حسن گیاهی در حاشیه بازدید از شارستان شهر کهن نیشابور در گفت و گو با ایسنا با تشریح آخرین وضعیت کاوش‌های باستان‌شناسی در این منطقه اظهار کرد: کاوش‌های جدید با هدف لایه‌نگاری تاریخی و تمدنی، شناخت دوره‌های مختلف سکونت، شیوه زندگی، معماری و ساختار شهری نیشابور انجام می‌شود.
وی با بیان اینکه فصل اول کاوش‌ها در کهندژ ساسانی نیشابور انجام شده و این فصل در شارستان است، افزود: از سال ۹۷ در شهرستان کاوشی انجام نشده است. هدف از این کاوش‌ها، لایه‌نگاری محل زندگی مردم و شناخت بخش‌های مختلف شارستان است.
وی اظهار کرد: کهندژ محل زندگی پادشاه، خدم و حشم بوده و شارستان محل زندگی مردم، بازار، مسجد و دیگر فضاها است؛ همچنین محدوده‌های پیرامونی شارستان که در گذشته محل فعالیت‌های کشاورزی بوده در مطالعات مورد توجه قرار می‌گیرد.
رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیشابور با اشاره به گستردگی بسیار شارستان شهر کهن نیشابور به خصوص در دوران ساسانی و اوایل اسلام گفت: محدوده شهر کهن بسیار وسیع بوده و در سال‌های گذشته مطالعات و بررسی‌هایی در بخش‌هایی از این محدوده انجام شده است.
حفاری آمریکایی‌ها در نیشابور
گیاهی با توجه به حفاری‌هایی که در قبل از انقلاب و سال‌های قبل انجام شده است، ادامه داد: در گذشته حفاری‌ها بدون قانون و نظارت انجام می‌شده و حتی در سال‌ها قبل آمریکایی‌ها نیز حفاری‌هایی را داشته‌اند و از سویی قاچاقچیان اشیاء عتیقه و قدیمی در این منطقه هم اقداماتی را داشته‌اند که توپوگرافی کهندژ را بر هم زده‌اند. حتی برخی کشاورزی بخش‌هایی از شارستان را شخم زده و تسطیح کرده‌اند.
وی با اعلام اینکه از هزاران هکتار شهر کهندژ بیش از ۱۷.۵ هکتار آن مشخص شده و باقی مانده جزو شارستان است، افزود: با مجوز رسمی پژوهشگاه وزارت میراث فرهنگی به سرپرستی دکتر لاله و دکتر لرزاده آغاز شده و ادامه دارد.
رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیشابور، با اشاره به اهمیت علمی کاوش‌های جاری، از امکان دستیابی به اطلاعاتی درباره دوره‌های تاریخی غزنوی، سامانی، ساسانی و حتی اشکانی در جریان عملیات لایه‌نگاری خبر داد.
وی در ادامه با اشاره به تفاوت دیدگاه‌ها درباره وسعت شهر کهن اظهار کرد: وسعت شهر کهن در برآوردهای مختلف متفاوت ذکر شده و ممکن است این محدوده ۵۰۰، ۶۰۰ یا حتی ۱۰۰۰هکتار و کمتر یا بیشتر باشد، اما آنچه اهمیت دارد، دستیابی به اطلاعات دقیق از طریق کاوش‌های علمی برای شناخت ساختار و گستره واقعی این شهر است.
گیاهی با تبیین جزئیات اجرایی افزود: این کاوش‌ها با مجوز پژوهشگاه وزارت میراث‌فرهنگی، با حضور و سرپرستی باستان‌شناسان و با هدف لایه‌نگاری، حدود ۴۵ روز ادامه خواهد داشت.
رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیشابور، با اشاره به یافته‌های اولیه در این عملیات تصریح کرد: در جریان بازدید از محل کاوش، کوزه‌ها و سفال‌های مربوط به دوره سلجوقی مشاهده شده است.
وی بیان کرد: یکی از مهم‌ترین نتایج این کاوش‌ها، مشخص شدن لایه‌های فرهنگی و تمدنی است که از طریق لایه‌نگاری، امکان شناسایی دوره‌های تاریخی، مواد فرهنگی، شیوه زندگی، نوع مصالح و معماری فراهم می‌شود. همزمان با عملیات، کارشناسان داده‌های به دست آمده را ثبت و تحلیل می‌کنند تا نوع معماری، شیوه ساخت بناها و مواد به‌کاررفته در دوره‌های مختلف مشخص شود.
تاریخ نیشابور می‌تواند تا ۷۰۰۰ سال پیش بازگردد
گیاهی با اشاره به قدمت تاریخی منطقه تأکید کرد: با توجه به گمانه‌زنی‌ها و کاوش‌های انجام‌شده در تپه‌های مختلف، تاریخ نیشابور می‌تواند تا ۷۰۰۰ سال پیش بازگردد.
رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیشابور، درباره تداوم سکونت در این شهر باستانی گفت: داده‌های فرهنگی نشان می‌دهد شهر کهن نیشابور از سده‌های دوم و سوم میلادی دارای سکونت پیوسته بوده و این روند در دوره‌های مختلف ادامه یافته است؛ حتی در دوره ساسانی نیز تپه‌هایی در نیشابور وجود داشته که حامل داده‌های فرهنگی مربوط به آن دوران هستند.
وی، با یادآوری عظمت تاریخی نیشابور، اظهار کرد: این شهر در گذشته بسیار گسترده بوده و با بغداد مقایسه می‌شده است.
گیاهی افزود: نیشابور در دوره‌ای پس از ری، دومین شهر بزرگ شرق جهان اسلام بوده و در منابع تاریخی نیز درباره وسعت بسیار زیاد محلات آن، از جمله وجود ۴۴ محله بسیار بزرگ، مطالب متعددی آمده است.
رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیشابور، با تبیین وضعیت حفاظتی منطقه اظهار کرد: در حال حاضر ۵۰۰۰ هکتار از محدوده تاریخی نیشابور در قالب عرصه‌های تاریخی، ثبت ملی و تحت حفاظت قرار دارد که این محدوده دارای عرصه و حریم مشخص است. این محدوده تاریخی، دوره‌های ساسانی، تیموریان و ایلخانان را در بر می‌گیرد؛ ضمن اینکه شهر فعلی نیشابور مربوط به دوران پس از تیموریان است.
تلاش برای ثبت جهانی شهر کهن نیشابور
گیاهی در ادامه به موضوع ثبت جهانی شهر کهن نیشابور پرداخت و گفت: سال گذشته پرونده این شهر تا مرحله کارشناسی و سیاست‌گذاری برای ورود به فهرست موقت ثبت جهانی پیش رفت، اما به دلیل وقوع جنگ روند آن متوقف شد.
وی تأکید کرد: این موضوع همچنان در حال پیگیری است و تلاش می‌شود پرونده مجدداً در شورای ثبت جهانی ایران مطرح شده و پس از تأیید، در یونسکو به عنوان اثری در فهرست موقت معرفی شود.
گیاهی همچنین از اقدامات صورت گرفته در سطح کلان خبر داد و افزود: در همین راستا، درخواست‌های شهرستان به قائم‌مقام وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در سفری که به شهرستان داشت نیز ارائه شده است که یکی از موارد اصلی، تملک بخش باقی مانده شارستان شهر کهن است.
رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیشابور، با اشاره به پیشرفت‌های حقوقی در حوزه حفاظت از آثار باستانی گفت: یکی از مطالبات مهم شهرستان، تملک ۱۷ هکتار از بخش باقی‌مانده محدوده شهر کهن است؛ ضمن اینکه در سال گذشته نیز سند مالکیت ۴.۵ هکتار از محدوده کهندژ به دست آمده است.
شهر نیشابور در طول تاریخ بارها بر اثر زمین‌لرزه‌ها و جنگ‌ها ویران شده و پس از هر ویرانی، دوباره بازسازی و بنیان شده است. نیشابور در آغاز، شهری ایرانی و ساسانی بود که بنا بر منابع تاریخی، در دوره‌ای نامشخص تأسیس و در سده هفتم میلادی به دست مسلمانان فتح شد. پس از فتح، نیشابور به شهری اسلامی تبدیل شد و از نظر جمعیت و وسعت، رشد چشمگیری پیدا کرد. این شهر در اواسط سده ششم هجری/دوازدهم میلادی، در پی جنگ‌های داخلی و همچنین هجوم غزها، با ویرانی گسترده مواجه شد.
پس از آن، نیشابور در مقیاسی کوچک‌تر بازسازی شد، اما در سال ۶۱۸ هجری/۱۲۲۱ میلادی به دست مغولان ویران شد. شهر بار دیگر بازسازی شد، ولی زمین‌لرزه سال ۶۶۶ هجری/۱۲۶۸ میلادی نیز موجب ویرانی آن شد. زمین‌لرزه دیگری در سال ۸۰۸ هجری/۱۴۰۶ میلادی نیشابور را ویران کرد و ظاهراً پس از آن، شهر در محلی تا حدودی متفاوت از مکان اصلی بازسازی شد. سرانجام، پس از این سلسله ویرانی‌ها و جابه‌جایی‌ها، شهر فعلی نیشابور در محل کنونی شکل گرفت.
انتهای پیام
