گفت: حتی نیروهای نگهبانی و حراست باید متناسب با مأموریت خود آموزش ببینند و بدانند در شرایط اضطراری چه اقداماتی باید انجام دهند و چگونه از خود و محیط حفاظت کنند.
نصیری با تشریح برخی اصول پدافند غیرعامل گفت: مکان‌یابی صحیح، فاصله گرفتن از کانون‌های خطر، ایجاد ظرفیت جایگزین، چندمنظوره بودن فضاها، پراکندگی، کوچک‌سازی، مقاوم‌سازی و ایجاد ظرفیت‌های موازی از جمله اقداماتی است که می‌تواند آسیب‌پذیری شهر را کاهش دهد.
وی افزود: نباید همه ظرفیت‌های حیاتی یک شهر را در یک نقطه متمرکز کرد؛ چراکه اگر همان نقطه آسیب ببیند، بخش بزرگی از خدمات نیز ممکن است همزمان از کار بیفتد.
وی با تأکید بر ضرورت تدوین برنامه‌های عملیاتی اظهار کرد: شهرداری باید بداند هنگام وقوع زلزله، سیل، آتش‌سوزی یا هر حادثه دیگری چه کسی مسئول چه کاری است و فرآیند تصمیم‌گیری چگونه انجام می‌شود.
نصیری «برنامه واکنش اضطراری» یا ERP را از الزامات مهم دانست و گفت: این برنامه باید نقش‌ها، مسئولیت‌ها، اقدامات و نحوه هماهنگی دستگاه‌ها را در زمان وقوع حادثه مشخص کند.
وی در ادامه به اهمیت «برنامه تداوم کارکرد» یا BCP اشاره کرد و افزود: اگر حادثه‌ای رخ داد و یک ساختمان، سامانه یا زیرساخت اصلی از مدار خارج شد، باید از قبل مشخص شده باشد که خدمات حیاتی چگونه ادامه پیدا می‌کنند.
وی تأکید کرد: مدیریت شهری باید برای شرایطی برنامه داشته باشد که امیدواریم هیچ‌گاه رخ ندهد، اما اگر اتفاق افتاد، شهر به دلیل نداشتن برنامه با توقف گسترده خدمات مواجه نشود.
نصیری با اشاره به تفاوت مخاطرات و ظرفیت‌های شهرها اظهار کرد: مسائل و آسیب‌پذیری‌های شهرداری یک شهر الزاماً با شهرستان یا استان یکسان نیست و هر شهر باید متناسب با شرایط جغرافیایی، زیرساختی، جمعیتی و مدیریتی خود برنامه داشته باشد.
وی افزود: برای رفسنجان نیز باید مخاطراتی مانند زلزله، سیلاب، آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و سایر تهدیدهای محتمل به صورت جداگانه شناسایی و برای هرکدام برنامه عملیاتی تدوین شود.
به گزارش ایسنا و به نقل از روابط عمومی شهرداری رفسنجان در ۱۰ مهرماه، مدیرکل پیشین پدافند غیرعامل استانداری کرمان نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت فاصله گرفتن از نگاه صرفاً نظری به پدافند غیرعامل، گفت: آمادگی در برابر بحران باید پیش از وقوع حادثه شکل بگیرد و مدیریت شهری از امروز برای حفاظت از جمعیت، زیرساخت‌ها و مراکز حیاتی برنامه‌ریزی کند.
ابراهیم کریمی با اشاره به تفاوت شرایط شهرهای مختلف اظهار کرد: باید توجه داشته باشیم که شرایط همه شهرها یکسان نیست. اینجا پایتخت نیست، در یک شهرستان هستیم و شهرداری‌ها نیز به همه دستگاه‌های دولتی دسترسی و اختیار ندارند و عضو ساختار دولت محسوب نمی‌شوند، اما در عین حال از آنها انتظار می‌رود وظایف خود را انجام دهند.
وی با تأکید بر نقش استان‌ها در حوزه دفاعی و پدافند غیرعامل افزود: بخش مهمی از اقدامات دفاعی و پدافندی کشور در همین استان‌ها انجام می‌شود؛ بنابراین استان‌ها هم در خط مقدم مقابله با تهدیدات و هم در خط مقدم پدافند قرار دارند.
مدیرکل پیشین پدافند غیرعامل استانداری کرمان با اشاره به تجربه استان در مدیریت شرایط خاص و بحرانی گفت: کرمان در مقاطعی در حوزه مدیریت شرایط بحرانی و جنگی، اقدامات و تجربه‌های قابل توجهی داشته است. این استان در کنار همه محدودیت‌ها و محرومیت‌ها، در حوزه مدیریت نیز تجربیات ارزشمندی به دست آورده و بخشی از آن به مدل مدیریتی کرمان و روحیه همکاری و همراهی در این استان بازمی‌گردد.
کریمی ادامه داد: ما در کرمان معمولاً با یکدیگر همکاری می‌کنیم، مسائل را با هم پیش می‌بریم و در شرایط سخت نیز تلاش می‌کنیم کنار یکدیگر باشیم. این روحیه همکاری می‌تواند در شرایط بحران نیز مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به تجربه شخصی خود در حوزه پدافند غیرعامل، اظهار کرد: زمانی در دانشگاه‌ها در دوره‌های مرتبط با پدافند غیرعامل تدریس می‌کردم و در دوره‌هایی نیز در مقطع دکتری این مباحث ارائه می‌شد، اما زمانی که وارد عرصه اجرا شدم، متوجه شدم بسیاری از مسائلی که از بیرون ساده به نظر می‌رسند، در مرحله اجرا بسیار دشوار هستند.
کریمی بیان کرد: یادگیری و بیان مباحث پدافند غیرعامل کار دشواری نیست، اما اجرای آنها سخت است و اجرای صحیح این مباحث به امکانات، اختیار و هماهنگی میان دستگاه‌ها نیاز دارد.
وی با اشاره به فاصله میان مباحث نظری و واقعیت‌های اجرایی افزود: در دوره مسئولیت، مواردی را از نزدیک دیدم که نشان می‌داد میان آنچه درباره پدافند غیرعامل در جلسات و سخنرانی‌ها بیان می‌کنیم و آنچه در میدان اجرا وجود دارد، فاصله زیادی است. بسیاری از دستگاه‌ها درگیر مسائل و هزینه‌های روزمره خود هستند و در نتیجه، اجرای الزامات پدافند غیرعامل با دشواری مواجه می‌شود.
مدیرکل پیشین پدافند غیرعامل استانداری کرمان با اشاره به تجربه استان کرمان در مدیریت بحران گفت: در شرایط سخت، استان کرمان با همین ظرفیت‌هایی که در اختیار داشته توانسته بخشی از وظایف خود را انجام دهد، اما لازم است این ظرفیت‌ها و تجربه‌ها را امروز نیز در برنامه‌ریزی‌های خود مورد توجه قرار دهیم.
انتهای پیام
