به گزارش ایسنا، سید کاظم علوی پناه در مقاله‌ای جدید با عنوان «ردپای حرارتی جنگ: چارچوبی مفهومی برای کمّی‌سازی اثرات حرارتی مخاصمات»، ایده جدیدی را برای پایش اثرات زیست‌محیطی درگیری‌های نظامی مطرح کرده است.

در این مقاله که به صورت سرمقاله در نشریه بین‌المللی “Desert”منتشر شده، نویسنده اشاره می‌کند که جنگ‌ها از طریق انفجار، آتش‌سوزی، مصرف عظیم انرژی، تخریب زیرساخت‌ها و تغییر کاربری اراضی، می‌توانند تعادل انرژی سطح زمین را به هم بزنند. این تغییرات به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک که اکوسیستم‌های شکننده‌ای دارند، پایدارتر و مخرب‌تر خواهند بود.

ردپای حرارتی جنگ چیست؟

این شاخص جدید که به اختصار WTF نامیده می‌شود، به عنوان «اندازه‌گیری یکپارچه از اختلال حرارتی قابل انتساب به فعالیت‌های جنگی» تعریف شده است. به جای آنکه صرفاً بر ردپای کربن (گازهای گلخانه‌ای) تمرکز کند، بر تغییرات دمای سطح زمین (LST)، ناهنجاری‌های حرارتی و شارهای انرژی (تابش خالص، گرمای محسوس و نهان) متمرکز است.

علوی پناه در این مقاله تأکید دارد که WTF صرفاً به معنای گرمایش نیست، بلکه نوعی «اختلال حرارتی» محسوب می‌شود که می‌تواند هم افزایش و هم کاهش دمای موضعی را در برگیرد؛ برای مثال، نابودی پوشش گیاهی می‌تواند دمای سطح را افزایش دهد، در حالی که تغییر در رطوبت خاک یا آلبدو (بازتابندگی) ممکن است سرد شدن نسبی را به دنبال داشته باشد.

ابزارهای سنجش و چالش‌ها

نویسنده به نقش کلیدی ماهواره‌های سنجش از دور نظیر مودیس (MODIS)، لندست، و VIIRS در شناسایی نقاط داغ و پایش پوشش گیاهی اشاره می‌کند. همچنین بر اهمیت هوش مصنوعی برای تفکیک آثار جنگ از ناهنجاری‌های طبیعی مانند خشکسالی یا امواج گرما تأکید می‌کند. با این حال، چالش اساسی، «نسبت دادن» تغییرات حرارتی به خود جنگ است؛ زیرا عوامل طبیعی نیز می‌توانند الگوهای دمایی مشابهی ایجاد کنند. بنابراین، ایجاد خط پایه حرارتی پیش از درگیری و انتخاب مناطق شاهد، از ارکان این روش‌شناسی عنوان شده است.

استاد گروه سنجش از دور دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران، در ادامه سه مقیاس زمانی اثرات جنگ را طبقه‌بندی کرده و آورده است:

کوتاه‌مدت: انفجارها و آتش‌سوزی‌های شدید که نقاط داغ آنی ایجاد می‌کنند؛

میان‌مدت: کاهش پوشش گیاهی، تغییر رطوبت و فرسایش خاک که تعادل انرژی منطقه را دگرگون می‌سازد؛

بلندمدت: تغییر دائمی کاربری اراضی و کاهش ظرفیت اکولوژیک که رژیم حرارتی سرزمین را برای سال‌ها تحت تأثیر قرار می‌دهد.

نویسنده در پایان با تأکید بر اینکه این مفهوم در حال حاضر «یک پرسش علمی باز» است، امیدوار است که با آزمون‌های تجربی و اعتبارسنجی‌های مستقل، WTF به ابزاری مفید برای مدیریت پس از جنگ و پایش بازیابی اکوسیستم تبدیل شود.

بر اساس اعلام دانشگاه تهران؛ همکاری و تبادل دیدگاه‌های علمی با علی درویشی بلورانی، استاد سنجش‌ازدور دانشگاه تهران، عرفان متقیان، علی صادقی شاهدانی، آوین میسمی، مینا عظیمی پناه، احسان متقیان و لیدا صادقی از دانشجویان دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران در شکل‌گیری نهایی این ایده نقش داشتند.

انتهای پیام