دبیرستان ماندگار فردوسی تبریز تنها یک ساختمان آموزشی قدیمی نیست؛ بنایی است که طی بیش از یک قرن، دانش‌آموختگان و معلمان بسیاری را در خود جای داده و حالا قرار است بخشی از تاریخ تعلیم و تربیت در آن روایت شود. ایده ایجاد موزه تعلیم و تربیت در این دبیرستان اگرچه سال‌هاست مطرح شده و تفاهم‌نامه آن نیز در سال ۱۳۹۷ میان اداره کل آموزش و پرورش استان و اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان به امضا رسیده، اما طولانی شدن روند مرمت و استحکام‌بخشی ساختمان، اجرای طرح موزه را نیز به تعویق انداخته است.
تقاهم‌نامه‌ای که هشت سال پیش امضا شد
معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان‌شرقی، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به روند شکل‌گیری طرح موزه تعلیم و تربیت در دبیرستان فردوسی اظهار کرد: در سال ۱۳۹۷ تفاهم‌نامه‌ای میان دو اداره شکل گرفت و پس از آن اقدامات اولیه، مطالعات طرح مرمت و عملیات مرمتی دبیرستان آغاز شد.
وحید نواداد افزود: اقدامات مرمتی دبیرستان فردوسی از سال ۱۳۹۸ آغاز شده، اما با توجه به حجم کار و میزان اعتبار مورد نیاز برای مرمت، تکمیل و استحکام‌بخشی بنا، اعتبارات لازم از محل اعتبارات استانی به صورت کامل ابلاغ نشده و اعتباراتی که تاکنون تخصیص یافته، متناسب با کل پروژه نبوده است.
وی ادامه داد: به هر میزان که اعتبار ابلاغ شده، عملیات مرمت و استحکام‌بخشی دبیرستان فردوسی نیز انجام شده و تاکنون حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد عملیات مرمت و استحکام‌بخشی این بنا پیش رفته است و ادامه کار نیازمند تخصیص اعتبارات ویژه برای استحکام‌بخشی، مرمت و در نهایت تکمیل دبیرستان فردوسی است.
معاون میراث فرهنگی آذربایجان‌شرقی درباره طرح محتوایی موزه نیز گفت: در ابتدا طرح محتوایی برای موزه چاپ و نشر در این محل دیده شده بود، اما به دلیل طولانی شدن روند مرمت دبیرستان فردوسی، برادران کفیلی که قرار بود این کار را انجام دهند، از این موضوع منصرف شدند و مسیر خود را ادامه دادند که با حمایت میراث فرهنگی، در شهریور ۱۴۰۵ و همزمان با روز ملی چاپ، نخستین موزه تخصصی چاپ و نشر کشور را به بهره‌برداری رساندند.
وی تصریح کرد: در خصوص موزه تعلیم و تربیت نیز اداره موزه‌های استان با همکاری آموزش و پرورش، یک طرح محتوایی اولیه برای ایجاد این موزه تهیه کرده است، اما از آنجا که هنوز مکان موزه زمان مشخصی برای بهره‌برداری ندارد، اقدامات فعلاً متوقف شده و تمرکز اصلی بر استحکام‌بخشی و مرمت دبیرستان فردوسی است. پس از طی مراحل پایانی مرمت، می‌توان در خصوص اسناد و اموال مورد نیاز موزه نیز اقدامات بعدی را انجام داد.
وی درباره کاربری‌های پیش‌بینی‌شده برای ساختمان دبیرستان فردوسی نیز گفت: در حال حاضر برنامه‌ریزی بر روی مرمت و استحکام‌بخشی متمرکز است و برنامه‌های آتی، بر اساس برنامه‌ریزی‌های مشترک، می‌تواند شامل فعالیت‌های دیگری نیز باشد. هیئت امنای مستقر در دبیرستان فردوسی نیز تلاش می‌کند با جذب منابع دولتی و غیردولتی، خیرین و فارغ‌التحصیلان این دبیرستان، زمینه انجام فعالیت‌های فرهنگی مناسب را فراهم کند.
معاون میراث فرهنگی آذربایجان‌شرقی درباره مسئولیت اداره‌کل آموزش و پرورش استان در قبال مرمت این بنا نیز اظهار کرد: بر اساس قانون، هر بنای ثبت ملی که در اختیار یک دستگاه دولتی قرار دارد، دستگاه مربوطه موظف به حفاظت از آن است و در صورت نیاز به مرمت نیز باید از محل اعتبارات جاری خود برای مرمت بنا اقدام کند.
وی تاکید کرد: این موضوع تنها مربوط به این نهاد نیست و درباره سایر دستگاه‌های دولتی، شهرداری‌ها و نهادهای دیگر نیز صدق می‌کند، اما اداره‌کل آموزش و پرورش متأسفانه اعتبار خاصی برای نگهداری، حفاظت و مرمت بناهای در اختیار خود ندارد. دبیرستان فردوسی نیز یکی از چند نمونه بنای در اختیار این دستگاه است که با کمبود اعتبار برای بازسازی مواجه است.
وی ادامه داد: با هماهنگی انجام‌شده از طریق استانداری و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، این اعتبارات در قالب اداره‌کل میراث فرهنگی استان تخصیص داده می‌شود و میراث فرهنگی استان تاکنون پیگیر مرمت و استحکام‌بخشی دبیرستان فردوسی بوده است.
پیگیری فارغ‌التحصیلان برای سرعت گرفتن مرمت
یکی از اعضای انجمن فارغ‌التحصیلان دبیرستان ماندگار فردوسی تبریز، فعال رسانه‌ای و مولف ۳ جلد کتاب تاریخ مطبوعات آذربایجان نیز در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به سابقه طرح ایجاد موزه در این دبیرستان اظهار کرد: در سال ۱۳۸۲ و در دوره استانداری محمدعلی سبحان‌اللهی، تصمیم گرفته شد ساختمان قدیمی دبیرستان فردوسی با همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی و آموزش و پرورش به موزه تعلیم و تربیت تبدیل شود.
محمد عزیزی‌راد ادامه داد: در آن زمان یک مجموعه‌دار بخش خصوصی نیز در این طرح حضور داشت و قرار بود پس از تعمیر ساختمان، موزه تعلیم و تربیت استان در این محل مستقر شود، اما روند مرمت ساختمان بسیار طولانی شد و در نهایت رشید کفیلی مسیر خود را ادامه داد و موزه چاپ و نشر را در محل دیگری راه‌اندازی کرد.
وی با بیان اینکه مرمت دبیرستان فردوسی طی سال‌های گذشته متوقف نبوده، اما با سرعت پایینی ادامه داشته است، گفت: حدود دو تا سه سال قبل انجمن فارغ‌التحصیلان یا دانش‌آموختگان دبیرستان تشکیل شد؛ تشکلی که مجوز وزارت کشور و استانداری آذربایجان‌شرقی را دارد و جمعی از فارغ‌التحصیلان این دبیرستان را در خود جای داده است.
وی ادامه داد: اعضای این انجمن، فارغ‌التحصیلان سال‌های ۱۳۳۰ به بعد هستند و در حوزه‌های علمی، فرهنگی، اقتصادی و صنعتی کشور فعالیت داشته‌اند و پس از تشکیل انجمن، پیگیری امور مربوط به مرمت دبیرستان نیز در دستور کار قرار گرفت.
عضو انجمن فارغ‌التحصیلان دبیرستان ماندگار فردوسی تبریز با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای تسریع در مرمت ساختمان اظهار کرد: بازسازی و تسریع در مرمت دبیرستان یکی از اولویت‌های مدیریت ارشد استان است و استاندار آذربایجان‌شرقی سه بار شخصاً در این مدرسه حضور پیدا کرده و در یکی از نشست‌های انجمن نیز حضور داشته و بر تسریع در بازسازی و مرمت ساختمان قدیمی تأکید کرده است.
وی افزود: در حال حاضر کارهای امیدبخشی در ساختمان انجام شده و چند اتاق در طبقه همکف آماده شده است. زیرزمین نیز توسط میراث فرهنگی مستحکم‌سازی شده و اکنون دو اتاق بزرگ دیگر نیز در این بخش در حال آماده‌سازی است، اما سرعت اجرای کار همچنان پایین است.
وی با اشاره به همکاری دستگاه‌های مختلف برای پیشبرد پروژه گفت: رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان توجه ویژه‌ای به این موضوع دارد و مدیرکل میراث فرهنگی نیز پیگیر است. آموزش و پرورش نیز همکاری دارد و مدیریت مدرسه نیز تعامل خوبی در این زمینه انجام می‌دهد، اما با وجود همه این تلاش‌ها، تکمیل مرمت و بازسازی بنا نیازمند همت مضاعف است.
عزیزی‌راد ادامه داد: حدود سه ماه قبل، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان در راستای پیگیری دستور استاندار، نشستی با حضور مدیرکل آموزش و پرورش، مدیرکل میراث فرهنگی، مدیرکل نوسازی، رئیس و مدیرعامل انجمن دانش‌آموختگان دبیرستان فردوسی و مدیرکل امور مالیاتی استان برگزار کرد که مدیرکل امور مالیاتی نیز به صورت تلفنی در جلسه مشارکت داشت. اقدامات و اعتباراتی که در این نشست اتخاذ شد، نوید پیشرفت هرچه بیشتر این پروژه است.
تأخیر در مرمت و هزینه‌ای که افزایش می‌یابد
وی درباره پیامدهای طولانی شدن روند مرمت دبیرستان فردوسی و تأثیر آن بر راه‌اندازی موزه گفت: قرار است این موزه به موزه دانش، علم و دانش تبدیل شود و طبیعی است که چنین موزه‌ای می‌تواند در حوزه گردشگری استان و معرفی میراث تعلیم و تربیتی به نسل جدید تأثیرگذار باشد و نقش تاریخی آموزش دبیرستانی در ایران را برجسته کند.
وی با اشاره به پیشینه آموزشی دبیرستان فردوسی افزود: بخشی از مدیران و مدرسان این دبیرستان پس از تأسیس دانشگاه تهران به این دانشگاه رفتند و در سال‌های بعد نیز تعدادی از معلمان آن استاد دانشگاه تبریز شدند. دانش‌آموختگان این دبیرستان نیز از جمله چهره‌هایی بوده‌اند که در حوزه‌های مختلف علمی و فرهنگی نقش داشته‌اند.
عضو انجمن فارغ‌التحصیلان دبیرستان فردوسی تصریح کرد: هرگونه اهتمام ویژه برای بازسازی و تسریع در تکمیل مرمت ساختمان می‌تواند بستری فراهم کند تا ظرفیت‌های آموزشی گذشته به نسل جوان و نوجوان معرفی شود و امیدآفرینی صورت گیرد.
وی با اشاره به افزایش هزینه‌های مرمت در صورت تداوم تأخیر گفت: تأخیر در مرمت مدرسه هم ضرر مادی و هم ضرر معنوی دارد؛ از نظر مادی، هزینه‌ها هر سال افزایش پیدا می‌کند و برای نمونه، بر اساس برآوردهای سال گذشته، با حدود ۳۰ میلیارد تومان می‌شد کل مرمت و بازسازی را تکمیل کرد، اما اکنون با ۶۰ میلیارد تومان نیز انجام این کار دشوار است. ضرر معنوی نیز از این جهت است که فرصت معرفی این ظرفیت آموزشی تاریخی به مردم کشور و خارج از کشور از دست می‌رود.
فراخوان برای گردآوری اسناد و اشیای تاریخی
عزیزی‌راد درباره فراخوان انجمن برای جمع‌آوری اسناد و اشیای مرتبط با دبیرستان فردوسی نیز اظهار کرد: این دبیرستان در طول حدود ۱۱۰ سال گذشته بیش از ۵۰ هزار فارغ‌التحصیل داشته و بسیاری از آنان اکنون در دانشگاه‌های معتبر دنیا، شرکت‌های شناخته‌شده و مجموعه‌های مختلف فعالیت دارند.
وی افزود: انجمن از فارغ‌التحصیلان و علاقه‌مندان خواسته است اگر سند، عکس یا داشته‌ای از گذشته دبیرستان دارند، آن را ارسال یا به دبیرستان امانت دهند و یا تصویری از آن در اختیار مجموعه قرار دهند تا به غنای موزه‌ای که قرار است به نام دبیرستان و در حوزه تعلیم و تربیت ایران ایجاد شود، کمک کند.
وی ادامه داد: علاقه‌مندان همچنین می‌توانند در بازسازی و مرمت دبیرستان نیز مشارکت کنند و بسیاری از فارغ‌التحصیلان این دبیرستان معتقدند بخش مهمی از آنچه به دست آورده‌اند، حاصل حضورشان در این مدرسه و بهره‌گیری از مدیران و معلمان آن بوده است.
عزیزی‌راد در پایان با اشاره به اهمیت حفظ پیشینه تاریخی این دبیرستان گفت: سابقه تاریخی و تجربه زیسته بیش از یک قرن این دبیرستان می‌تواند بستری برای ساختن آینده بهتر و افزایش اعتمادبه‌نفس دانش‌آموزان نسل جدید باشد. دانش‌آموزان امروز و آینده دبیرستان فردوسی می‌توانند خود را وارث مدرسه‌ای بدانند که چهره‌های علمی و فرهنگی بسیاری از آن برخاسته‌اند و این سابقه تاریخی می‌تواند چراغ راه نسل آینده باشد.
به گزارش ایسنا، دبیرستان ماندگار فردوسی تبریز در حالی همچنان در مسیر مرمت و استحکام‌بخشی قرار دارد که ایده ایجاد موزه تعلیم و تربیت در آن سال‌هاست مطرح شده و طرح محتوایی اولیه آن نیز تهیه شده است؛ با این حال، تا زمانی که عملیات مرمت و استحکام‌بخشی به پایان نرسد، اجرای طرح موزه نیز در وضعیت انتظار باقی خواهد ماند. اکنون با ورود جدی‌تر انجمن فارغ‌التحصیلان و اعلام تعهد اعتباری چند دستگاه و نهاد، باید دید این حمایت‌ها تا چه اندازه می‌تواند سرعت مرمت یکی از بناهای مهم آموزشی تبریز را افزایش دهد و مسیر شکل‌گیری موزه‌ای برای روایت بخشی از تاریخ تعلیم و تربیت ایران را هموار کند.
انتهای پیام
